Opinie

Hoekstra heeft gelijk: Duitsland moet geen Zwitserland willen zijn

Europa Duitsland moet meer geopolitieke verantwoordelijkheid nemen, zegt minister Hoekstra terecht. Volgens gaat dat zelfs verder: het moet zijn begrotingsoverschot inzetten voor het Europees belang.

De Duitse minister van Financiën, Olaf Scholz (rechts) en zijn Nederlandse collega, Wopke Hoekstra, tijdens een ontmoeting in Brussel in februari.
De Duitse minister van Financiën, Olaf Scholz (rechts) en zijn Nederlandse collega, Wopke Hoekstra, tijdens een ontmoeting in Brussel in februari. Foto Olivier Hoslet/EPA

Bij alle recente aanvallen op de Europese Unie zou verwacht mogen worden dat het belangrijkste EU-land, Duitsland, zijn egocentrische niks-aan-de-hand-aanpak zou laten varen en aan Europa zou gaan denken. Maar dat gebeurt niet.

In zijn voortreffelijke toespraak over Europa aan de Humboldt-universiteit hekelde Wopke Hoekstra, de Nederlandse minister van Financiën, dinsdag Duitsland vanwege de wens om „net als Zwitserland te zijn: je blijft aan de zijlijn staan en leeft nog lang en gelukkig”.

De EU heeft een groot probleem als haar grootste land, de natuurlijke leider, zich gedraagt als een klein land dat alleen maar bezig is met zijn eigen zorgen en zich niet bekommert om de gevolgen van zijn daden voor de andere landen.

Neem defensie. „Ons continent is niet in staat zichzelf te verdedigen”, zei Hoekstra. Toch heeft Olaf Scholz, zijn sociaal-democratische evenknie in Duitsland, zojuist een begroting opgesteld die beknibbelt op de beloofde verhogingen van de defensie-uitgaven, met het kortzichtige doel om steun voor de SPD te verwerven onder de linkse groepen die zich de afgelopen jaren van de partij hebben afgekeerd.

Wat Scholz lijkt te zijn ontgaan is dat verbroken beloften over de defensie-uitgaven de protectionist in het Witte Huis zeker zullen prikkelen om de Duitse export een slag toe te brengen en misschien ook een wig tussen Frankrijk en Duitsland te drijven in de handelsbesprekingen tussen de Verenigde Staten en de EU.

Nanotechnologie

Ook de Europese achterstand op Azië en de VS op het gebied van hightech baart Hoekstra zorgen. „De EU zal een grote stap vooruit moeten zetten in haar investeringen in innovatie, kunstmatige intelligentie, nanotechnologie en biotech”, zegt hij terecht.

Lees ook: ‘Duitsland mag wat assertiever worden’

Omdat Europa niet de grote beursgenoteerde hightech-bedrijven heeft die in Azië en de VS bestaan – er is geen ‘Europees Google’ – zal de EU de hightechkloof alleen kunnen dichten door een aanzienlijke verhoging van de overheidsuitgaven. Maar hoe zou dat kunnen als Duitsland op dat punt totaal wordt verlamd door zijn obsessie om enorme begrotingsoverschotten te genereren?

Tien jaar geleden hebben de Duitsers een grondwettelijke begrotingsregel ingevoerd die de begrotingstekorten beperkt – de zogeheten ‘schuldrem’ – en het zou een politieke krachttoer vergen om hen zover te krijgen hier weer van af te zien.

Het Duitse begrotingsoverschot onderscheidt zich door het sterk negatieve effect dat het heeft op de EU-partners en op Europese instellingen zoals de Europese Centrale Bank (ECB). Omdat Duitsland niet bereid is tot een fiscale stimulans die zijn begrotingsoverschot zou verminderen, legt het al het zware werk voor het macro-economische stabilisatiebeleid in de eurozone op de schouders van die ECB.

Onconventioneel beleid

En niet alleen dat. Want toen de Duitsers weigerden via hun eigen begrotingsbeleid mee te werken, dwongen ze de ECB tot onconventioneel beleid zoals het verruimen van de geldhoeveelheid (quantitative easing of ‘QE’). Maar daarna liep Berlijn ook nog eens voorop in de kritiek op QE, alsof de Duitse handelwijze er niets mee te maken had. ECB-president Mario Draghi kreeg in Duitsland (en Nederland) een stortvloed aan kritiek te verduren, voor een deel ook venijnig-persoonlijk, als gevolg van deze hypocriete houding tegenover QE.

Lees ook: Monetaire haviken moeten Draghi tijd gunnen

Niet alleen is dat oneerlijk, het is ook destructief voor de cohesie in Europa. De relaties tussen Duitsland en de zuidelijke landen zijn door alle heisa over QE de afgelopen jaren ernstig op de proef gesteld. De enorme Duitse begrotingsoverschotten vreten bovendien aan de Europese solidariteit.

Het Duitse begrotingsoverschot, en dus een relatief laag uitgavenniveau van de Duitse overheid, betekent dat de binnenlandse vraag laag is, wat lage lonen en lage prijzen bevordert. Daardoor is de Duitse export superconcurrerend op de wereldmarkt en neemt die een hoge vlucht.

Omdat Duitsland een groot land is, wordt de euro hiermee opgestuwd naar een koersniveau waarbij met name de zuidelijke landen, die een lagere euro nodig hebben, niet meer in het buitenland kunnen concurreren. Omdat de Duitse export dus in elk geval voor een deel ten koste gaat van de partners in de eurozone, is het onbedoelde bijeffect van de enorme begrotingsoverschotten dat ze ‘over de rug van anderen’ worden bereikt.

Paard achter de wagen

Duitsland zou moeten overschakelen van een exportgericht groeimodel naar een model dat wordt gestuurd door de binnenlandse vraag, maar dit vereist dat Duitsland zijn begrotingsoverschotten opsoupeert. Met zijn begrotingsoverschot spant Duitsland het paard achter de wagen. Het zou zijn begrotingsbeleid moeten laten bepalen door zijn groeimodel, maar in plaats daarvan laat Duitsland zijn groeimodel door zijn begrotingsbeleid bepalen.

Een Duitse overstap op een groeimodel dat wordt gestuurd door de binnenlandse vraag zou ook de Nederlandse export naar Duitsland vergroten.

Een andere van Hoekstra’s zorgen is de ‘euroscepsis’. Zijn stelling: „Als onze Unie niet in staat is om de beste Europese spelers te inspireren zich bij haar aan te sluiten of haar munt in te voeren, en als onze Unie het gevaar loopt een kracht ten goede als het Verenigd Koninkrijk te verliezen, dan heeft onze Unie een fundamenteel probleem.”

Dit ‘fundamentele probleem’ lijkt mij Duitsland. Welk verstandig mens zou tot de EU willen toetreden als het zich een egocentrische leider zoals Duitsland op de hals haalt, die geen oog heeft voor de gevolgen van zijn beleid voor het lot en het welzijn van zijn partners, en die zich de hele tijd gedraagt als een rijke oom die door de anderen voortdurend wordt misbruikt om de rekeningen te betalen?

De Nederlandse minister van Financiën heeft beslist het juiste EU-land gekozen om zijn lezing te houden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.