Kans voor Manfred Weber op top-post EU nog niet groot

Woensdagavond debatteren de aanvoerders van de Europese politieke families. Hoe liggen de kansen van de Duitse christen-democraat Manfred Weber om voorzitter van de Europese Commissie te worden?

De Duitse christendemocraat Manfred Weber in debat met de Deense Margrethe Verstager van de liberalen en Frans Timmermans namens de sociaal-democraten woensdagavond in Brussel. Het was eerste tv-debat tussen de kandidaten voor het voorzitterschap van de Europese Commissie.
De Duitse christendemocraat Manfred Weber in debat met de Deense Margrethe Verstager van de liberalen en Frans Timmermans namens de sociaal-democraten woensdagavond in Brussel. Het was eerste tv-debat tussen de kandidaten voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Foto: Franciso Seco/AP

Wordt Manfred Weber de volgende voorzitter van de Europese Commissie? Op ruim een week voor de Europese verkiezingen ziet het er niet goed uit voor de Duitse christendemocraat om vanuit het Europees Parlement naar de belangrijkste post in de Europese Unie te springen.

Onder regeringsleiders is nog geen spoor te bekennen van groeiende steun voor Weber, bleek vorige week tijdens een informele top in het Roemeense Sibiu. Ook in het Europees Parlement is er nog weinig enthousiasme merkbaar om een gezamenlijk front te vormen achter Weber, ook al wordt zijn partij naar verwachting opnieuw de grootste in het Europees Parlement.

Deze woensdagavond debatteert Weber met vijf andere aanvoerders van Europese politieke families in het gebouw van het Europees Parlement in Brussel over de verkiezingen. Hun confrontatie wordt in alle 28 landen uitgezonden, zij het soms op een zijtoneel; in Nederland is het te zien op themakanaal NPO politiek.

Als voorman van de centrumrechtse EVP, traditioneel de grootste Europese politieke familie, ligt Webers kandidatuur voor de hand. Maar de overmacht van EVP neemt af, en ook de traditionele nummer twee, de sociaal-democratische S&D, krimpt. Anderen zien kansen: liberalen, die nu samenwerken met de Franse president Emmanuel Macron. Groenen, die groeien in vooral Noord-West Europa. Nationalistische partijen, die bijna overal groeien.

Lees ook: En wéér peuzelt Nigel Farage de gevestigde orde op

Weber heeft dus meer coalitiegenoten in het parlement nodig, maar voorlopig vallen ze hem juist allemaal aan. Namens de Europese sociaal-democraten voert PvdA’er Frans Timmermans campagne voor een ‘progressieve coalitie’ met zichzelf en niet Weber in het centrum. De liberale Eurocommissaris Margrethe Vestager, zelf ook vaak genoemd voor een top-post, staat dicht bij Macron, die steeds laat weten zich niet gebonden te voelen aan de kandidaten uit het parlement.

Bij de Europese verkiezingen stem je op een Nederlandse partij. Maar die voegt zich daarna bij een fractie met partijen uit allerlei andere lidstaten. Welke gevolgen heeft dat? We leggen het uit in deze video:

De strijd om het voorzitterschap van de Commissie wordt na de verkiezingen de eerste krachtmeting tussen het nieuwe Europees Parlement en de regeringsleiders. Welk van de twee heeft het initiatief bij de invulling van de belangrijkste post in de EU?

De zwakke positie van Weber geeft regeringsleiders de kans het initiatief naar zich toe te trekken. Vorige week voerde president Donald Tusk namens de regeringsleiders de tijdsdruk op. Al twee dagen nadat de uitslagen van de Europese parlementsverkiezingen op zondagavond 26 mei in alle 28 landen bekend zijn gemaakt, roept hij de regeringsleiders bijeen om tijdens een diner in Brussel te praten over de beste kandidaat om de nieuwe Commissie te leiden. De kans dat Weber in twee dagen steun heeft van een parlementaire coalitie, is klein.

Waarschijnlijk heeft Weber dus tijd nodig van de regeringsleiders, maar in plaats van hen te paaien, probeert hij ze weinig keuze te laten. Zo noemt hij het „legitiem” en een „democratisch principe” dat de aanvoerder van de grootste partij straks de Commissie gaat leiden. De Beierse christendemocraat voerde de afgelopen maanden in heel Europa ook campagne als een soort aspirant-regeringsleider. Hij deed uitgesproken beloftes over de politieke koers van Europa voor de komende jaren. Als voorzitter van de Commissie wil Weber bijvoorbeeld in Turkije gaan vertellen dat het geen lid meer kan worden van de Europese Unie. Hij herhaalt dat stellig, ook al gaan de regeringsleiders er eigenlijk over. Verder is hij kritisch over de verdere aanleg van Nordstream 2, een gasleiding die Russisch gas naar Europa moet vervoeren. Daarmee stelde hij zich op tegenover zijn belangrijkste steunpilaar onder de regeringsleiders, bondskanselier Merkel.

Sommigen zien deze regeringsachtige toon als een poging van Weber om zich neer te zetten als een krachtig politicus. Een van de bezwaren bij de lidstaten tegen hem is dat hij niet kan bogen op regeringservaring. Maar of het werkt? Vorige week zetten verklaarde tegenstanders van het parlementaire initiatief bij de benoeming van de Commissievoorzitter als Macron en premier Mark Rutte hun verzet nog extra aan. Merkel bevestigde haar steun voor Weber maar voegde er aan toe dat er „interactie” nodig zal zijn om het eens te worden over de nieuwe voorzitter. Het werd meteen opgevat als een opening naar andere kandidaten om de Commissie te leiden, die misschien helemaal niet uit het Europees Parlement komen.