Hoe Guaidó’s revolte vastliep – in drie tweets

Venezuela ‘Operatie Vrijheid’ had president Maduro ten val moeten brengen. Maar het bleef bij een schimmige poging. Wat ging er mis?

Gardisten die de kant van Guaidó kozen, vuren waarschuwingsschoten af bij de La Carlota basis, op 30 april.
Gardisten die de kant van Guaidó kozen, vuren waarschuwingsschoten af bij de La Carlota basis, op 30 april. Foto Federico Parra/AFP

De zon moet nog opkomen boven Caracas als Juan Guaidó zich op de ochtend van dinsdag 30 april bij La Carlota meldt, een luchtmachtbasis in het oosten van de Venezolaanse hoofdstad. Omringd door militairen neemt de parlementsvoorzitter en oppositieleider in het halfdonker een video op. ‘Operatie Vrijheid’ is begonnen, zegt hij plechtig. Hij roept burgers en militairen op zich aan zijn zijde te scharen. Iets voor 6 uur ’s ochtends zal de video op Twitter verschijnen.

Al binnen enkele uren lijkt Operación Libertad vast te lopen. Er gaan die dag duizenden mensen de straat op, maar het leger blijkt Guaidó’s oproep niet breed te volgen. Maduro komt aan het eind van de dag op televisie en spreekt van „een putschistische schermutseling”.

Ruim een week later zijn er nog veel vragen. Maduro kwam niet ten val. Maar in de opmaat naar 30 april sprak de oppositie wel met kopstukken binnen het bewind over zijn vertrek. Dit claimen althans Guaidó en zijn Amerikaanse bondgenoten. Het zou betekenen dat Maduro zich wel degelijk zorgen heeft moeten maken – en dat hij nu nog steeds wordt omringd door potentiële verraders.

In het spiegelpaleis van de Venezolaanse macht kan het ook wat anders betekenen: dat de oppositie in een vernuftige val van het regime is getrapt. Een terugblik aan de hand van drie cruciale berichten op Twitter – het sociale medium waarop de revolte zich deels voltrok.

Dinsdagochtend 30 april - 5u46

Tweet van Leopoldo López

Twitter avatar leopoldolopez Leopoldo López Venezuela, lo estamos logrando ¡Fuerza y fe! https://t.co/aJqH7QKlkc

Op het Twitter-account van Leopoldo López, de bekendste oppositieleider van het land, verschijnt de video waarin Guaidó zijn Operatie Vrijheid aankondigt. López’ account (ruim 5 miljoen volgers) is dan ruim anderhalf jaar stil geweest. De charismatische ex-burgemeester van een rijke voorstad van Caracas werd in 2014 veroordeeld tot 14 jaar cel. Sinds juli 2017 zit hij die straf uit in een ommuurde villa in het oosten van de hoofdstad. Daar wordt hij streng bewaakt door agenten van de geheime dienst Sebin.

Dat hij nu ineens weer twittert, valt meteen op. Maar de video zelf biedt een nog veel grotere verrassing: schuin achter Guaidó staat ook López zelf. Hij is blijkbaar uit zijn huisarrest ontkomen. „Ik ben bevrijd door militairen”, verklaart de politicus enkele minuten later in een volgende tweet. De stunt zet de machtsclaim van Guaidó kracht bij. Blijkbaar heeft hij in ieder geval een deel van het veiligheidsapparaat achter zich.

De jonge parlementsvoorzitter heeft zich op 23 januari uitgeroepen tot ‘waarnemend president’. Dit als uitdager van Maduro die zich eerder die maand heeft laten beëdigen op basis van omstreden, frauduleuze verkiezingen.

Guaidó krijgt al snel erkenning van 54 vooral westerse regeringen, die van de Verenigde Staten voorop. Maar zolang Maduro steun houdt van de legertop is al die internationale steun weinig waard. Gaat Operatie Vrijheid daar verandering in brengen?

De volgende dag, op 1 mei, raakten betogers slaags met militairen die Maduro trouw bleven. Foto’s Federico PARRA/AFP, Fernando Llano en Ariana Cubillos/AP.

