Na 76 jaar begraven: weefsel van Duitse verzetsstrijders

Geëxecuteerde gevangenen Een nazi-arts bewaarde voor zijn onderzoek stukjes huid van geëxecuteerde vrouwen uit het verzet. Nu zijn deze resten begraven.

De processie naar het graf.
De processie naar het graf. Foto AFP

Met een plechtige bijeenkomst zijn deze maandag in Berlijn meer dan 300 weefselpreparaten begraven, minieme stukjes huid van geëxecuteerde Duitse verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog. De preparaten doken in 2016 op in de nalatenschap van een nazi-arts.

De anatoom deed aan de Berlijnse universiteitskliniek tot 1945 onderzoek op de lichamen van mensen die kort daarvoor in de strafgevangenis Berlin-Plötzensee waren opgehangen of onthoofd. Het ging vooral om vrouwen. De arts, Hermann Stieve, interesseerde zich bijzonder voor de geslachtsorganen en de effecten van hevige stress op de menstruatiecyclus.

In de kleine rouwkapel van het Dorotheenstädtischer Friedhof zei de directeur van de Berlijnse Gedenkplaats voor het Duitse Verzet maandag dat de plechtigheid niet voor niets op 13 mei plaatsvond. Precies 76 jaar geleden werden in Plötzensee twaalf leden van de verzetsgroep ‘Die Rote Kapelle’ (Het Rode Orkest) geëxecuteerd – waarna hun lijken werden overgebracht naar het anatomische laboratorium van Stieve. Na de oorlog heeft de anatoom zijn loopbaan in de DDR tot aan zijn dood in 1952 kunnen voortzetten.

‘Gewoon graf’ gekregen

In aanwezigheid van enkele nabestaanden en tientallen belangstellenden hielden een rabbijn, een pastoor en een lutherse dominee samen een korte, interreligieuze dienst. Daarna werden de preparaten in een vierkant blankhouten kistje in processie naar het graf gebracht.

Saskia von Brockdorff (81) was tevreden met de bijeenkomst, zei ze na afloop op een bankje op de begraafplaats. Haar moeder Erika (1911-1943) was een van de precies 76 jaar geleden geëxecuteerde leden van Die Rote Kapelle. Ze werd onthoofd.

„Die preparaten zeggen me niets, het is natuurlijk niet mijn moeder. Maar om haar te herdenken was ik tot nu toe aangewezen op de Gedenkplaats Plötzensee, waar ze geëxecuteerd is. Geen prettige plek. Nu kan ik naar een gewone begraafplaats.”

Waren de leden van Die Rote Kapelle links (zij het niet vanuit Moskou aangestuurd, zoals lang is beweerd), ook nabestaanden van conservatieve verzetsstrijders tegen Hitlers bewind waren er maandag bij. „Mijn vader was conservatief”, zegt Maria Bottlenberg, dochter van Karl Ludwig Freiherr von und zu Guttenberg, die in de laatste dagen van de oorlog geëxecuteerd is. „Maar aan de rand van het graf houden de verschillen tussen conservatief en links op, dan zijn we samen.”

Een man tijdens de begrafenis van de weefsels.
Foto Fabrizio Bensch/Reuters
Voorafgaand aan de begrafenis van de stoffelijke resten, werd een interreligieuze dienst gehouden: een protestantse pastor, een rabbijn en een katholieke priester waren daarbij aanwezig.
Foto John Macdougall/AFP
In de doos zijn de overgebleven weefsels van geëxecuteerde Duitse verzetsstrijders bewaard. Aanwezigen in de rouwkapel tijdens de dienst voor de begrafenis.
Foto John Macdougall/AFP