Erik ten Hag (links) zet als speler van De Graafschap aan tijdens een wedstrijd tegen Helmond Sport, begin jaren negentig.

Foto Marco Vellinga

Alleen met carnaval gaat Erik ten Hag even los

Profiel | Erik ten Hag Coach Erik ten Hag miste deze week met Ajax nipt de Champions League-finale. Wie is hij? „Erik is veeleisend, spelers moeten leveren wat hij wil.”

„Coach, coach, mag ik uw boek lenen?”

Joop Surink lacht geamuseerd als hij aan zijn oud-pupil Erik ten Hag denkt. Ruim vijfendertig jaar geleden speelde die bij de C-junioren van amateurclub Bon Boys in Haaksbergen. Ten Hag was geen onverdienstelijk voetballer, zegt Surink. Maar echt opvallen deed hij met zijn coachingkwaliteiten. „Ik volgde in die tijd een trainerscursus bij de KNVB. Dat wist Erik, en daar wilde hij graag een graantje van meepikken. Hij was zó leergierig, hij verslond ieder boek. Vervolgens vertelde hij ploeggenoten hoe ze moesten spelen en waar ze moesten gaan staan.”

Surink is niet de enige die al vroeg doorhad dat de man die deze week nipt de finale van de Champions League misliep met Ajax, een geboren coach is. En het is niet achteraf praten, verzekeren oud-trainers, -ploeggenoten, vrienden en familie. Hij had als kind al veel spelinzicht. Was gedreven. Dwong respect af als stille leider. Bijna geruisloos, à la Jan Wouters en Wim Jansen.

Erik ten Hag tijdens de Champions League kwartfinale tegen Juventus. Foto Isabella Bonotto/ AFP

Oud-bondscoach Kees Rijvers was eind jaren tachtig trainer van het tweede elftal van FC Twente, samen met Eddy Achterberg. „Erik moet zestien of zeventien zijn geweest”, zegt hij. „Als er tactisch iets overlegd moest worden met de jongens, ging het altijd via hem. Tijdens wedstrijden gaf ik een seintje: doe dit of doe dat. Erik had maar twee woorden nodig. Hij hield het evenwicht in de ploeg.”

Wat drijft Ten Hag, die deze zondag met Ajax een grote stap naar het kampioenschap kan zetten bij een overwinning op FC Utrecht? Wat is zijn werkwijze? En waarom wordt hij door publiek, spelers en media niet altijd goed begrepen?

Ten Hag (49) groeide op in het Twentse Haaksbergen, waar zijn ouders nog steeds wonen, op een mooi landgoed, aan een stil weggetje. „Nuchter, behoudend, bescheiden”, typeren Hennie en Joke het gezin. De Ten Hags streven naar excellentie, zeggen ze, maar slaan zichzelf niet op de borst. Laat anderen maar de loftrompet uitsteken.

Hennie ten Hag bouwde in een halve eeuw tijd een groot makelaarskantoor annex financiële dienstverlener op. Joke was verpleegster. Ze kregen drie zonen, van wie Erik de middelste is.

Zijn liefde voor de bal begon volgens zijn moeder al in de box. En dat die liefde ver ging bleek toen Erik – hij moet zeven zijn geweest – thuiskwam na een lange dag voetballen. „Hij kon nauwelijks op zijn benen staan”, zegt zijn moeder. „Hij moest overgeven van vermoeidheid. Wat bleek? Hij had drie wedstrijden achter elkaar gespeeld omdat ze steeds een speler tekortkwamen.”

Met zijn vrienden van basisschool Ludgerus trapte Ten Hag dagelijks een balletje op het plein voor de school. Cyril Holtkamp was een van hen, en hij herinnert zich nog goed hoe het eraan toeging. „Aanvankelijk stonden er één klimrek en twee bomen op het plein, die we als doelen gebruikten. Maar omdat er wekelijks wel een raam sneuvelde, bouwde de schooldirecteur het plein dicht met paaltjes, balken en klimtoestellen. Het was een stille oorlog, we werden uitgedaagd tot creativiteit.”