Dinsdagochtend

Pal naast luchtmachtbasis La Carlota ligt het knooppunt Altamira. Op dit viaduct verschansen López en Guaidó zich met enkele tientallen militairen. Het is een eerste teken van zwakte: blijkbaar hebben ze de vliegbasis zelf niet werkelijk ingenomen. Hun aanhangers roepen ze op ook te komen. Enkele honderden mensen melden zich, maar het komt al snel tot schermutselingen als het viaduct door regeringstroepen wordt beschoten en aangevallen met traangas.

Guaidó c.s. slaan de aanval af en trekken enkele honderden meters noordwaarts, naar het Altamiraplein. Daar spreken ze staand op een auto een menigte toe. Ook in de rest van de stad gaan mensen de straat op. Guaidó zegt in een vraaggesprek met CNN dat „een groot deel van het leger” achter hem staat, dat het een kwestie van „uren” is voordat zij de macht naar zich toe hebben getrokken.

Ook vanuit Washington worden de Venezolanen aangespoord dit „historische moment” te grijpen. Veiligheidsadviseur Bolton, buitenlandminister Pompeo, vicepresident Pence, de prominente senator Rubio uit Florida: allen sturen tweets en verklaringen de wereld in over „de dag van vrijheid” die zou zijn aangebroken.

Maar vanuit de top van het leger of het regime loopt niemand over. Integendeel. Maduro laat in de eerste uren na López’ eerste tweet niets van zich horen, maar zijn entourage wel.

Zijn minister Jorge Rodríguez twittert al binnen een half uur dat slechts een klein groepje militairen Guaidó steunt. Regimekopstuk Diosdado Cabello roept aanhangers op naar het Miraflores-paleis te komen. Daar vertoont zich evenwel niemand van het regime.

President Maduro en getrouwen verschansen zich waarschijnlijk in ‘La Roca’ (De Rots), een wooncomplex op de uitgestrekte legerkazerne Fuerte Tiuna. Hier wonen verscheidene vooraanstaande leden van het regime met hun naaste familie in grote luxe en veiligheid. Bovendien is er vlakbij een particulier vliegveld: handig om luxegoederen in te vliegen. En natuurlijk om in geval van nood snel het land uit te kunnen.

Dinsdagochtend 30 april - 6u47

Tweet van Vladimir Padrino

Twitter avatar vladimirpadrino Vladimir Padrino L. La FANB se mantiene firme en defensa de la Constitución Nacional y sus autoridades legítimas. Todas las unidades militares desplegadas en las ocho Regiones de Defensa Integral reportan normalidad en sus cuarteles y bases militares, bajo el mando de sus comandantes naturales.

Na opperbevelhebber Maduro geldt defensieminister Vladimir Padrino als hoogste militair van het land. De president blijft de hele ochtend stil, maar general en jefe Padrino verstuurt om 06.47 uur al zijn eerste tweet van de dag. De legerleider stelt dat de strijdkrachten de Grondwet trouw blijven en dat alle militaire eenheden in het land kalmte rapporteren.

Voor het Guaidó-kamp en in Washington moet Padrino’s tweet een omineus teken zijn. De generaal was één van de regimekopstukken met wie ze dachten een „waardig vertrek” van Maduro te hebben uitonderhandeld, laten Amerikaanse regeringsfunctionarissen later weten. Tijdens gesprekken, onder meer in López’ ommuurde woning, zijn al afspraken gemaakt over een transitieregering. Hierbinnen zou ook plaats zijn voor hoge militairen en andere regimeleiders, die dan immuniteit gegarandeerd krijgen. In ruil krijgt de oppositie nieuwe, vrije verkiezingen, komen politieke gevangenen vrij, en wordt Guaidó’s assemblee weer de enige volksvertegenwoordiging. Er zou een document met vijftien punten circuleren.

Een van de vele gewonden bij de rellen op 1 mei wordt verzorgd in de wijk Altamira in Caracas. Foto Juan Barreto/AFP

Dinsdagmiddag

Nu Padrino achter Maduro blijft staan, loopt alle lucht uit Operatie Vrijheid. Rond 15 uur Amerikaanse tijd legt Trumps veiligheidsadviseur John Bolton een verklaring af waarin hij dit impliciet erkent. Hij stelt dat drie naaste handlangers van Maduro hun toezegging niet na zijn gekomen om zich achter een vreedzame transitie te scharen. Hierover zou de Venezolaanse oppositie drie maanden met hen gesproken hebben, stelt Bolton, zonder daarvoor overigens bewijs te leveren.

