Gebarentolk verbeeldt nu ook ritme en melodie tijdens het Songfestival

De tweede halve finale van donderdag, met Duncan Laurence, en de finale van zaterdag worden vertaald door speciale gebarentolken, zogenaamde signdancers.

Het Eurovisiesongfestival wordt dit jaar voor het eerst van 'signdancing' voorzien.
Het Eurovisiesongfestival wordt dit jaar voor het eerst van 'signdancing' voorzien. Screenshot Eurovisie Songfestival

Het viel niet mee om het voor elkaar te krijgen, maar het is Mirjam Stolk en zestien collega-gebarentolken toch gelukt. Er komen speciale uitzendingen van de tweede halve finale, waarin de Nederlandse inzending Duncan Laurence meedoet, en de finale van het Eurovisie Songfestival voor doven en slechthorenden op NPO 1 Extra, maakte de omroep dinsdag bekend. Gespecialiseerde vertalers zetten niet alleen de woorden om, maar verbeelden ook het ritme en de melodie van de nummers. Signdancing, heet het. En het is voor het eerst dat de uitzending van het Songfestival op deze manier van een tolk voorzien wordt.

Doven en slechthorenden die het Songfestival wilden volgen, konden bij de publieke omroep nergens terecht. Daarom zetten Mirjam Stolk en Rosanna Demkes samen met een aantal collega’s vorig jaar een livestream op, waarin de uitzending direct werd vertaald. Die sloeg aan. „We kregen leuke reacties van mensen die voor het eerst naar het Songfestival keken en begrepen waarom heel Nederland er zo druk mee is.”

Voorbereidingen

Stolk en haar collega’s hebben zich goed voorbereid op het Songfestival, vertelt ze. Ook op de eerste halve finale, die in een internetstream wordt vertaald. De vertolkingen zijn tekstueel en muzikaal doorwrocht en grondig gerepeteerd. Ook is er vooraf research gedaan naar de liedjes die uitgevoerd zullen worden. Er zijn namelijk teksten die zich moeilijk naar gebaren laten vertalen, sommige liedjes worden gezongen in een taal die de tolk niet spreekt.

Net als bij gesproken en geschreven taal, zijn er ook verschillende gebarentalen. De Nederlandse is anders dan de Engelse of de Amerikaanse. Er bestaat zelfs een internationale variant. De ene keer probeert de tolk „plaatjes” te maken, terwijl bij andere liedjes de tekst preciezer wordt gevolgd.

Lees ook: Eurovisie Songfestival in Israël: het evenement was altijd al politiek

Vertaald

Stolks uitvoering van Duncan Laurence’ nummer Arcade is gewoon in Nederlandse gebarentaal, maar zeker niet woordelijk hetzelfde als de gezongen versie. Bijvoorbeeld als hij zingt over hoe hij de scherven van zijn kapot gevallen hart bij elkaar raapt, aan het begin van het lied: „Lost a couple of pieces when / I carried it, carried it, carried it home”, klinkt de tekst. In gebarentaal gaat het anders, precies omgekeerd zelfs. Terwijl de artiest zingt hoe hij de stukjes verliest, veegt Stolk de denkbeeldige stukjes in haar handen bij elkaar. Ze vormt het woord „dragen” en laat dat in drie keer, op de woorden „carried it, carried it, carried it home” uit haar handen vallen.

Uiteindelijk hoopt Mirjam Stolk ook de horende gemeenschap een beetje op te voeden. „Toegankelijkheid is over het algemeen een lastig ding, ook bij publieke aangelegenheden en op televisie.” De uitzendingen kunnen eraan bijdragen dat het normaler wordt om een gebarentolk te zien. „Ik hoop dat deze uitzending daar een boost aan kan geven. Dat mensen denken: ‘Kijk: het kan ook heel leuk zijn.’”