Opinie

De advocaat en het leed dat procederen heet

De Rechtsstaat

Onlangs werd in Noord-Holland een familierecht-advocaat een maand geschorst door de Raad van Discipline. Zij had „onvoldoende distantie” tot haar cliënt betracht, was „onvoldoende terughoudend” geweest bij het aanspannen van zaken, net als bij het „doen van uitlatingen” over de wederpartij. En ze had niet ingezien dat haar gedrag niet kon.

Zulke correcties binnen de advocatuur komen niet vaak voor. Het gaat hier immers om een gekoesterd aspect van de functie van de advocaat. De vrijheid om alles te mogen doen wat in het belang van de cliënt is en daarin ook volledig partijdig te mogen, nee, te moeten optreden.

Het publiek verbaast zich nog wel eens over deze vrijwel ongeclausuleerde vrijheid. Over de man die Anne Faber vermoordde vroegen lezers mij of diens advocaat justitie niet had moeten helpen zijn cliënt binnen de poort te houden. Moet een advocaat erger helpen voorkomen? Dient hij of zij niet óók het algemeen belang? In beginsel is het antwoord nee. Maar dat wordt pas op waarde geschat als mensen in nood zelf een advocaat nodig hebben en er nog maar één belang is – het eigen.

Lees ook de Togacolumn: Een kansloze zaak aanbrengen kan zin hebben

Vreemdelingenadvocaten wordt nu verweten bij herhaling ‘zinloze procedures’ aan te spannen die voor kosten en vertraging zorgen. In het debat over de gefinancierde rechtsbijstand verwijt minister Dekker advocaten dat ze procederen alleen omdat ‘het loont’. Zouden ze niet beter een praktische oplossing kunnen zoeken? Advocaten vinden dat de minister zo bewijst dat hij niets van de rechtsstaat begrijpt, waarin toegang tot het recht, de rechter en dus tot de advocaat uitgangspunt is. Procederen om een betaling uit te stellen, opvang te behouden, uitzetting, ontruiming of het vervallen van een vergunning, een patent of een termijn te voorkomen – het mag. En waarom ook niet, als het kan binnen legitieme regels. Alle procedures die Howick en Lily aanspanden hebben bewezen dat wat eerst zinloos lijkt toch succesvol kan zijn. Procederen is tegelijk ‘gaming the system’, tijdrekken, verdienmodel, intimidatietechniek, veldslag, stormloop.

Dat kon je ook zien aan de gegispte familierechtadvocaat. Zij vertegenwoordigde een man in een alimentatie- en gezagskwestie. Diens ex-vrouw klaagde over het „voortdurend” aanspannen van zinloze procedures, waarbij steeds een beschuldiging van kindermishandeling werd herhaald. Ook deed de advocate ‘onheuse uitlatingen’ over de vrouw, zou ze haar cliënt tot kindontvoering aanzetten, bedierf ze de reputatie van de vrouw op haar werk en beschadigde ze aldus de drie kinderen. Een klassieke vechtscheiding dus, met een advocaat achter de mitrailleur.

De tuchtrechter vond dat in familiekwesties advocaten juist moeten waken tegen escalatie. Bij uitstek als er minderjarige kinderen bij zijn betrokken. Dat geldt ook voor het doen van kwetsende uitlatingen, zeker als ouders samen het gezag uitoefenen. Ook het aanspannen van een procedure is ‘eerder dan in andere geschillen’ aan beperkingen gebonden – de vraag of die kansrijk zijn moet meewegen.

In de drie jaar van dit geschil waren er achttien procedures gevoerd, waarvan vijftien op initiatief van deze advocate, die de kosten ervoor declareerde bij de staat. Dat zij over de ex-vrouw opschreef dat zij haar gezin ‘tiranniseerde’, een ‘gestoorde agressie- en woederegulatie’ had en werd ‘gemotiveerd door hoogmoed en wraakzucht’ vond de tuchtrechter onnodig grievend. Een familie-advocaat mag iemand alleen van mishandeling beschuldigen als er voldoende feitelijke grondslag voor is, zei de tuchtrechter. En die was hier niet.

De advocate moet nu een maand stilzitten, waarna ze haar praktijk hervat. Als ze de uitspraak van de tuchtrechter volgt, houdt ze voortaan meer afstand, blijft ze zakelijker, houdt ze zelf de leiding, weegt ze de belangen van de wederpartij beter mee en toetst ze of wat ze eist ook rechtvaardig is, hoe subjectief dat ook is. Althans, dat is ongeveer de maatstaf. Een advocaat mag en moet partijdig zijn, maar moet ook evenwicht zien te houden, is het idee. Anderen mogen geen onnodig leed of nadeel ondervinden. Apert onnodige procedures moeten voorkomen worden. Een advocaat moet werken in het kader van een ‘goede rechtsbedeling’, zoals de wet voorschrijft. Blijft alleen de vraag over wat ‘onnodig’ leed is.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.