Haaksbergen
Krantenartikelen Erik ten Hag van Joop Surink.

??foto eric brinkhorstif

Haaksbergen
Krantenartikelen Erik ten Hag van Joop Surink.
svp wel even rekening houden met onderschrift.
??foto eric brinkhorst
Het plakboek van Joop Surink, voormalig coach van Ten Hag bij Bon Boys.
Foto en reproductie Eric Brinkhorst

Geen uitblinker

Via Bon Boys en FC Twente kwam Ten Hag begin jaren negentig terecht bij De Graafschap in Doetinchem. Hij woonde in die tijd nog bij zijn ouders in Haaksbergen en studeerde aan de heao in Deventer. Een pittig programma, dat hij anderhalf jaar volhield. Zijn ouders vertellen hoe hij op een dag thuiskwam met de mededeling dat hij zijn studie wilde staken om zich volledig aan het voetbal te kunnen wijden. „Het kwam tot een botsing”, zegt Hennie. „Erik kon best een balletje trappen, maar hij was geen uitblinker. Wat nou als hij niet zou slagen als voetballer, dan had hij niets om op terug te vallen. Dat baarde ons zorgen.”

Ten Hag hield voet bij stuk. Liever één ding goed doen, dan twee dingen half, zei hij tegen zijn ouders. En mocht hij onverhoopt falen als voetballer, dan kon hij altijd nog terug naar de schoolbanken. Als hun zoon iets in zijn hoofd heeft, zeggen Hennie en Joke ten Hag, is hij er niet van af te brengen.

Het woord ‘koppig’ valt vaker in gesprekken over Ten Hag. In de goede zin van het woord: vasthoudend aan eigen wil of inzicht. „Erik is overtuigd van zijn eigen methoden”, zegt Steve McClaren, die een jaar lang het eerste elftal van FC Twente coachte met Ten Hag als assistent. „Hij is veeleisend, spelers moeten leveren wat hij wil. Dat is zijn grote kracht, maar niet iedereen kan daarmee overweg. Het is voetbal, voetbal, voetbal bij hem, op het excentrieke af.”

Toen Ten Hag vorig jaar bij Ajax begon, trof hij een niet al te gedisciplineerd elftal, vertellen ingewijden. Na de ochtendtraining volgde de lunch en daarna keerden spelers huiswaarts. Ten Hag begreep er niets van. En waarom had zijn voorganger, Marcel Keizer, de spelers een paar dagen kerstvakantie gegeven? Getraind moest er worden!

Ten Hags ijzeren discipline, ambitie en doelgerichtheid viel veel Ajacieden rauw op hun dak. Naarmate de resultaten langer uitbleven, nam de onrust toe. Ook de pers begon te morren. „Een man die qua persoon helemaal niet bij Ajax past”, schreef Willem Vissers vorig jaar mei in zijn column in de Volkskrant. Kop boven het stuk: ‘Gesis in de slangenkuil’.

Lees ook: Erik ten Hag en het speelse Ajax van 2019

Ten Hag werd in die periode vaak neergezet als horkerige Tukker. Zijn ouders willen er weinig over kwijt, behalve dat het Erik meer deed dan hij liet blijken. „Hij heeft een groot rechtvaardigheidsgevoel”, zegt zijn vader. „Die kritiek stond daar haaks op. Maar Erik weet zijn verstand heel goed van zijn gevoel te scheiden. Met zijn verstand bedwingt hij als het ware zijn gevoel, omdat hij een hoger doel voor ogen heeft.”

Hoe gevoelig zijn zoon is, merkte Hennie ten Hag toen hij vijf jaar geleden blaas- en prostaatkanker kreeg. Hij lag vaak in het ziekenhuis, had doorlopend infecties. „Erik trainde toen het tweede team van Bayern. Hij belde vaak en reed waar mogelijk op en neer van München naar Haaksbergen. Ik kon merken dat het hem niet onberoerd liet.”

