Hoe Uber het stadsleven wil veranderen

Vervoersapp De miljarden die Uber ophaalt met zijn beursgang zullen worden ingezet om een deel van ons dagelijks leven in de stad meer te gaan sturen. Drie ambities van een bedrijf dat bovenal dominantie nastreeft.

Uber-chaffeurs protesteren tegen lage inkomsten.
Uber-chaffeurs protesteren tegen lage inkomsten. Foto Eduardo Munoz/Reuters

Als het aan Dara Khosrowshahi ligt, wordt Uber een ‘one stop shop voor vervoer in steden’. De bestuursvoorzitter van het Amerikaanse bedrijf dat deze vrijdag naar de beurs gaat, twitterde laatst dat Uber uiteindelijk wil dat „mensen hun auto vervangen door een app”.

Die ambitie maakt van Uber een ander soort bedrijf dan de meeste andere. Unilever wil klanten gewoon veel flessen shampoo en potten pindakaas verkopen, Uber wil een deel van hun leven beheersen. Met die grote ambitie schaart het zich in potentie in het rijtje Amazon, Facebook en Google – internetreuzen die het de laatste decennia lukten belangrijke delen van het dagelijkse leven te monopoliseren, van winkelen tot sociaal contact tot zoeken. Uber mikt op het domineren van stadsvervoer. Niet voor niets noemt Khosrowshahi Amazon vaak als zijn grote voorbeeld.

De app, vooralsnog het meest gebruikt om taxiritjes te bestellen, is populair vanwege de superieure gebruikservaring vergeleken met ouderwetse alternatieven. Het verschil in gemak, klantvriendelijkheid en prijs is doorgaans groot. Vóór de komst van Uber was een taxi nemen in veel steden een veel grotere gok met je humeur dan nu.

Maar er zijn vraagtekens te plaatsen bij de gevolgen voor het leven in grote steden als het bedrijf zijn ambities waarmaakt. Wat gaat er veranderen zodra Uber, met de extra miljarden van de beursgang op zak, zijn plannen uitvoert?

Lees meer over de beursgang, die geldt als een van de grootste in jaren

Steden vol taxi’s en stepjes

‘Micro-mobiliteit’ heeft de toekomst, denkt Uber: korte ritjes van A naar B, of dat nou per taxi, elektrische huurstep of straks per drone-taxi is. Dat het bedrijf bij het aanbieden daarvan vooralsnog enorme verliezen lijdt, is niet zo erg. Het heeft tientallen miljarden van investeerders op zak waarmee het nog jaren vooruit kan, en daar komen de opbrengsten van de beursgang nog bovenop. Alleen al de afgelopen drie jaar heeft Uber 10 miljard dollar verloren, blijkt uit het prospectus. Dat is een luxe die concurrenten niet hebben en dat is precies het punt: het gaat Uber in eerste instantie niet om winst, maar om dominantie.

Dat leidt tot de vrij bizarre situatie dat er in steden, van Austin tot Parijs tot Berlijn, stoepen bezaaid zijn met zwaar verliesgevende stepjes. Die zijn per minuut te huren via een app waarop gebruikers kunnen zien waar ze te vinden zijn. Ze staan verspreid over de hele stad en dat leidt tot veel klachten. Het zorgt er ook voor dat concurreren met Uber op dit gebied bijna niet meer kan.

En niet alleen de stoepen raken in steden verstopt door Uber. De thuisstad van het bedrijf, San Francisco, toont wellicht wat andere steden te wachten staat. Transportautoriteit SCMTA zocht er afgelopen najaar uit wat het effect van taxi-apps als Uber en concurrent Lyft nu is op de drukte op de wegen. Het resultaat? Taxi-apps zorgen voor veel meer drukte: door de nieuwe diensten staan mensen ongeveer de helft langer in de file. Een grotere studie die woensdag werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances, bevestigt dit beeld grotendeels. Al die extra micro-mobiliteit leidt dus regelmatig tot macro-stilstand.

