Opinie

    • Maurits Chabot

Seriemoordenaars mag je wel/niet romantiseren

Cultuur Films mogen – al dan niet echt bestaande – seriemoordenaars niet romantiseren, vindt . Door een anti-artistieke blik ingegeven onzin, meent filmmaker . Een twistgesprek per email onder leiding van

Hij was charmant, intelligent, knap. Studeerde rechten, psychologie en Chinees, en vrouwen vielen voor zijn goedlachse karakter: Ted Bundy. Ogenschijnlijk trok hij zijn leven licht als een ballonnetje met zich mee. Maar Bundy was ook de man die tussen 1974 en 1978 in Amerika dertig vrouwen verkrachtte en vermoordde. Op Netflix verscheen begin 2019 een vierdelige documentaireserie over Bundy, de Ted Bundy Tapes. Sinds deze maand is er ook een speelfilm over Bundy uit. Tieneridool Zac Efron kroop in de huid van de seriemoordenaar. Er ontstond ophef; de moordenaar zou verheerlijkt worden. Romantisering van moordenaars is kwalijk, vindt filmredacteur Coen van Zwol. Filmmaker Martin Koolhoven vraagt zich af welk probleem hij denkt te zien.

Stelling van dit twistgesprek: films zouden geen seriemoordenaars moeten romantiseren die werkelijk bestonden.

CvZ is Coen van Zwol, MK is Martin Koolhoven.

CvZ: „Ben jij niet klaar met die romantisering, Martin? Eén nuance: heb je de film Extremely Cruel, Shockingly Wicked And Evil al gezien? Bundy wordt niet geromantiseerd. Seriemoordenaar Ted Bundy zonder een druppel bloed, door de ogen van een van de vrouwen die hij met zijn psychopathische charme misleidde. Een lichtpuntje tussen alle stupide, moreel afstompende seriemoordenaarsfilm over geniale ‘profilers’ versus demonische monsters die hun slachtoffers reduceren tot een soort boetseervlees. Films als The Silence of the Lambs en 7even riepen in de jaren negentig een vervelende filmtrend in het leven. Weg met Hannibal Lecter!”

MK: „Wat een boel onzin in één mail, beste Coen. Ten eerste is de titel Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile (dat weet ik zelfs terwijl ik de film nog niet zag) en ten tweede is de moordende psychopaat in films ouder dan de jaren negentig. Om die trend aan dat decennium toe te wijzen, is een duidelijk gebrek aan kennis. In 1960 kwam de klassieker Psycho al uit; een van mijn favorieten in het genre. Als je het over een filmtrend wil hebben, kom je uit op Halloween. Niet de eerste ‘slasherfilm’, wel de film wiens succes het genre tot een hype maakte. Allemaal voor de jaren negentig. Verder is The Silence of the Lambs een geweldige film en Hannibal Lecter is geïnspireerd op Ted Bundy. Zo hoort het: als je teveel afwijkt van de werkelijkheid, verander je de naam.”

CvZ: „Dank u professor, maar wie oude slasherfilms verwart met moderne seriemoordenaarfilms denkt dat een appel een peer is omdat beide fruit zijn. Het gaat hier om verwante, maar aparte genres. Hitchcocks Psycho is wel een interessante voorloper, want gebaseerd op een echte seriemoordenaar, en met driestuiver-psychologie. Het betreft films met een zekere true-crime pretentie. Die zijn de moordenaar steeds meer gaan romantiseren.”

MK: „Over welke speelfilms hebben we het dan zoal? Welke recente films over bestaande serial killers vond jij te geromantiseerd?”

CvZ:Der Golden Handschuh bijvoorbeeld, maar vooral ook tv-series als Hannibal. Maar ik wil het best breder trekken; jouw Brimstone ook. Het gaat om films die pretenderen true crime te zijn, of af te dalen in de verwrongen psyche van een seriemoordenaar, of iets te zeggen over de funeste invloed van het calvinisme. Maar wat de regisseur echt doet, is een openbare executie ensceneren, met de beul als held. De kick zit ‘m in het bloedbad.”

