Europa kiest

Landelijke partijen met elkaar in debat op Festival Europa

Eurofielen worden niet echt wijzer op Festival Europa

Een blik op de ‘StickerStemwijzer’ in de hal van TivoliVredenburg in Utrecht laat in één oogopslag zien welk publiek deze zaterdagavond op Festival Europa is afgekomen: uitgesproken eurofielen. Bij dertig stellingen kunnen de bezoekers een rood of groen stickertje plakken om hun mening te geven. ‘Nederland moet uit de Europese Unie stappen’: nul groene stickertjes. ‘Nederland moet uit de euro stappen en weer eigen munt invoeren’: op één groen stickertje na is alles rood.

Foto Barbara Rijlaarsdam

Het door de Universiteit Utrecht en TivoliVredenburg georganiseerde Festival Europa is bedoeld om de bezoekers voor te bereiden op de Europese verkiezingen van aanstaande donderdag. Het programma duurt van half acht tot één uur ’s nachts en is uitgesmeerd over meerdere zalen, waar colleges, interviews en debatten plaatsvinden over thema’s als veiligheid, populisme, migratie en duurzaamheid. De organisatie schat dat er ongeveer zevenhonderd mensen op het festival af zijn gekomen.

Om half elf, als het lijsttrekkersdebat begint, constateert de gespreksleider al snel dat „de zaal eurofieler [is] dan het podium”. Bij het debat ontbreken de meest eurosceptische partijen, Forum voor Democratie en de PVV. Zij wilden niet komen. Wel aanwezig zijn VVD, CDA, D66, PvdA, GroenLinks en SP. Een echt lijsttrekkersdebat is het niet; drie partijen (VVD, PvdA, CDA) hebben hun nummers twee afgevaardigd. En die zijn soms iets minder doorgewinterd en iets minder bestand tegen het geweld van verkiezingsdebatten, zo blijkt al snel.

Strengere regels

Jan Huitema, de nummer twee van de VVD, voert een één-op-één duel met GroenLinks-lijsttrekker Bas Eickhout. De stelling gaat over de vraag of Europa strengere regels moet opleggen om de klimaatdoelen te halen. GroenLinks is natuurlijk voor, de VVD zegt dat ook te zijn, mits de regels niet te streng zijn, waardoor mensen zich ertegen keren. Eickhout, die bij zijn opkomst het grootste applaus kreeg van alle deelnemers, vuurt de ene na de andere kritische vraag op Huitema af, onderbreekt hem voortdurend en maakt hem met zijn mimiek en lichaamstaal belachelijk. Op vrijwel iedere actie van Eickhout begint de zaal te applaudisseren. Huitema komt er nauwelijks uit en komt niet veel verder dan: „Wat wil je nou? Vliegen afvangen?” Hij beklaagt zich dat Eickhout hem wil „pakken” en in een hoek probeert te drijven.

Sophie in ’t Veld van D66 en Arnout Hoekstra van SP, die met elkaar in debat gaan over een Europees leger, laten elkaar vaker uitpraten. Hoekstra noemt een Europees leger „een verschrikkelijk dom plan”. Samenwerking tussen de krijgsmachten vindt hij prima, maar hij is tegen „één groot superleger”. In ’t Veld bezweert dat de nationale parlementen blijven gaan over het uitzenden van „onze jongens en meisjes”, maar alle anderen bestrijden die lezing. En dus is iedereen, behalve D66, tegen een Europees leger.

De laatste stelling gaat over migratie en wat er moet gebeuren met drenkelingen op de Middellandse Zee die naar Europa proberen te komen. Agnes Jongerius (PvdA) pleit voor „humaniteit” en aanmeldcentra buiten Europa, om te voorkomen dat vluchtelingen überhaupt op bootjes stappen. CDA’er Jeroen Lenaers is strenger, hij wil de drenkelingen wel in veiligheid brengen, maar liever niet naar Europa laten komen.

Voor het publiek leverde het debat niet per se duidelijkheid over op wie ze komende donderdag gaan stemmen. Directiesecretaresse Naama de Ru bijvoorbeeld, die uit ‘t Gooi naar Utrecht was gekomen, verzucht na afloop: „Zou er nu íémand zijn die hier wijzer van is geworden?” Op Eickhout gaat ze in ieder geval niet stemmen. „Die was zo arrogant en vervelend.”

Nauwelijks aandacht voor PVV en FVD

De ontbrekende populistische partijen FVD en PVV kregen nauwelijks aandacht tijdens het debat. Eerder op de avond was het de 87-jarige D66-coryfee Jan Terlouw die Thierry Baudet aanviel, met name op zijn klimaatstandpunt. Als de wetenschap het eens is over klimaatverandering, zegt Terlouw, en een jurist van „Centrum... eh, Fórum voor Democratie” zegt vervolgens dat het niet waar is: „Dat is toch niet te geloven!” Politici moeten volgens Terlouw „blind varen op wat de wetenschap aanreikt” en daar vervolgens een „politieke discussie” over voeren. „Anders is de samenleving in gevaar.”

Zijn betoog kon op een lang en warm applaus rekenen.

Jan Terlouw zaterdagavond op Festival Europa in TivoliVredenburg in Utrecht. Foto Barbara Rijlaarsdam

Mee op toer met Timmermans: 'Ik vind het zó spannend!'

Frans Timmermans, PvdA-lijsttrekker en voorman van de Europese sociaaldemocraten, stapt de bus in en roept: „goeeeeedemiddag!” De veertig jonge sociaaldemocraten die al twee dagen door Europa, of nou ja, door Nederland, Duitsland en België, toeren, joelen terug. De ‘Tour de Frans’ noemen ze het.

Eerder die dag werd Timmermans wakker in Berlijn, vloog hij naar Brussel, speechte hij in Bergen op Zoom en nu gaat hij van daar op weg naar Antwerpen. Een normale dag in de campagne van de man die Europa wil gaan leiden. De afgelopen maanden voerde hij in negentien van de achtentwintig Europese lidstaten campagne - in het Verenigd Koninkrijk en in Denemarken hadden ze hem niet nodig, een paar kleine lidstaten had weinig prioriteit.

In Bergen op Zoom vertelt hij de jonge sociaaldemocraten en een groep mbo’ers wat hij een paar maanden geleden ook al zei tegen een groep studenten in Emmen. Dat hij zich zorgen maakt over „het gif van rechts-extremisme dat jongeren besmet”. Dat hij „zijn kinderen niet in de ogen kan aankijken” als hij nú niet tegen de klimaatcrisis in actie komt. En, aan het einde, roept hij de jongeren op „te kiezen”: „wees niet onverschillig”.

Pro-Europese bezieling

De pro-Europese bezieling is hetzelfde, alleen de locatie is anders. En het is nu later in een campagne die komende week tot een apotheose komt. „Ooooohhh, ik vind het zó spannend!”, zegt Timmermans in de bus meermaals. Hij heeft dan net gezegd regelmatig te lunchen met Bruce Springsteen („een héle aardige man, zijn verhaal is hetzelfde als de mijne. Hij smste me nog om succes te wensen!”), en hard meegezongen met Rowwen Hèze („dat heel Holland Limburgs lult!”).

In Antwerpen stapt hij uit de bus, die vast naar de stad gaat, en krijgt hij een rondleiding bij voetbalclub City Pirates, dat maatschappelijke projecten doet. Daarna door naar een door de Vlaamse socialisten georganiseerd festival - bier, prosecco en foodtrucks met friet en prosciutto.

Kort spreekt Timmermans zo’n honderd Vlaamse sociaaldemocraten moed in. Hij waarschuwt voor het rechts-populisme en noemt Antwerpen als voorbeeld van een stad waar multiculturalisme kan werken.

