Opinie

Iran waarschuwen is de wereld op zijn kop

Geopolitiek De VS stapten uit het internationale akkoord, niet Iran, schrijft . Ga niet mee in Amerikaanse confrontatiepolitiek.

Abedin Taherkenareh

Onder aanvoering van het vliegdekschip de Abraham Lincoln en B-52 bommenwerpers is sinds vorige week zondag op last van het Witte Huis (niet het Pentagon) een vliegkampeskader naar de Rode Zee gedirigeerd. Iran is gewaarschuwd dat zij in actie komen als Amerikaanse soldaten een haar wordt gekrenkt. De Amerikaanse inlichtingendiensten zouden alarm hebben geslagen: shi’itische milities in Irak – eerder behulpzaam bij de strijd tegen IS – zouden Amerikaanse troepen aldaar belagen, wellicht als vergelding voor het benoemen van de Iraanse Revolutionaire Garde tot terroristische groepering door Washington in april. Maar dat ‘alarm’ wordt alweer betwijfeld.

De verjaardag van de Amerikaanse terugtrekking uit de atoomdeal met Iran is een betere verklaring voor het oplopen van de spanning. De VS willen Iran definitief dwingen tot stopzettting van het nucleaire programma, verlenen geen uitzonderingen meer aan landen die toch nog Iraanse olie importeren, eisen dat Europa niet langer kool en geit spaart, en Iran zelf wil ook dat Europa kleur bekent. De VS zetten de kwestie op scherp om de Iraanse olie-export tot nul te dwingen. Dat houdt de olieprijs hoog, een eis van de Emiraten en Soedi-Arabië aan Trump, omdat zij een groot deel van het langverwachte vredesplan-Kushner (voor het Israëlisch-Palestijnse conflict) zullen betalen uit olie-inkomsten. Nationaal Veiligheidadviseur John Bolton is uit op regime change in Teheran, Trump zegt slechts op een telefoontje (lees: capitulatie) van de ayatollahs te wachten. Europa dacht met Instex, een instrument voor betalingsverkeer, nog een trucje te hebben om handel te blijven drijven met Iran, de VS zand in de ogen te strooien, en de deal overeind te houden. Maar Europa zit met de handen in het haar.

Ook onze premier heeft over het ontrafelen van de nucleaire deal met Iran gesproken. Tegenover de NOS zei hij: „President Trump heeft vorig jaar op een vrij lompe manier afscheid genomen van het akkoord, maar Iran moet wel aan zijn verplichtingen voldoen”, en: „We houden vast aan de afspraken, maar als Iran dat niet doet, is dat een ernstig feit.”

Trump heeft „afscheid genomen” – dat ging om opzeggen.

Ruttes waarschuwing klinkt evenwichtig maar laten we wel zijn: de VS, niet Iran, stapten een jaar geleden eenzijdig uit het multilaterale akkoord van 2015 en besloten tot herinvoering van economische sancties, zelfs mét extraterritoriale werking.

Sinds 2015 en ook na die Amerikaanse stap vorig jaar heeft het Internationaal Atoomagentschap veertien controles uitgevoerd en Iran ‘in compliance’ verklaard, alsook de Amerikaanse inlichtingendiensten zelf. Iran houdt zich aan het akkoord.

En Iran houdt zich, zoals premier Rutte wil, nog steeds zeer strikt aan de letter van het in 2015 gesloten akkoord: het opereert nog binnen de geschillenmechanismen zoals neergelegd in secties 26 en 36 van het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) die Iran in het geval van herintroductie van sancties toestaan geheel of gedeeltelijk op te houden zich aan de afspraken te houden (‘to cease performing its commitments’).

Lees ook: Waarom escaleert het conflict tussen Iran en de VS en tien andere vragen

De Iraanse (tegen-)maatregel is in zoverre voorzichtig dat het niets kan met de stoffen die het niet langer aan het buitenland verkoopt en dus in eigen land houdt, omdat het verrijkt uranium niet bomb-grade (bomklaar) is en de plutoniumreactor bij Arak – al bijna door Chinezen in het kader van het akkoord uit 2015 ontmanteld – dus niets kan met het zwaar water, dat in opslag gaat.

Verder zegt de Iraanse tegenmaatregel (nog?) niets over een eventueel verbod op de anytime-anywhere-controles die het Atoomagentschap sinds 2015 op Iraanse installaties uitvoert; men kan dus aannemen dat die doorgaan.

Iran is geen leuke staat en moet goed in de gaten gehouden worden, maar een Seelenmassage richting Trumps en Boltons confrontatiepolitiek ( „Iran moet wel aan zijn verplichtingen voldoen”) zet de wereld op zijn kop en is riskant. Het ultimatum van Iran aan de andere JCPOA- partners (Europa, maar ook Rusland en China: keer je binnen 60 dagen tegen de VS) vergt Europees diplomatiek vernuft, eensgezindheid en geen waarschuwingen.

Correctie (12 mei 2019): dit artikel is aangevuld met de zinnen over de Iraanse olie-export en de olieprijs.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.