Hoe wit is nu de studie van de Middeleeuwen?

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: diversiteitsdiscussies onder mediëvisten.

Foto EPA

Waar heb je last van als je middeleeuws historicus bent? „Dat mensen me vragen waarom ik als zwarte vrouw ‘witte mensen’ bestudeer. Terwijl middeleeuwse geschiedenis (zeker in Iberië en Noord-Afrika) zoveel meer is dan dat. En dat mensen altijd naar mij kijken als het over ‘diversiteit’ gaat en verwachten dat ik de stem van de ‘Ander’ zal leveren.” Aldus een van de (anonieme) reacties op de website van Medievalists of Color. Deze Amerikaanse actiegroep organiseert de laatste jaren op een groot jaarlijks mediëvistencongres in Kalamazoo (Michigan) een werkgroep over witte dominantie in het vakgebied en wat daar aan te doen is. Afgelopen week wijdde The New York Times er een stuk aan, waarin het debat wordt gezien als tegenhanger van de veel bekendere bemoeienis van extreem-rechtse groeperingen met de Middeleeuwen die de kruistochten juist verheerlijken.

Middeleeuws concept

Er zijn nog veel te veel onderzoekers die volhouden dat de Middeleeuwen politiek en raciaal onschuldig zijn, zegt Medievalists of Color-lid Cord Withaker in de NYT. Maar ras was helemaal geen middeleeuws concept, toen draaide juist alles om religie als dragende identiteit, werpen anderen tegen. De president van de International Society for the Study of Medievalism, Richard Utz typeerde zijn collega’s in de NYT enigszins vergoelijkend maar ook niet helemáál onterecht als volgt: „Mensen worden geen mediëvist omdat ze geïnteresseerd zijn in politiek. De meesten zijn monnikachtige types die gewoon in hun cel aan hun manuscript willen werken.” Het kwam hem op Twitter op hoon te staan. ‘Monniken waren in de middeleeuwen juist intensief politieke figuren!’

In Nederland speelt het nog nauwelijks, waarschijnlijk ook door een gebrek aan ‘mediëvisten met een kleur’. Maar een van de leidende (witte, mannelijke) mediëvisten van Nederland, Frits van Oostrom, waarschuwde al in 2005 tegen de beperkte witte blik, toen hij schreef: „Het palet van Middelnederlandse epiek moge voor ons nog zo’n bont geheel zijn – op het niveau van interpretatie zijn het tot op heden allemaal schakeringen van wit.” De mediëvistiek is nu eenmaal ontstaan in een „Europese echokamer” van negentiende-eeuws nationalisme, vertelt Van Oostrom nu per mail. Dat maakt de mediëvistische traditie „niet a priori suspect, maar beperkt was zij natuurlijk wel. Daarom is de ‘de-europeanisering’ van Middeleeuwen en mediëvistiek een tamelijk urgente opgave.”