‘Apostel van de anti-maffia’ in Italië blijkt symbool van nieuwe maffia

Italië De werkgeversvoorman die, mede door zijn harde uithalen naar de maffia, een van de machtigste mensen van Sicilië werd, is veroordeeld omdat hij een knooppunt was in een maffioos netwerk. Niet de maffia van het geweer, maar die van de grote zak geld.

Antonello Montante werd door een rechter in de Siciliaanse stad Caltanissetta veroordeeld tot veertien jaar cel, drie jaar meer dan de openbare aanklager had geëist.
Antonello Montante werd door een rechter in de Siciliaanse stad Caltanissetta veroordeeld tot veertien jaar cel, drie jaar meer dan de openbare aanklager had geëist. Hollandse Hoogte

Tien jaar lang was de Siciliaanse ondernemer Antonello Montante een van de helden van de anti-maffia. Als president van de regionale tak van werkgeversorganisatie Confindustria gebruikte hij duidelijke taal: wie beschermingsgeld betaalt aan de maffia, wordt uit Confindustria gezet. Basta.

Het maakte hem een landelijke beroemdheid. De president gaf hem een prestigieuze onderscheiding. Hij kreeg belangrijke functies bij banken, raakte bevriend met prominente industriëlen, klom op binnen Confindustria, werd geprezen door opeenvolgende ministers van Binnenlandse Zaken en kwam op een topfunctie bij de organisatie die in beslag genomen bezittingen van maffiosi beheert. Hij kreeg zelfs voor elkaar dat er een straat werd vernoemd naar zijn grootvader, naast een straat die is opgedragen aan een door de maffia vermoorde priester. Voor de media was hij „de apostel van de anti-maffia’’.

Maar eind vorige week is het doek gevallen. Montante werd door een rechter in de Siciliaanse stad Caltanissetta veroordeeld tot veertien jaar cel, drie jaar meer dan de openbare aanklager had geëist. De rechter achtte bewezen dat hij een van de belangrijkste knooppunten was in een maffioos netwerk van ondernemers, politie-agenten, de fiscale opsporingsdienst en politici. Deze zaak „laat een verborgen Italië zien’’, schreef dagblad La Repubblica. „Een Italië met besmet bloed vol criminele organismes die zich op het publieke toneel presenteren met een schoon gezicht, met het aangezicht van de wet.”

Dossiers

Al decennia lang zetten individuele journalisten vraagtekens bij Montante. Wat betekende het eigenlijk dat de zoon van de machtigste maffiabaas uit zijn dorp getuige was op zijn huwelijk en dat de twee zich regelmatig samen lieten zien? Hoe valt dat te rijmen met de uithalen naar het pizzo, het ´beschermingsgeld’ waarmee de maffia ondernemers en winkeliers afperst? En waarom tastten de fabeltjes van Montante over de ‘fietsenfabriek’ van zijn vader (in feite een fietsenmaker) en een eredoctoraat van een grote universiteit (in feite een gekochte academische graad) zijn naam niet aan?

Lees ook dit interview met de Italiaanse journalist Paolo Borrometi

Het bleven lange tijd vraagtekens. Maar vier jaar geleden begon er een justitieel onderzoek tegen de man die dan „de machtigste man van Sicilië’’ wordt genoemd. Het vonnis, na een proces achter gesloten deuren, suggereert het antwoord op de vraag hoe Montante zo lang zijn bedrog kon volhouden. Met hulp van onder anderen vrienden bij de politie had hij dossiers aangelegd over iedereen die hem in de weg zou kunnen zitten: andere ondernemers, politici, journalisten. Het is een strategie van chantage die politicologen en rechters kenmerkend voor Italië hebben genoemd: zorg dat je iets belastend weet over je tegenstanders, en speel die kaart uit wanneer het nodig is.

De 65-jarige Montante, eigenaar van een fabriek in industriële schokdempers, blijkt niet het symbool te zijn van verzet tegen de maffia, maar van het nieuwe gezicht van de maffia. Een maffia die nauwelijks nog moordt, maar vertakkingen zoekt in de ‘gewone’ economische, financiële en politieke wereld. Niet de maffia van het geweer, maar die van de grote zak met geld. En, in het geval van Montante, van de dossiers. Overigens is onder hem niemand uit de werkgeversorganisatie gezet wegens betalingen aan de maffia.