De neoconservatieve havik noemt drie van de vermeende overlopers bij naam. Naast Padrino ook de voorzitter van het Hooggerechtshof Maikel Moreno, die de bevoegdheid heeft nieuwe verkiezingen uit te schrijven. En Iván Rafael Hernández Dala, als commandant van de presidentiële garde verantwoordelijk voor Maduro’s beveiliging. Bolton: „Allemaal waren ze het er mee eens dat Maduro moest gaan. Ze moeten deze namiddag en deze avond handelen om andere militaire krachten aan de zijde van de interim-president [Guaidó] te krijgen.”

Maar het lijkt al te laat. Trumps speciale Venezuela-gezant Elliott Abrams klaagt op televisie: „Ze nemen hun telefoon ineens niet meer op.”

Twee uur later verschijnt ook buitenlandminister Mike Pompeo op tv-zender CNN. Hij stelt, zonder dit te ondersteunen, dat Maduro bereid was het land te verlaten, maar dat zijn Russische bondgenoten hem dat uit het hoofd praatten. „Er stond een vliegtuig klaar op de startbaan. Hij was vanochtend klaar om te vertrekken, zoals wij het begrepen. Russen gaven aan dat hij moest blijven.”

Uiteindelijk lopen dinsdag maar twee hoge officieren werkelijk over. Een commandant van de Nationale Garde belast met de bewaking van de Nationale Assemblee, die Guaidó voorzit. En generaal Manuel Figuera van geheime politie Sebin, die Leopoldo López bevrijdt uit diens huisarrest. Hij vlucht later het land uit, waarschijnlijk naar het Amerikaanse gebiedsdeel Puerto Rico, waarna de VS hem van hun sanctielijst schrappen: een duidelijk lokkertje voor andere militairen.

Ook López zelf zoekt een veilig heenkomen, eerst in de Chileense ambassade en vervolgens in die van Spanje.

Dinsdagavond 30 april - 21u

Tweet van Nicolás Maduro

Twitter avatar NicolasMaduro Nicolás Maduro #EnVivo 📹 | Mensaje al pueblo venezolano y al mundo, ante la nueva arremetida contra la Paz de la Patria. https://t.co/hS22rnPQjm

Bijna de hele dinsdag verschijnt noch spreekt Maduro in het openbaar. Pas om 21.00 uur ’s avonds horen en zien de Venezolanen de president, als hij hen op de staatstelevisie en via een Twitter-account toespreekt. Bij de tweet is de hashtag #EnVivo (rechtstreeks) geplaatst, maar de vraag blijft of de videoboodschap werkelijk live uitgezonden wordt. Maduro zit met zijn kabinet aan een ronde tafel, onder een schilderij van Simón Bolívar, de grote bevrijder van Zuid-Amerika. In zijn 54 minuten durende toespraak rept hij van een „intense dag vol gebeurtenissen” en sluit af met een motto van Che Guevara: „Hasta la victoria siempre.”

Maduro wordt geflankeerd door onder meer Vladimir Padrino, de defensieminister die volgens de oppositie bereid was tot een machtswisseling. Maar was dat aanbod ooit serieus? De Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal bericht al snel dat Padrino mogelijk dubbelspel speelde. Cubaanse spionnen, die Maduro bijstaan om mogelijke deserties in het leger vroegtijdig op te sporen, zouden lucht hebben gekregen van het complot. Zij lichtten Padrino in, die vervolgens deed alsof hij mee wilde doen, terwijl hij in werkelijkheid het regime trouw bleef.

Het zou verklaren waarom Operatie Vrijheid minstens een dag vervroegd werd, zoals onafhankelijke Venezolaanse journalisten dinsdag al meteen melden: het regime zou op het punt hebben gestaan in actie te komen tegen Guaidó.

Een andere lezing is dat de overlopers terugschrikken, omdat de oppositie onderling verdeeld raakt. De concessies van Leopoldo López aan de militairen (immuniteit, rol in overgangsregering) ging sommige medestanders namelijk veel te ver, bericht onder meer The Washington Post zaterdag. López eist met zijn plotse ontsnapping een hoofdrol op en doorkruist zo het vijftienpuntenplan, reconstrueert ook de Spaanse krant El País zondag.

De nasleep

Op woensdag 1 mei (Dag van de Arbeid) gaan nog wel oppositieaanhangers de straat op. Maar het wordt niet „de grootste mars uit de geschiedenis van Venezuela”, waartoe Guaidó ’s ochtends heeft opgeroepen. Betogers uiten hun frustratie over de mislukte revolte. „Een oplossing? Die zie ik niet”, stelt ex-agent Pablo Martínez. „We hebben honger weet u, dan denk je aan je maag, aan dat bord rijst of die spaghetti. Maar de leiders denken alleen aan zichzelf.”

López stelt donderdag in een persconferentie vanuit de Spaanse ambassade dat hij „met heel veel generaals in gesprek was” en dat „de spleet die zich de 30ste opende uiteindelijk een scheur wordt die de dijk doet breken”.

Juan Guaidó laat zich vrijdag in een exclusief vraaggesprek met NRC op soortgelijke wijze uit: „Het feit dat we Leopoldo López hebben kunnen bevrijden, waarbij steun verleend is vanuit de top van geheime dienst en het leger, zegt al genoeg. [...] Maduro’s macht is verzwakt, hij durft mij niet op te pakken. Het is een kwestie van tijd voordat hij echt valt.”

Guaidó wordt inderdaad met rust gelaten, maar zeven oppositieleden betrokken bij Operatie Vrijheid worden een week later wel wegens ‘landverraad’ aangeklaagd door het Hooggerechtshof. Zijn rechterhand Edgar Zambrano wordt woensdag opgepakt.

Het blijft de vraag hoe serieus de gesprekken tussen regime en oppositie werkelijk waren – en waarom de regering-Trump hun bestaan vervolgens zo snel al openbaar maakte. „Of de veronderstelde deal een val was, opgezet door Maduro om zijn tegenstanders als onbekwaam af te schilderen; of dat functionarissen koudwatervrees kregen; of dat het een poging was van Amerikanen om wantrouwen en instabiliteit te zaaien in het belegerde presidentiële paleis, blijft onduidelijk”, stelt The New York Times zaterdag in een hoofdartikel.

Het onthullen van de delicate onderhandelingen – of ze nu serieus waren of niet – zal het vertrouwen van Venezolaanse officieren in Guaidó en de VS als gesprekspartner in ieder geval niet meteen vergroten. De rest van de week toont Padrino zich van zijn loyaalste kant: aan de zijde van Maduro doet hij mee aan allerlei legeroefeningen.

Bolton en Pompeo blijven na het fiasco van dinsdag in interviews suggereren dat militair ingrijpen in Venezuela een optie is. Ze halen uit naar de bemoeienis van Rusland, Cuba en ook China (dat zou helpen het Venezolaanse internet te censureren).

In een interview met Fox News zegt Trump woensdag 1 mei dat „we alles doen wat we maar kunnen, behalve dan, weet je, het ultieme. Er zijn mensen die zouden willen dat we het ultieme doen.” Gevraagd wat die opties dan zijn, stelt Trump: „Nou, sommige wil ik niet eens noemen, want ze zijn behoorlijk ruig.”

Na een telefoongesprek met de Russische president Poetin, vrijdag, is Trump plots milder. Hij bagatelliseert Poetins inmenging: „Hij wil helemaal niet betrokken raken bij Venezuela, behalve dat hij wil dat er iets positiefs veranderd. Zo denk ik er ook over.” Volgens nieuwszender CNN zou Trump tegen vrienden hebben gezegd dat als „Bolton zijn zin kreeg, we nu al in meerdere oorlogen verwikkeld waren”.

Bij de Venezolanen, bij wie het water toch al aan de lippen staat door de chronische crisis in het land, begint scepsis toe te slaan. Zijn ze inmiddels niet meer dan een speelbal van grootmachten, terwijl zij zich vooral willen bevrijden van honger en onderdrukking? In de straten klinkt nu regelmatig de roep om een Amerikaanse militaire interventie, maar die lijkt ver weg zolang de rest van de Latijns-Amerikaanse regio daar fel tegen is.

„Beide heren, Maduro en Guaidó, bevechten elkaar nu al tijden en op de achtergrond trekken de geopolitieke krachten uit China, Rusland, de VS en Europa aan de touwtjes”, zegt schooldecaan Martín Lamar tijdens een betoging. „Zij spelen een spel, en wij zijn de dupe.”