Het ANC wint weer, maar deed het nog nooit zo slecht sinds het einde van de apartheid

Verkiezingen Zuid-Afrika President Ramaphosa van ANC regeert met een verzwakt mandaat verder. Zeker de helft van de jongere kiezers ging niet naar de stembus.

De stemmen zijn binnen in Durban. Woensdag vonden de verkiezingen plaats in Zuid-Afrika. Uit de voorlopige uitslag blijkt dat de ANC weer de grootste partij is.
De stemmen zijn binnen in Durban. Woensdag vonden de verkiezingen plaats in Zuid-Afrika. Uit de voorlopige uitslag blijkt dat de ANC weer de grootste partij is. Foto Rajesh Jantilal/ AFP

Regeringspartij ANC heeft de parlementsverkiezingen in Zuid-Afrika gewonnen, maar de partij deed het sinds het einde van de apartheid 25 jaar geleden nog nooit zo slecht. Volgens voorlopige uitslagen is het ANC van Cyril Ramaphosa verzekerd van 57 procent van de stemmen, een scherpe daling ten opzichte van de 62 procent meerderheid die de partij in 2014 behaalde, toen de omstreden Jacob Zuma de partij nog leidde. Ramaphosa begint daarmee met een zwakker mandaat dan waarop hij had gehoopt om de partij te schonen van Zuma-getrouwen in zijn kabinet en het partijbestuur.

Lees ook dit interview met Jacob Zuma over zijn jaren als president: ‘Bewijs maar dat ik corrupt was’

Ramaphosa lijkt er niet in geslaagd kiezers te overtuigen dat, met het ontslag van Zuma begin vorig jaar en het instellen van onderzoeken naar de corruptie tijdens Zuma’s negen jaar aan de macht, het roer nu om is bij het ANC. De tegenvallende resultaten zijn te wijten aan een lagere opkomst dan bij voorgaande verkiezingen, met name in de townships waar de achterban van het ANC woont. Zeker de helft van de jongere kiezers onder 30 jaar, maakte geen gebruik van hun stemrecht.

Oppositie profiteerde ook niet

Geen van de oppositiepartijen wist echt te profiteren van de tegenvallende resultaten van het ANC. De liberale Democratische Alliantie zal volgens voorspellingen uitkomen rond dezelfde 22 procent die de partij in 2014 behaalde. Met bijna tien procent van de stemmen is de links-populistische Economische Vrijheidsstrijders (EFF) van Julius Malema er weer in geslaagd kiezers weg te trekken bij het ANC. In 2014 haalde Malema 6 procent.

President Ramaphosa vroeg Malema voor deze verkiezingen terug te keren naar het ANC, nadat de partij hem in 2012 royeerde en hij zijn eigen partij begon. Malema wil de centrale bank en mijnen nationaliseren en het land van witte boeren onteigenen om armoede te bestrijden. Onder druk van Malema stemde het ANC in met zijn motie die onteigening van land zonder compensatie nu mogelijk maakt, hoewel president Ramaphosa benadrukt slechts in uitzonderlijke gevallen daartoe te willen overgaan.

Inkt blijkt afwasbaar

De verkiezingen worden overschaduwd door onregelmatigheden. Volgens de kiescommissie zijn twintig kiezers gearresteerd omdat ze twee of meerdere keren hun stem konden uitbrengen. De inkt die kiezers na het stemmen op hun vingers krijgen om dubbelstemmen te voorkomen, blijkt afwasbaar. Ook waren bij veel stembureaus te weinig stembiljetten, waardoor kiezers naar huis moesten worden gestuurd. Volgens het hoofd van de kiescommissie zullen sommige stemmen moeten worden herteld om de geldigheid er van te verifiëren. Er wordt zelfs gespeculeerd over het overdoen van de verkiezingen.

Ramaphosa’s campagne liep averij op door de publicatie van het boek Gangsterstate, Unravelling Ace Magashule’s Web of Capture, dat amper een maand voor de verkiezingen uitkwam. Hierin beschrijft journalist Pieter-Louis Myburgh de corrupte praktijken van de secretaris-generaal van het ANC, Ace Magashule. Magashule onderhoudt nauwe banden met de ontslagen Jacob Zuma. Veel van de aantijgingen in het boek werden bevestigd tijdens hoorzittingen van een onderzoekscommissie. Ramaphosa gaf tijdens de campagne echter geen enkele indicatie dat Magashule zou moeten opstappen onder druk van de beschuldigingen.

Volgens de voorlopige uitslagen weet het ANC net vast te houden aan de macht in de welvarende Gauteng provincie, hoewel de oppositie daar bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen wel het burgermeesterschap van Johannesburg en Pretoria won. De Democratische Alliantie wist de meerderheid te behouden in de West-Kaap provincie, de enige van de negen provincies, waar de oppositie al jaren regeert.