Vooral het platteland jaagt de wereldwijde toename van overgewicht aan

Gezondheid De stedelijke leefstijl met weinig beweging en veel fastfood zou verantwoordelijk zijn voor de obesitasepidemie. Maar juist op het platteland worden mensen sneller dikker.

Winkel in Pakistan verkoopt naast zakjes wasmiddel ook veel snoep.
Winkel in Pakistan verkoopt naast zakjes wasmiddel ook veel snoep. Foto Asim Hafeez/Bloomberg

De wereldwijde sterke toename van mensen met overgewicht en obesitas van de laatste decennia komt vooral doordat plattelandbewoners steeds dikker worden. Dat concluderen hoogleraar Majid Ezzati van de School of Public Health aan het Imperial College London en een immense groep samenwerkende onderzoekers in een artikel dat deze woensdag in het wetenschappelijk tijdschrift Nature is verschenen.

Hun resultaten halen het gangbare idee onderuit dat een stedelijke leefstijl met weinig beweging en fastfood op elke straathoek de drijvende kracht is achter de obesitasepidemie. De auteurs dringen erop aan om nationale en internationale ontwikkelingshulp en beleidsmaatregelen tegen obesitas te integreren, zodat mensen op het platteland en in arme stedelijke gebieden voldoende gezond voedsel krijgen.

De onderzoekers bekeken de gemiddelde BMI van mensen op het platteland en in stedelijke gebieden in bijna alle landen ter wereld, in de periode tussen 1985 en 2017. Ze gebruikten daarvoor gegevens uit ruim tweeduizend studies van in totaal 112 miljoen volwassenen. De BMI (body mass index) wordt berekend door het gewicht in kilo’s te delen door het kwadraat van de lichaamslengte in meters. Er is sprake van overgewicht bij een BMI van 25 of meer. Ernstig overgewicht kan leiden tot chronische ziektes zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker.

Gemiddeld 6 kilo zwaarder

Tussen 1985 en 2017 is het percentage mensen dat in steden woont gestegen van 41 naar 55 procent. In diezelfde periode nam de wereldwijde gemiddelde BMI met ruim 2 punten toe, tot 24,6. Dat betekent dat we per persoon gemiddeld 6 kilo zwaarder werden. Omdat deze twee trends gelijk op gaan, was de gangbare visie dat verstedelijking een van de belangrijkste aanjagers is van de obesitasepidemie.

Maar uit de enorme hoeveelheid data rijst een heel ander beeld. Meer dan de helft van de wereldwijde toename in de BMI sinds 1985 is toe te schrijven aan een stijging van BMI op het platteland. In sommige landen met een laag of middeninkomen was dit zelfs 80 procent. Juist mensen op het platteland worden in deze landen steeds dikker, net zo snel of zelfs sneller dan mensen in steden. Ondervoeding maakt daar plaats voor slechte voeding. Door de toegenomen welvaart is goedkoop fabrieksvoedsel er makkelijker te krijgen dan vers eten en is zware fysieke arbeid minder nodig.

In de rijke en geïndustrialiseerde landen, waaronder Australië, de Verenigde Staten, Canada, Noord-Aziatische en Europese landen, zijn mensen op het platteland al sinds 1985 zwaarder dan in de steden, met name vrouwen. Dat komt volgens de onderzoekers door de achterstand daar op het gebied van onderwijs en inkomen, en doordat bewoners niet beschikken over vers voedsel en sportfaciliteiten.