Dan stapt hij in zijn auto, op naar het vliegveld van Charleroi waar een vliegtuig klaarstaat om hem naar Boedapest te brengen - de stad waar hij 's avonds in slaap zal vallen.

De bus met jonge socialisten is er dan nog niet. Die heeft een botsing gehad.

Timmermans speecht vrijdagmiddag in Antwerpen. Foto Mark Lievisse Adriaanse

Baudet wil debat met Rutte in theater de Rode Hoed

Thierry Baudet wil woensdagavond in theater de Rode Hoed in Amsterdam met minister-president Mark Rutte in debat over Europa. Dat meldt de fractievoorzitter van Forum voor Democratie op Twitter. Volgens Baudet heeft het theater de grote zaal beschikbaar gesteld.

VVD-leider Rutte daagde Baudet op dinsdag uit voor een debat, omdat de "onzinnige beweringen" van de FVD-leider over Europa volgens hem bestreden moeten worden. Die uitdaging ging Baudet aan, waarop hij de VVD-leider woensdag uitnodigde voor een debat via Facebook Live. Rutte zei dat niet te willen en benadrukte dat vrijdag door op een persconferentie in Den Haag te zeggen dat hij alleen "een debat op televisie wil".

Volgens de premier "duikt Baudet weg" door het debat "met een trucje weg te stoppen op Facebook". Rutte vindt dat het nu gaat om "het voeren van een stevige discussie, zoals het hoort in een democratie".

Baudet had ook voorgesteld om de Europese lijsttrekkers van de beide partijen, Malik Azmani (VVD) en Derk-Jan Eppink (FVD), voor het debat uit te nodigen. Dat lijkt van tafel, want Rutte wil alleen een een-op-een debat. Baudet stelt nog wel voor om de tribunes te vullen met 150 supporters van iedere partij.

Kunnen wij onze 150 #FVD supporters al uitnodigen, @MinPres? De Rode Hoed heeft de grote zaal beschikbaar, woensdagavond. Een eerlijk debat: evenveel spreektijd, allebei brengen we drie stellingen in, geen NPO redacties en geen Carolien in het oortje! Of durf je niet? pic.twitter.com/thBP4RTgyA

— Thierry Baudet (@thierrybaudet) May 17, 2019

Extreem-rechts richt zich op jongere kiezers

Extreem-rechtse partijen focussen zich tijdens deze verkiezingscampagne expliciet op de jonge kiezer. Dat schrijft persbureau AP op basis van eigen onderzoek. Verschillende partijen hebben uitzonderlijk jonge kandidaten verkiesbaar gesteld, ze zijn actiever op sociale media en er worden zelfs drinkavonden georganiseerd om jonge kiezers aan te trekken.

Zo is Jordan Bardella, de lijsttrekker van het Franse Rassemblement National (opvolger van Front National), slechts 23 jaar oud. De belangrijkste kandidaat van de Deense Volkspartij, Peter Kofod, is 29. De Spaanse extreem-rechtse partij Vox heeft een woordvoerder en parlementslid van 27 (Manuel Mariscal) en in België schuift het Vlaams Belang voor de Belgische verkiezingen de 26-jarige Dries van Langenhove naar voren.

Volgens een onderzoeker van de Britse denktank Institute for Strategic Dialogue proberen de extreem-rechtse partijen zichzelf te herpositioneren om zo een jonger electoraat aan te spreken. De reden hiervoor zou zijn dat jongeren minder negatieve associaties, zoals het nazisme, hebben bij extreem-rechts.

De partijen spelen bovendien in op onderwerpen waar jongeren veel mee bezig zijn, zoals migratie, klimaat en jeugdwerkloosheid. Hoeveel succes de partijen met hun strategieën behalen, zal volgende week blijken. Pawel Zerka, een onderzoeker bij een pan-Europese denktank, zegt tegen AP dat mainstream partijen weinig aandacht hebben geschonken aan de jonge kiezer. Dat zou volgens hen geen zin hebben, vanwege de lage opkomstcijfers onder jongeren.