Uber werkt de laatste jaren hard aan een oplossing voor die volle wegen. Data-analyses moeten het aanbod beter afstemmen op de vraag en de drukte. En het investeert fors in futuristischer oplossingen. Als het aan Uber ligt, komen er al over vier jaar, vanaf 2023, drone-taxi’s, zodat een deel van de drukte zich verplaatst naar de ruimte bóven de stad.

Concurrentie voor ov

Een deel van de toegenomen drukte op straat is te verklaren doordat mensen nu een Uber nemen in plaats van een bus of metro. Het bedrijf is bepaald niet helder over de doelen wat betreft concurrentie met publiek gefinancierd openbaar vervoer. Het zegt een aanvulling te willen zijn op bussen, metro’s en trams, geen vervanging ervan. Maar uit documenten, vrijgekomen rondom de beursgang, blijkt dat Uber wel degelijk de ambitie heeft direct met openbaar vervoer te concurreren.

Concurrentie kan het openbaar vervoer een impuls geven maar ook uithollen. Door het ov kapot te concurreren, zou Uber een nog grotere verkeerschaos kunnen veroorzaken in binnensteden. Ook roept dat politieke en maatschappelijke vragen op. Over de betaalbaarheid van vervoer, bijvoorbeeld, en het verzamelen van passagiersdata.

Na ophef over de ov-plannen formuleerde Uber zijn ambities eind april voorzichtiger. In plaats van als „alternatief voor autobezit en ov” beschrijft Uber zichzelf nu als „alternatief voor autobezit en andere vervoersmogelijkheden”. Dat blijft nogal vaag klinken.

De nieuwe dienst Uber Health kiest in dat licht ook een interessant ander doelwit: vervoer van zieke mensen. Uber Health staat in de kinderschoenen en is nog maar in enkele Amerikaanse steden beschikbaar. Maar het vervoer van patiënten is in potentie een lucratieve markt en kan op termijn zelfs concurreren met ambulancediensten.

Een app als baas

Uber is zo’n beetje de uitvinder van ‘algoritmisch management’, het verschijnsel dat chauffeurs en bezorgers nog vrijwel uitsluitend contact hebben met een app die ze vertelt wat ze moeten doen. Het systeem van Uber stuurt chauffeurs berichten als „Niet stoppen nu!” of „Je volgende passagier wordt awesome!”, en laat het chauffeurs weten als er veel volk op de been is bij concerten en sportwedstrijden, om ze aan te sporen de straat op te gaan.

Dat biedt chauffeurs uitzonderlijk veel flexibiliteit en autonomie, en verandert de relatie tussen werkgever en werknemer tegelijk fundamenteel. In markten waar Uber stevige concurrentie heeft, is het model waarmee het bedrijf pionierde snel de standaard geworden. Dat is bijvoorbeeld goed te zien in de maaltijdbezorging. Ook bij Deliveroo en Foodora, concurrenten van Ubers bezorgdienst Uber Eats, hebben bezorgers inmiddels voornamelijk een app als baas en is het zzp-model de standaard.

In de VS zijn deze week grote stakingen van chauffeurs omdat ze de arbeidsvoorwaarden te slecht vinden worden. En het is de vraag of de toekomst er erg rooskleurig uitziet voor al die mensen in grote steden die nu flexibel voor Uber (en concurrenten) werken. Als je alles aan een baan meet, kwantificeert en digitaliseert, is het later makkelijker die volledig te automatiseren. Uber steekt de laatste jaren miljarden in de ontwikkeling van zelfrijdende voertuigen. Uiteindelijk hoopt het bedrijf de chauffeurs en bezorgers die Uber nu helpen groeien überhaupt niet meer nodig te hebben.

Update (10 mei 2019): Dit artikel is op 10 mei geactualiseerd met de informatie over de prijs van een Uber-aandeel bij de beursintroductie.