In interviews is Ten Hag zelden openhartig, maar in een bijzin zei hij twintig jaar geleden tegen Voetbal International dat de dood van vriend Andy Scharmin een dieptepunt in zijn leven vormde. Scharmin speelde bij FC Twente toen hij tijdens een vliegreis naar Suriname, in 1989, verongelukte. Elk jaar op 7 juni staat Ten Hag stil bij de dood van zijn vriend.

Oud-Twente-voetballer Edwin Hilgerink hoorde als een van de eersten van de SLM-ramp, en bracht het slechte nieuws aan Ten Hag over. Hij hoorde ook bij het groepje dat bij diens ouders thuis samenkwam in de aanloop naar de begrafenis. „Erik heeft soms de neiging een muurtje op te trekken”, zegt Hilgerink. „Maar van Andy’s dood was hij even kapot als de anderen.”

Dat muurtje, denkt Hilgerink, heeft te maken met Ten Hags faalangst. „Als jongen kon hij behoorlijk gespannen zijn. Liep het wat minder, dan negeerde hij zijn omgeving.” Bij Ajax ging het in feite niet anders, zegt hij. „Erik had last van de scepsis van het publiek. Kijk naar zijn gezicht en je ziet het. Hij is geen gelikte Amsterdammer, hè.”

Ten Hags vader vraagt zich af of ‘faalangst’ wel het juiste woord is. „Erik eist gewoon veel van zichzelf”, zegt hij. „Alleen met carnaval gaat hij los.” Later belt Hennie ten Hag met een „typerende anekdote”. Toen Erik dertien was ging het gezin met skivakantie. Erik wilde niet mee, want stel dat hij door het gemis aan trainingen door de Twentse Voetbalbond op een zijspoor zou worden gezet?

Rustig afwachten

Voor een zijspoor hoeft Ten Hag niet meer te vrezen, de nederlaag van woensdag ten spijt. In de Britse pers wordt hij al ‘de volgende José Mourinho, Jürgen Klopp of Pep Guardiola’ genoemd. Van die laatste heeft hij in zijn tijd bij Bayern München, waar Guardiola het eerste elftal leidde, veel geleerd. „Bijna elke training keek ik mee om iets van zijn methoden op te pikken”, vertelde Ten Hag vorige maand aan de Süddeutsche Zeitung. „Hoe hij zijn filosofie op het veld overdraagt, zijn waanzinnige oog voor detail [..] De spelers wilden steeds meer, omdat Pep zo begeesterd was.”

Of Ten Hag ambities in Europa heeft, weet niemand. Zelfs tegenover zijn ouders laat hij zich daar niet over uit. „Hij wacht rustig af wat er op zijn pad komt”, zegt vader Hennie. „Ook daarin laat hij zich niet gek maken.”

Oud-ploeggenoot Hilgerink vraagt zich af of Ten Hag er goed aan doet hogerop te gaan. „Erik wordt steeds beter als coach”, zegt hij, „maar hoe hoger je komt, hoe groter de tegendruk. Als je niet presteert lig je er, bam, uit. Dat kan gaan wrikken met zijn karakter.”

Ten Hag heeft weinig tijd om stil te staan bij zijn toekomst. De ontknoping van de eredivisie wacht. Hoe goed hij gevoel met verstand kan bedwingen bewees hij volgens zijn vader na de nederlaag tegen Tottenham Hotspur. Ze spraken elkaar kort, Ten Hag klonk gedesillusioneerd. „Maar hij zwolg er niet in”, zegt Hennie ten Hag. „Hij wist: we moeten ons snel oprichten. Met zijn gedachten zat hij al bij zijn volgende doel.”

Lees ook: Melancholie past bij het aanschouwen van dit Ajax