NRC Checkt: ‘Helft vrouwelijke journalisten heeft met bedreigingen te maken’

Dat schreef vakblad Villamedia op 3 mei op de website.

DEN HAAG - Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) komt na een gesprek met de Stuurgroep Geweld en Agressie tegen Journalisten met een gezamenlijke verklaring.
DEN HAAG - Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) komt na een gesprek met de Stuurgroep Geweld en Agressie tegen Journalisten met een gezamenlijke verklaring. Robin van Lonkhuijsen / ANP

De aanleiding

Op 3 mei schreef journalist Trudy Brandenburg-van de Ven op de website van persvakblad Villamedia: „De helft van het aantal vrouwelijke journalisten heeft te maken (gehad) met bedreigingen, intimidaties of geweld in het kader van hun werk. Met name freelancers en/of journalisten met een migratieachtergrond zijn kwetsbaar.” Dit bleek uit een onderzoek, dat op 8 mei werd gepresenteerd op het Festival van het Vrije Woord in Hilversum. Het nieuws werd overgenomen door de Metro en de Joop.

Waar is het op gebaseerd?

Villamedia verwijst naar het onderzoek Een onveilig klimaat van sociaal-wetenschapper en criminoloog Marjolein Odekerken en onderzoeksjournalist Laura Das. Zij maakten deze studie als zelfstandig onderzoekers, ondersteund door persvakbond NVJ en het Persvrijheidsfonds.

En, klopt het?

Het onderzoek bestaat uit een enquête onder 366 vrouwelijke journalisten, en langere interviews met elf vrouwelijke journalisten. Van de ondervraagden in het onderzoek zeggen 181 vrouwen dat ze te maken hebben gehad bedreigingen, intimidaties of geweld in het kader van het werk. Dat is 49,5 procent; inderdaad bijna de helft. Het gaat om allerlei vormen van bedreigingen (social media, juridisch, fysiek). De daders zijn divers, zoals ‘gewone’ burgers of aanhangers van politieke partijen. De bedreigingen maken veel indruk op de vrouwen en leiden tot zelfcensuur. Zeventig procent vindt dat de bedreigingen de persvrijheid aantasten.

Lees ook: De (on)zichtbare bedreiging tegen politici

Dit onderzoek is een vervolg op Een dreigend klimaat (2017) dat Odekerken uitvoerde met ex-ombudsman Alex Brenninkmeijer. Van de 638 journalisten (man en vrouw) die toen de enquête invulden, had 392 (61 procent) te maken met bedreigingen. Dit leidde toen tot stappen van onder meer minister Grapperhaus (Justitie, CDA) om journalisten beter te beschermen. Daarvoor deed Odekerken ook al onderzoek naar dit probleem. Dit is voor het eerst dat zij specifiek naar vrouwelijke journalisten kijkt.

Odekerkens conclusies worden bevestigd door internationale studies. Die komen wel op hogere percentages uit. Afzonderlijke enquêtes van de International Women’s Media Foundation (2014) en de International Federation of Journalists (2018) stellen dat tweederde van de vrouwelijke journalisten bedreigd, geïntimideerd of misbruikt is. Odekerken zegt desgevraagd: „Ik denk dat ons percentage lager ligt omdat vrouwelijke journalisten hier een hoge tolerantie voor geweld hebben, en bijvoorbeeld seksuele intimidatie op de werkvloer in eerste instantie niet als bedreiging zien”. Daarbij, zo stelt zij, is er geen open sfeer om over bedreigingen te praten. „Hier heerst de cultuur dat het part of the job is. Bedreigingen van vrouwelijke journalisten worden niet altijd serieus genomen.”

Een onveilig klimaat behandelt niet of vrouwen vaker worden bedreigd dan mannen. Daar wil Odekerken op terugkomen in een later artikel. Ze stelt dat de bedreigingen aan mannen een meer inhoudelijk karakter hebben. Vrouwen krijgen bedreigingen van persoonlijke, seksistische en seksuele aard. Bij vrouwen van kleur komt daar racisme bij. Ook dit strookt met eerder onderzoek, zoals Women Journalists and Online Harassment van de universiteit van Texas (2018).

Conclusie

Villamedia schreef dat de helft van de vrouwelijke journalisten weleens bedreigd werd. Dit blijkt uit een enquête onder 366 vrouwen. Dit strookt met divers internationaal onderzoek. We beoordelen de stelling daarom als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt