Iran schort deel nucleair pact op

Sancties Sinds de VS het nucleaire pact opzegden, heeft Iran het economisch zwaar. Het land eist nu steun van medeondertekenaars.

De Bushehr-nucleaire reactor in het zuiden van Iran, op ruim duizend kilometer van Teheran, gefotografeerd in 2010.
De Bushehr-nucleaire reactor in het zuiden van Iran, op ruim duizend kilometer van Teheran, gefotografeerd in 2010. Foto Majid Asgaripour/AFP

Iran heeft woensdag een deel van het internationale akkoord over de beperkingen van zijn nucleaire activiteiten opgeschort. Ook dreigde president Hassan Rohani in een tv-toespraak om de verrijking van uranium op te voeren, als grote mogendheden zijn land niet binnen zestig dagen helpen om de druk van vooral Amerikaanse economische sancties te verlichten.

Rohani zei dat Iran tot nader order de verkoop van overtollig verrijkt uranium en zwaar water – een gevolg van het pact – staakt. Ook dreigde hij een reactor in Arak weer in gebruik te nemen als er binnen zestig dagen geen vooruitgang is. In deze reactor kan plutonium worden geproduceerd dat geschikt is voor militair gebruik.

Precies een jaar geleden trok de Amerikaanse president Trump, altijd al een geharnast tegenstander van de deal met Iran, de VS eenzijdig terug uit het in 2015 gesloten verdrag.

Dit deed hij, ook al leefde Teheran de deal volgens het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) correct na en wilden de andere ondertekenaars – Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland – eraan vasthouden. Ook het afgelopen jaar hield Iran zich aan de afspraken.

Maar volgens de regering-Trump bleef Iran een gevaar voor de regio. Sinds mei 2018 hebben de VS daarom een reeks economische sancties opgelegd aan Iran en aan landen die met dit land handel drijven. Vooral de Iraanse olie-uitvoer, een pijler van de economie, is hierdoor geraakt. De prijzen zijn sterk gestegen en veel Iraniërs hebben moeite rond te komen.

De niet-Amerikaanse ondertekenaars van het verdrag verklaarden na Trumps besluit dat ze Iran wilden helpen, maar in de praktijk is hiervan weinig terecht gekomen. Uit angst de toegang tot de veel grotere Amerikaanse markt te verliezen, trokken ook de meeste grote Europese bedrijven zich terug uit Iran.

Lees meer over de Amerikaanse terugtrekking uit het nucleair akkoord met Iran

Noodkreet

Rohani’s rede is vooral een noodkreet aan het adres van de andere ondertekenaars. „We hadden het gevoel dat er chirurgie vereist was voor het akkoord en dat de pijnstillers van het afgelopen jaar niet effectief zijn geweest”, aldus de president. „De chirurgie is bedoeld om het akkoord te redden, niet om het kapot te maken.” Als de vijf andere staten Iran helpen om de sancties, vooral die op de olie-export en het bancaire verkeer, te verlichten, zal Iran zich aan zijn verplichtingen houden, beloofde Rohani.

De VS hebben nog niet gereageerd op de Iraanse oproep. Afgelopen zondag kondigde de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur John Bolton aan dat de VS een vliegdekschip en bommenwerpers naar het Golfgebied sturen in verband met „verontrustende en escalerende aanwijzingen en waarschuwingen” uit Iran. Het zou gaan om mogelijke aanvallen op de Amerikaanse strijdkrachten in het Midden-Oosten.

Minister Pompeo (Buitenlandse Zaken) zegde dinsdag onverwachts een afspraak met de Duitse bondskanselier Merkel af om naar de Iraakse hoofdstad Bagdad te vliegen, vermoedelijk wegens de spanningen met Iran. Teheran had de ondertekenaars van het nucleaire pact dinsdag al per brief ingelicht over de aankondiging.

De Franse minister van Defensie Florence Parly zei woensdag dat Iran een hervatting van sancties riskeert als het zich niet aan de deal houdt.