Verkiezingsposters in Parijs, met op de voorgrond een affiche van het rechtse Rassemblement National. Links de 23-jarige lijsttrekker Jordan Bardella. Foto Joel Saget/AFP

Timmermans komt goed uit debat spitzenkandidaten

Vier mannen, twee vrouwen. Allemaal ambiëren ze dezelfde baan: het voorzitterschap van de Europese Commissie. Woensdagavond gingen de zogenaamde 'spitzenkandidaten' in de aanstaande Europese verkiezingen in Brussel met elkaar in debat. Deelnemers Nico Cué (Europees Links), Ska Keller (Europese Groenen), Jan Zahradil (conservatieven, ECR) en Margrethe Vestager (liberalen, ALDE) bleven veelal op de achtergrond. Het werd vooral een verbale strijd tussen Frans Timmermans, die namens de Europese socialisten de kar trekt, en de Duitser Manfred Weber, die dat namens de Europese christendemocraten doet.

Nou ja, strijd? Weber wist zich moeilijk raad met de verbale krachtpatserij van de Nederlander. Timmermans begon zelfverzekerd en met stemverheffing aan het debat in de plenaire zaal van het Europees Parlement . „Jullie hebben de toekomst van Europa in de palmen van jullie handen”, zei hij, zich richtend tot de kijkers in de in totaal 26 landen waar het debat werd uitgezonden. Weber begon timide, en met een compliment: aan de zittende Commissievoorzitter, Jean-Claude Juncker, net als hijzelf christendemocraat. Niet echt de gedroomde binnenkomer.

Timmermans tijdens het debat. Foto Francois Walschaerts/Reuters

Met behulp van interruptiekaarten werd geprobeerd het debat levendig te houden, en dat lukte aardig, en veel beter dan vijf jaar geleden. Alleen: de kaarten werden door zowel linkse als rechtse concurrerende kandidaten relatief vaak ingezet om Timmermans een vraag te stellen. Voor de PvdA’er het gedroomde scenario: hij kwam er relatief vaak door aan het woord. En, misschien wel belangrijk: het gaf hem het aura van de te kloppen man. Terwijl dat eigenlijk Weber is, vertegenwoordiger van de grootste politieke familie in het Europees Parlement.

Weber duwde terug. Hij was, vertelde hij, in Portugal geweest, een land dat hard getroffen is door de eurocrisis. Daar hadden jongeren hem verteld dat ze niet geïnteresseerd zijn in het Europese minimumloon waar Timmermans voor pleit, maar in goedbetaalde banen. En leuk hoor, dat socialistische pleidooi voor een sociaal Europa, maar het harde economische beleid van de afgelopen jaren is toch echt mede vormgegeven door socialisten, zoals Pierre Moscovici, de Franse eurocommissaris voor Economische Zaken, en Jeroen Dijsselbloem, tot begin 2018 voorzitter van de Eurogroep, het machtige gremium van eurolanden.

Lees ook: Lees ook: Hoe liggen de kansen van de Duitse christen-democraat Manfred Weber om voorzitter van de Europese Commissie te worden?

ECR niet voor vertrek uit unie

Maar Timmermans kwam geen moment echt in de problemen, onder meer door herhaaldelijk ruimhartig de hand in eigen boezem te steken. „Mensen die ooit voor mijn partij stemden, en voor andere partijen hier, stemmen nu op populistische en zelfs extreme partijen”, zei hij. „En dat is onze schuld: we hebben ze kennelijk niet kunnen overtuigen om bij ons te blijven.” Maar die mensen worden nu ook teleurgesteld, vervolgde hij. Kijk naar de chaos en verdeeldheid rondom het geplande vertrek van de Britten uit de EU. „Vandaag de dag lijkt het Verenigd Koninkrijk wel op Game of Thrones on steroids.” Waarop de debatleider mompelde: „Die uitspraak staat morgen in de krantenkoppen.”

