Chimpansees verjagen luipaard en pikken zijn prooi

Primatologie Wegjagen van roofdieren om hun prooi in te pikken zou een grote stap zijn in de menselijke evolutie, maar mensapen kunnen het ook.

Chimpansees.
Chimpansees. Foto iStock

Chimpansees kunnen een luipaard wegjagen van zijn net gevangen prooi. Dat is nu gezien in het Mahale Nationaal Park in Tanzania, waar een Japans team van primatologen al sinds 1965 een chimpanseegroep observeert, die nu zo’n 62 dieren telt, waarvan 32 kinderen. Het was al langer bekend dat chimpansees ook zelf jagen en ook wel eens verlaten prooidieren inpikken. Maar dat een tiental vrouwelijke chimpansees met luid geschreeuw vanuit de bomen een luipaard wegjagen die net een bosantilope gevangen had en dat ze die verse prooi vervolgens met andere chimpansees smakelijk opeten terwijl de luipaard in de buurt blijft rondlopen, zoiets is nog nooit gezien, schrijven de primatologen in het Journal of Human Evolution. De mensapen vertoonden ook geen grote angst of paniek, ondanks de nabijheid van de luipaard.

De bijzondere observatie is van belang voor begrip van de menselijke evolutie. Want het ontstaan van het ‘menselijke pakket’ (flexibiliteit, groter brein, taal, samenwerking) zou circa twee miljoen jaar geleden zijn begonnen met juist deze vorm van ‘confrontational scavenging’, het wegjagen van roofdieren van hun prooi. Volgens een invloedrijke theorie van taalkundige Derek Bickerton zou het bij elkaar roepen van de groep om verderop op de savanne een roofdier te gaan ‘beroven’ zelfs de evolutionaire omstandigheid kunnen zijn geweest waaronder een beginnend taalvermogen belangrijk en functioneel kon worden. Maar wat als ook chimpansees dat trucje kunnen, met hun waarschuwende ‘WA! WA!’-schreeuwen? De gemeenschappelijke voorouder van chimpansees en mensen leefde ongeveer zes miljoen jaar geleden, de gewoonte is dus misschien ouder dan twee miljoen jaar.

Onderlinge samenwerking

Chimpansees worden ook zelf bejaagd door luipaarden, het belangrijkste roofdier in hun leefgebied. Volgens sommige primatologen zou die bejaging zelfs een belangrijke factor zijn in de groepsgrootte en de relatief grote onderlinge samenwerking bij chimpansees.

Dat de chimpansees in het Mahale-park luipaarden aandurven was al bekend. Al in 1986 is een verslag gepubliceerd over een groep van ruim dertig chimpansees die een luipaardnest omsingelden en ten minste één luipaardjong doodden en opaten. Negen chimpmannen, twaalf vrouwen, drie jongemannen en drie kinderen stonden toen onder veel geschreeuw in een grot of er net buiten tegenover een luipaardmoeder en haar jong.