In dit Italiaanse klooster wil Steve Bannon een populistenschool stichten

Academie voor het joods-christelijke Westen Steve Bannon, oud-campagnestrateeg van Donald Trump, wil vanuit een middeleeuws klooster in het zuidwesten van Italië de strijd aanbinden met de tegenstanders van de joods-christelijke traditie.

Hier moeten de ‘gladiatoren van het populisme’ worden gevormd. In dit afgelegen klooster op een plateau tegen een bergwand dat uitkijkt over drie steile valleien. Kilometers in de omtrek zie je weinig anders dan eikenbomen en steile rotsen. De weg ernaartoe zit vol gaten, en de mensen uit de buurt waarschuwen dat je ’s nachts op moet passen, want dan gaan de koeien op het verbrokkelde asfalt liggen slapen, omdat dit nog warm is.

Eeuwenlang hebben kartuizermonniken hier in het hart van Italië een contemplatief leven geleid. Maar een groep van ultra-conservatieve katholieken en alt-right aanhangers wil nu vanuit dit grote complex een academisch onderbouwde kruistocht beginnen tegen „alles wat de joods-christelijke identiteit van het Westen” bedreigt of ontkent.

„Wij willen de bijdrage van de joods-christelijke traditie aan de westerse beschaving onderstrepen”, zegt Benjamin Harnwell, oprichter van de stichting die het klooster gaat beheren. Deze Britse veertiger, die zich in 2004 tot het katholicisme heeft bekeerd, doet het voorwerk. Hij vertelt dat hij al sinds 2017 in het klooster woont, vrijwel alleen.

Van de monniken is alleen de 82-jarige prior overgebleven. Verder is er nog een kok-bewaker, komt er af en toe iemand schoonmaken en kunnen toeristen onder begeleiding van een gids de kunstschatten van het klooster bekijken: een rijk beschilderde kerk, een fraaie eetzaal die een jaar of tien geleden is gerestaureerd, prachtig bewerkte notenhouten koorbanken, en als klapstuk de Farmacia, een van de oudst overgebleven kloosterapotheken. De overlevering wil dat hier ook de Italiaanse anijslikeur sambuca is uitgevonden.

Lees ook dit profiel van Steve Bannon

In deze setting moeten binnenkort colleges worden gegeven over filosofie, theologie, geschiedenis en economie – allemaal vanuit dat joods-christelijke spectrum. Drijvende kracht achter dit plan is Steve Bannon, voormalig strateeg van president Trump. Bannon droomt ervan in dit in 1204 gestichte klooster, de Certosa van Trisulti, een nieuwe generatie rechts-populisten op te leiden. Hij ziet die als „gladiatoren” die ten strijde trekken tegen veel van wat er in zijn ogen mis is met westerse landen. In zijn woorden: doorgeschoten secularisering, dreigende islamisering, een elite die de vruchten van globalisering plukt en het contact met verliezers van globalisering kwijt is, en ongecontroleerde migratie vanuit Afrika.

Instituut voor Menselijke Waardigheid

Twee jaar geleden heeft een speciaal hiervoor opgerichte stichting, het Instituut voor Menselijke Waardigheid (DHI), met de Italiaanse overheid, eigenaar van het klooster, voor 1,9 miljoen euro een huurovereenkomst voor twintig jaar gesloten. Dat baarde weinig opzien, totdat duidelijk werd dat Bannon daar zijn populistenschool wilde onderbrengen.

„Wij willen dat de concessie wordt herroepen”, zegt Daniela Bianchi, voortrekker in twee door linkse partijen georganiseerde protestmarsen. Zij stelt dat de huurovereenkomst onder valse voorwendselen is verkregen. „De politieke bedoelingen van het DHI waren niet gemeld. We willen dat er een publiek debat komt over de omgang met zulke belangrijke cultuurgoederen. Laten we niet vergeten dat Trisulti ook een belangrijke etappe is op de via Benedicti”, de driehonderd kilometer lange pelgrimsroute tussen de Benedictijner abdijen van Norcia in Umbrië en Monte Cassino in Campanië. „Wij willen niet dat de aard van het klooster verandert door scholen van welke stroming dan ook.”

Zolang we hier zitten, zullen ze zich tegen dit project verzetten, vermoedt Harnwell. „Hoe verder je naar links gaat, hoe intoleranter ze zijn tegenover het idee dat er ook een joods-christelijk Westen is.” Maar hij wordt boos over suggesties dat de stichting het klooster niet goed zou kunnen beheren , en onderstreept dat niemand anders er iets mee wilde doen. „Wij willen dat Trisulti een renaissance doormaakt, weer helemaal opleeft. Wij hebben toegezegd dat we ieder jaar 100.000 euro zullen uitgeven” voor onderhoud en renovatie. „Als wij dit niet hadden gedaan, was het aan zijn lot overgelaten. Of de prefect zou hier honderd tot tweehonderd migranten naar toe hebben gestuurd.”