Ook opmerkelijk: het optreden van Jan Zahradil, de spitzenkandidaat voor de ECR (Europese Hervormers en Conservatieven), de politieke familie waar het FvD van Thierry Baudet zich na de verkiezingen bij wil aansluiten. Zahradil was ronduit kritisch over de EU, die wat hem betreft weer een samenwerking van natiestaten moet worden. Maar een vertrek uit de Unie, zoals de Nexit die wordt bepleit door Baudet, kwam geen moment voor in zijn betoog. „Ik wil een Europa dat minder doet en dat het beter doet.”

Baudet wil samenwerken met Orbán

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet hoopt dat zijn partij na de Europese verkiezingen kan samenwerken met de Hongaarse premier Viktor Orbán. Dat zegt hij donderdag in een interview met de Zwitserse krant Tages-Anzeiger. Baudet wil dat de Europese FVD-fractie lid wordt van de conservatieve ECR-fractie en Orbán’s Fidesz-partij zich daar eveneens bij aansluit. Ook de Italiaanse Lega Nord van Matteo Salvini is welkom, aldus Baudet.

Lees ook: Baudet wil in Europese fractie met Poolse nationalisten, maar ChristenUnie verzet zich

Orbán is nu nog lid van de christendemocratische EVP-fractie waar ook het CDA lid van is. Maar de Hongaarse partij ligt daar onder vuur en is tijdelijk geschorst vanwege het uithollen van de democratie en rechtsstaat in het Centraal-Europese land. Zo zijn kritische media gesloten, moet een liberale universiteit uit het land verhuizen en is rechtspraak onder controle van de regering gekomen. Eerder dit jaar stemde een grote meerderheid van het Europees Parlement in met het starten van een strafprocedure tegen Hongarije vanwege het “bedreigen” van Europese waarden.

In het interview herhaalt Baudet dat hij wil dat Nederland uit de Europese Unie stapt. Zijn partij voert nu juist campagne voor een referendum over EU-lidmaatschap, niet voor uittreden. Lijsttrekker Derk Jan Eppink zei eerder geen voorstander van een ‘Nexit’ te zijn. Ook noemt Baudet de situatie in het Verenigd Koninkrijk, dat binnenkort uit de EU treedt, een “ramp”. Dat komt volgens hem niet door de Brexit an sich, maar door een ‘deep state’ van politici die dat zouden tegenwerken.

'Spitzenkandidaten' in debat over de toekomst van de EU

Woensdagavond wordt in het Europees Parlement in Brussel gedebatteerd door de zogeheten 'spitzenkandidaten', de topkandidaten. Zij azen op de functie van commissievoorzitter. Wie wordt de opvolger van Jean-Claude Juncker?

Aan het debat nemen deel: Frans Timmermans , de Duitser Manfred Weber, de Spanjaard Nico Cué (Europees Links), de Duitse Ska Keller (Europese Groenen), de Tsjech Jan Zahradil (conservatieven, ECR) en de Deense Margrethe Vestager (liberalen, ALDE) deel.

Het debat wordt uitgezonden door de European Broadcasting Union. In Nederland is die uitzending te volgen via YouTube. Het debat begint om 21.00 uur.

Kijk hier live mee naar het debat tussen topkandidaten in Brussel:

De topkandidaten gingen eerder met elkaar in debat: op 29 april in Maastricht. Kijk hier dat debat terug.