MK: „Ik wil best mijn eigen film verdedigen, maar laten we de kritiek dan helder hebben. Vind jij Brimstone true-crime pretenties hebben? Op welke bestaande seriemoordenaar denk jij dat het gebaseerd is? En belangrijker: jij vond de hoofdpersoon, de dominee die zijn gezin terroriseert, te veel geromantiseerd? In dat geval begin ik me zorgen te maken over je privéleven…”

CvZ: „Tuurlijk is hij een romantisch figuur, die dominee van jou. Zwarte romantiek. Moet ik je uitleggen wie de horror uitvond?”

MK: „Als je hem al te geromantiseerd vindt, snap ik nog minder van je mening. Wat vind je nou eigenlijk? Dat je bestaande serial killers niet mag romantiseren of vind je het überhaupt een probleem dat moordenaars als sympathiek geportretteerd worden?”

CvZ: „Vooropgesteld: ik ben dol op seriemoordenaarsfilms, Martin. In de 16de eeuw had ik zonder twijfel op de eerste rij gestaan bij het radbraken en vierendelen. Horrorfilms geven kijkers net zo’n huiverige catharsis, een tijdelijke uitdrijving van de angst voor lijden en dood. Wat me minder bevalt, is dat de seriemoordenaar wordt opgepompt tot een duister genie, een satanisch idool die zondaars bestraft – in slasherfilm overleeft alleen de maagdelijke ‘final girl’. Hij is de beul die de maatschappelijke orde bevestigt. Grosso modo een reactionair genre.”

Lees ook: In het hoofd van Ted Bundy’s geliefde.

MK: „Horror speelt in op angsten. Wat jij reactionair noemt, is feitelijk het inspelen op sletvrees. Main stream cinema is een barometer, geen moreel voorschrift. Als Batman in The Dark Knight zijn tegenstander martelt (en dat doet hij), is het niet zo dat die film zégt dat je zo met criminelen om moet gaan, maar kun je wel concluderen dat we martelen blijkbaar niet meer zo erg vinden. Een martelende held was een paar jaar eerder ondenkbaar geweest. Je maakt dezelfde fout als de meeste Amerikanen en dat is wat ik ‘boodschap-denken’ noem: iedere film moet een moraal vertellen, dús moet alles wat je ziet moreel geïnterpreteerd worden. Het is een anti-artistieke manier om naar film te kijken.”

CvZ: „Tsja, zo ontduikt de filmmaker zijn verantwoordelijkheid. Ik ben slechts een barometer. Zelf ben ik niet zo’n moralist, maar moraal speelt altijd een rol. Ik hou van horror. Ik rook (nu) en kijk porno (straks). Maar ik zie de kwalijke aspecten daarvan. Gaat het over horror, dan loeit de filmwereld verontwaardigd als iemand suggereert dat horror geweld kan stimuleren. Geen bewijs! Censuur! Wel weten we dat het ‘Werther-effect’ reëel is: romantisering van zelfmoord lijdt tot meer zelfmoorden. Monkey see, monkey do. Hebben filmmakers bloed aan hun handen door seriemoordenaars te romantiseren?”

MK: „Je bent niet zo’n moralist, zei je? Je klinkt als Kees van der Staaij die zei dat de Nashville-verklaring geen anti-homopamflet was. Hij zal het trouwens met je eens zijn; de wetenschap niet. Onlangs kwam het onderzoek uit dat het geweld analyseerde in films gemaakt tussen 1985 en 2015. Conclusie: films werden in die periode gewelddadiger, maar het aantal moorden en geweldsmisdrijven nam af. De Amerikaanse wetenschappers stelden: geweld in films heeft geen invloed op geweld in de maatschappij. We moeten filmmakers vooral afrekenen op de vraag of ze goede films maken.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.