Bannons poging een populistische opstand te ontketenen in Europa, sloeg niet aan bij nationale, rechtse politieke partijen

Harnwell, tot 2010 assistent van een Europarlementariër van de Britse Conservatieven, wuift suggesties weg dat het af en toe eenzaam moet zijn geweest, in een klooster waar vroeger honderd monniken en een hele reeks helpers woonden. Hij heeft de lege uren besteed aan het leren van nieuw-testamentisch Grieks („gelukkig wat makkelijker dan het klassieke Grieks”). En dan was er altijd zijn kat nog, Filomena.

Hij kijkt liever vooruit. Er komt er snel een internetverbinding – ieder contact in dit afgelegen gebied was moeilijk. Het was de bedoeling dat de cursussen deze zomer zouden beginnen, maar dat wordt op zijn vroegst pas in de herfst. De verbouwplannen? „Die worden nu uitgewerkt, maar de Italiaanse bureaucratie is traag.” Aanmeldingen? „We hebben maximaal vijftig plaatsen, maar ik heb meer dan duizend e-mails gehad.” Docenten? „We zijn de lijst aan het afronden” – namen kunnen nog niet genoemd worden. En het geld? „Steve is multimiljonair. Hij kan zo nodig alles zelf doen. Maar er zijn mensen die willen steunen wat we hier gaan doen, en daar spreekt hij nu ook mee.”

Harnwell („ik spreek Bannon een paar keer per dag”) gelooft heilig in het project, dat de ‘Academie voor het joods-christelijke Westen’ is gedoopt. Hij stelt dat er een cultuuroorlog aan de gang is tussen twee wereldbeelden: dat van de joods-christelijke traditie, die stelt dat de mens is geschapen naar beeld en gelijkenis van God en daarom een intrinsieke menselijke waardigheid heeft, en wat hij omschrijft als een darwinistisch mensbeeld waarin het uiteindelijk wenselijk is dat de sterkste overwint.

Benjamin Harnwell, een van de oprichters van het opleidingsinstituut. Foto Alberto Pizzoli/AFP

Ander soort populisme

Opvallend is dat Bannons plannen nauwelijks worden genoemd door de Italiaanse politicus die ‘populist’ als een geuzennaam beschouwt: Matteo Salvini van de anti-migratiepartij Lega. Bannon heeft vorig jaar met enige fanfare geroepen dat hij een Europabrede beweging van populisten wilde oprichten, The Movement. Maar Salvini, Marine Le Pen en de meeste andere nationalistisch-rechtse partijen zijn daar niet in meegegaan.

Volgens de Italiaanse kerkhistoricus Massimo Faggioli, die in de VS woont en werkt, heeft Bannon het anti-Amerikanisme ter rechterzijde in Italië onderschat. „De katholieken hebben altijd hun bedenkingen gehad tegen de Amerikaanse manier van leven en denken”, zegt hij in een telefoongesprek. „Dat hielden ze wat verborgen, want de VS waren een bondgenoot.”

In de peilingen voor de Europese verkiezingen staan radicaal-rechtse partijen op winst. Kunnen ze daarna een vuist maken in de EU? Bekijk de animatie

Bovendien, zegt hij: „Bannon wil een ander soort populisme. Het populisme in de VS berust op een religieuze praktijk die niet langer bestaat in Europa. De meeste stemmers op Trump zijn praktiserend, maar dat geldt niet voor de aanhangers van Salvini en Le Pen – al manipuleren die twee deze religieuze kant wel.”

Faggioli ziet nog een derde reden waarom Bannon op afstand is gehouden door Europese populisten. „Dat zijn Europese nationalisten. Ze wijzen de rol in de wereld die Bannon voor de VS voor ogen heeft, af. Ze houden misschien niet van de Europese Unie, maar zeker niet van Amerikaanse suprematie. Daarom blijft Bannon in Europa een lege huls. Hij heeft veel geld, maar geld is niet alles. Ik ben erg sceptisch over wat Bannon kan doen met het politieke systeem van een land als Italië. Over zijn rol in de aanval op paus Franciscus, die sterk wordt gevoed in de VS, ben ik minder gerust. Bannon is daarbij direct betrokken.”

Honorair president van het Instituut voor Menselijke Waardigheid, de nieuwe beheerder van het klooster, is de ultraconservatieve Amerikaanse kardinaal Raymond Lee Burke. Die zoekt openlijk de confrontatie met paus Franciscus, omdat die in zijn ogen niet streng genoeg in de leer is. De ‘geglobaliseerde en geseculariseerde elite’ zal niet het enige doelwit zijn van de Academie voor het joods-christelijke Westen.

Interieur van het klooster Certosa van Trisult. Foto Alberto Pizzoli/AFP