Baudet neemt uitnodiging van Rutte aan

Premier Mark Rutte probeerde maandagavond een tweestrijd te maken van de Europese verkiezingen. Hij riep FVD-leider Thierry Baudet op tot een debat. Baudet heeft de uitnodiging inmiddels dankbaar aanvaard:

Twitter avatar thierrybaudet Thierry Baudet Gesigneerde exemplaren van mijn boeken komen vandaag je kant op, @MinPres. Ter voorbereiding. #FVD https://t.co/rgAVsysszC

Ook op Twitter richt de VVD zich nu op Baudet:

Twitter avatar VVD VVD Nog 8 dagen tot de Europese verkiezingen. Met Nederland gok je niet. #slechtverhaal 👉 #goedverhaal #01 https://t.co/FKYkUvr1Pk

De tactiek is niet zonder risico’s. De interne problemen bij FVD gaan maar door, en erg zichtbaar was Baudet deze campagne nog niet. Rutte geeft Baudet nu het podium waar hij naar zocht. Tegelijkertijd hoopt Rutte te profiteren van een tweestrijd. Het gaat deze campagne meer over Frans Timmermans (PvdA) en het debat op links dan over VVD-lijsttrekker Malik Azmani. Rutte weet dat zijn opmerkelijke zet van maandag FVD een zetje zal geven in de peilingen, maar hoopt dat die ook de VVD ten goede zal komen.

Uithaal naar FVD is zeldzaamheid

Ruttes uithaal naar FVD-leider Thierry Baudet laat zien dat de VVD niet meer weet hoe ze de groei van Forum kan tegenhouden, schrijft politiek redacteur Petra de Koning. Ook voor Rutte zelf is de uitval een ongekende stijlbreuk.

Lees ook: Rutte haalt scherp uit naar Baudet

Rutte noemt Baudet 'zolderkamergeleerde' en vraagt om debat

Premier Rutte heeft Forum voor Democratie-voorman Thierry Baudet dinsdag uitgemaakt voor „zolderkamergeleerde”. De premier sprak tijdens een discussieavond in Barendrecht over de gevaren die volgens hem uitgaan van Baudets ideeën over de Europese Unie. Hij wil nog voor de Europese verkiezingen, volgende week donderdag, met de FVD-leider in debat.

Baudet is al jaren uitgesproken tegenstander van de Europese Unie, omdat Nederland volgens hem niet soeverein kan regeren als EU-lidstaat. De FVD-leider wil een referendum organiseren om het volk te laten kiezen over het Nederlandse lidmaatschap van de EU.

Volgens Rutte zijn Baudets ideeën over een Nexit gebaseerd op „rare verzinselen en theorieën” en die in praktijk „desastreus en losgezongen” zijn. Hij benadrukte het belang van de verkiezingen en de EU in het algemeen. Volgens hem zou een Nexit de veiligheid en stabiliteit van Nederland in gevaar kunnen brengen.

Bij de Provinciale Statenverkiezingen verloor de VVD veel stemmers aan FVD. Vermoedelijk probeert Rutte met zijn uitspraken en een mogelijk debat kiezers die afgelopen maart overstapten, weer terug te krijgen. Baudet heeft dinsdagavond nog niet gereageerd op de woorden van de premier.

Rutte tijdens zijn toespraak in Barendrecht. Foto Piroschka van de Wouw/ANP

Welkom in dit blog

In aanloop naar de Europese verkiezingen doet NRC hier verslag van het belangrijkste nieuws en de campagne. Nederland stemt samen met het Verenigd Koninkrijk als eerste, op donderdag 23 mei. Die avond wordt wel een exitpoll gepubliceerd, maar nog niet de uitslag zelf. Die is er pas zondagavond 26 mei, als om 23.00 uur de laatste stembureaus in de lidstaten gesloten zijn. In verreweg de meeste landen stemmen de inwoners op zondag.

Deze verkiezingen bepalen welke kant de Europese Unie op gaat. Wie krijgt straks de meeste invloed op de samenwerking van partijen in het Europees Parlement?

Lees in dit stuk alles wat je moet weten over de Europese verkiezingen 2019