Opinie

    • Christiaan Weijts

Low-budgetkaste

Waar zou een D66-wethouder met ‘circulaire economie’ op zijn visitekaartje zoal lintjes doorknippen? Nou, bij de Primark bijvoorbeeld. Klaas Verschuure (D66) had woensdagochtend zelfs een bijpassend blauw pak aangetrokken, voor de opening van het immense filiaal in Hoog Catharijne. Via Twitter liet hij achteraf weten „uiteraard ook aandacht gevraagd” te hebben „voor duurzaamheid en eerlijke werkomstandigheden”.

Zou het ook zijn gegaan over het LIV (‘lage-inkomens-voordeel’), of zoals de regeling is gaan heten, de ‘Primarkpremie’? Dit is overheidssubsidie voor bedrijven die werknemers tegen minimumloon aannemen. Donderdagavond staat die centraal in de Lage Lonen Show, met wetenschappers, vakbonden en politici in Pakhuis de Zwijger. De regeling, bedoeld om vast dienstverband te stimuleren, werkt als een perverse prikkel om lonen laag te houden, denken sprekers als SP-Kamerlid Jasper van Dijk, die er Kamervragen over stelde.

Ik vind niet dat de Primark zich misdraagt. Ze gedraagt zich juist beter dan de omringende kledingwinkels in dit vernieuwde, luchthavenachtige winkelcomplex. Daar is het namelijk zo leeg dat het ineens luxe speciaalzaken lijken. Primark speelt de fundamentele spelregel van onze economie voorbeeldig: maximale winst behalen tegen minimale kosten. Daar is niks immoreels aan. Onze eigen belastingaangiften proberen we toch ook zo gunstig mogelijk te maken door boekhouders en software die slim kijken naar alle regeltjes?

Ook de consument speelt de rol waarin hij gedrild is foutloos. Uitgelaten graait iedereen een soort opvouwwasmand van de stapel en propt die vol met spotgoedkoop textiel. Ongetwijfeld krijgt de doorsnee Primarkklant zelf ook weinig betaald. Zo houden koopjesgiganten hun eigen klantenkring in stand. Zou dat die ‘circulaire economie’ zijn? De Easyjets, Actions en Big Bazars baren een low-budgetkaste, waaruit geen ontsnappen mogelijk is. Ooit kon je met hard werken misschien hogerop komen. Inmiddels is een baan zelfs geen garantie meer tegen armoede, meldde het CBS onlangs: ons land telt 188.000 ‘werkende armen’. Omgekeerd kunnen mensen met wat vermogen dit flierefluitend verveelvoudigen zonder noemenswaardige arbeid. Het ora-et-labora-sprookje is ten einde.

Toch zijn mensen niet achterlijk. Ze zijn behept met een rechtvaardigheidsinstinct en dat speelt nu op, of dat nu in gele, oranje of lavendelkleurige hesjes gekleed gaat. Maar het zijn niet die voorbeeldige bedrijven of consumenten die de spelregels rechtvaardiger moeten maken. Alleen de overheid moet dit doen. Bijvoorbeeld door die Primarkpremie te schrappen voor multinationals. Op de Kamervragen antwoordde minister Koolmees (D66) dat hij de regeling laat onderzoeken. Die Utrechtse wethouder had op z’n minst dat onderzoek kunnen afwachten. Al kunnen ambtsdragers beter altijd bedanken voor commercieel lintjesknippen. Waarom? Stel je alleen maar even voor dat Mark Rutte een nieuw hoofdkantoor van Unilever zou openen.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.