Onderhandelingen tussen China en VS zitten muurvast

Handelsoorlog Niet alleen de VS, ook China verhardt nu zijn toon. Het land laat zich niet onder druk zetten op ‘principekwesties’ en bereidt de bevolking voor op een lange strijd.

China wil meer op binnenlandse consumptie vertrouwen in plaats van op export.
China wil meer op binnenlandse consumptie vertrouwen in plaats van op export. Wu Hong/EPA

Hoe moeten de VS en China verder met elkaar nu de besprekingen over een handelsakkoord op niets zijn uitgelopen? Beide partijen hebben aangekondigd dat ze verder willen praten, maar het wordt steeds moeilijker in te schatten hoe ze er in een volgende ronde nog kunnen uitkomen. In de afgelopen dagen hebben beide partijen de importheffingen op elkaars producten verhoogd.

China heeft drie eisen gesteld waaraan de VS moeten voldoen om tot een akkoord te komen. Alle importheffingen moeten van tafel, de VS moeten realistischer eisen stellen aan de hoeveelheid Amerikaanse goederen die China afneemt en de soevereiniteit en waardigheid van China moeten behouden blijven.

Die derde eis klinkt bijzonder vaag, maar toch kan juist die bepalend zijn voor het slagen van de onderhandelingen. In feite gaat het daarbij om de vraag of, en zo ja in hoeverre, de VS zich mogen bemoeien met de manier waarop de Chinese economie intern is georganiseerd. Mogen de VS bijvoorbeeld wijzigingen in de interne wet- en regelgeving van China opleggen? Vooral op dat laatste punt lijkt een akkoord vrijwel op het laatste moment te zijn afgeketst.

Gelijkheid en waardigheid

De VS hadden het idee dat China inderdaad een aantal wetten zou aanpassen, maar daartoe bleek China uiteindelijk niet bereid. Volgens de VS kwam China daarmee op eerdere beloften terug, maar de Chinese viceminister en hoofdonderhandelaar Liu He ontkent dat: hij wilde alleen maar een overeenkomst die „gebaseerd is op gelijkheid en waardigheid”. De resterende geschillen waren volgens Liu een „principekwestie”, waarover China geen compromissen kon sluiten.

Dat het handelsconflict voor Chinezen een principekwestie betreft, blijkt ook bij een McDonald's in Beijing: 'We laten ons niet alles zeggen door de VS'

Juist het gebruik van dat woord, ‘principekwestie’, maakt de kans op compromissen klein. China wil niet de indruk wekken dat het zich door de VS letterlijk de wet laat voorschrijven. Dat ligt in China heel gevoelig: steeds weer wordt herhaald hoe China zich in het verleden heeft laten koeioneren door het Westen en Japan. Dat mag nooit meer gebeuren.

Die deels echte, deels gespeelde gevoeligheid leidt er in de praktijk toe dat de VS niets kunnen afdwingen op het gebied van bijvoorbeeld het voorkomen van de gedwongen overdracht van technologie en op het gebied van staatssubsidies aan bedrijven. Dat moeten de Amerikanen maar voor lief nemen, lijkt de Chinese boodschap. Maar de kans dat ze dat onder Trump zullen doen lijkt heel klein. Daarmee zitten de onderhandelingen voorlopig muurvast.

‘China is niet bang voor strijd’

Niet alleen de toon van president Trump, maar ook die aan Chinese kant verhardt met de dag. Dat beide partijen de onderhandelingen na afloop nog ‘constructief’ noemden, lijkt alweer bijna vergeten.

In de Chinese staatsmedia wordt de bevolking ondertussen voorbereid op een lange strijd en op een grotere ontkoppeling van de twee grootste economieën van de wereld. Een fragment uit een nieuwsuitzending van de Chinese staatszender CCTV werd maandag trending topic op Chinese sociale media. Daarin stelt een jonge nieuwslezer op felle toon: „China is niet uit op strijd, maar China is er ook niet bang voor. Als het niet anders kan, dan vechten we door tot het bittere einde.”

De belangrijkste vraag is of, en zo ja in hoeverre, de VS zich mogen bemoeien met de manier waarop de Chinese economie intern is georganiseerd

Analisten wijzen er in de staatsmedia op dat China zich niet op Amerika moet richten, maar juist op de onafhankelijke versterking van China zelf. De binnenlandse consumptie moet omhoog, de innovatie moet naar een hoger peil getild. China, zo stellen zij, is steeds minder afhankelijk van export en kan steeds meer bouwen op de eigen, enorme interne markt. China moet het hebben van eigen innovatiekracht, niet van Amerika.

Dat zijn allemaal geen nieuwe standpunten. Dat ze nu weer zo overheersend in de staatsmedia aanwezig zijn, betekent dat China zijn geloof in een akkoord snel verder aan het verliezen is.