Het hoeft niet zoet en zwaar

Ramadan Jongere moslims kiezen tijdens de vastenmaand vaker voor gezond en lichter eten. „Vroeger kwam ik tijdens de ramadan aan, nu val ik af.”

Boqronis: opengesneden ansjovis, uit het kookboek Mijn Arabische keuken van Mounir Toub.
Boqronis: opengesneden ansjovis, uit het kookboek Mijn Arabische keuken van Mounir Toub. Foto Saskia Lelieveld

Hoda Hamdaoui breekt het vasten het liefst thuis. Ze is veganist en als ze achttien uur heeft gevast, wil ze eten waar ze precies zin in heeft. „De rest van het jaar maakt het me niet zo uit, en kies ik voor gezelligheid. Maar tijdens de ramadan ben ik kieskeurig.”

Een vegan iftarmaaltijd, de eerste maaltijd na het breken van het vasten, is erg specifiek. Maar de trend naar gezond eten tijdens de ramadan is overal te zien. „Ik zie dat veel jongeren er bewust mee bezig zijn”, zegt kookdocent en (tv)-kok Mounir Toub. „Je tijdens de iftar volstoppen met bladerdeeghapjes is niet meer van deze tijd.”

De trend komt van twee kanten, zegt culinair schrijver en presentator Nadia Zerouali. Zij ziet een jongere generatie die steeds meer gericht is op gezond en ook op duurzaam eten. Die ziet de ramadan ook als vastenkuur die het lichaam goed doet. Andere moslims willen uit religieuze overwegingen al even gezond en matig eten. Zij vinden dat een tafel vol zoete deegwaren en zware vleesgerechten indruist tegen de intentie van de ramadan.

Nadia Zerouali rekent zich tot de eerste groep: moslims die niet al te strikt zijn, maar wel meedoen met de ramadan. „Ik vind het heerlijk. Je bent even niet de hele tijd bezig met eten, eten, eten. Dat mag je toch niet. Ik kies ’s avonds heel bewust wat ik eet. Je moet wel, want je moet in een paar uur tijd genoeg voedingsstoffen binnenkrijgen. En vooral: genoeg vocht. Je voelt weer waar je lichaam behoefte aan heeft. Het voelt als een reset.”

Kok Mounir Toub vindt met name de religieuze kant van de ramadan belangrijk. Het is een tijd van bezinning en vergiffenis vragen, zegt hij. „Je probeert in 30 dagen de hele Koran te herlezen. Mijn moeder stond vroeger tijdens de ramadan de hele dag in de keuken en maakte heerlijke gerechten. Maar daardoor had ze minder tijd voor andere dingen. Bovendien werd veel weggegooid omdat de magen na een dag niet eten snel vol zitten. Nu zeggen we tegen haar: ‘Lieve mam, maak alleen harira-soep en een salade’. Dat is genoeg voor ons. Ik zeg dat trouwens ook tegen mijn vrouw.”

Dadels en melk

Juist door het moderne mindfulness-achtige aspect – waar iedereen een eigen invulling aan kan geven – is de ramadan onverminderd populair. Het is een mythe dat de ramadan lastig is vol te houden, zegt Zerouali. „Ja, de eerste twee, drie dagen zijn lastig. Dan stelt je lichaam zich erop in. Ik heb dan net zo veel energie als normaal. Ik kan zelfs sporten. Maar je moet niet tóch iets drinken. Dan krijg je nog meer dorst. En trek. Het is de kunst om na zonsondergang niet te gaan schranzen, maar licht te eten. Vroeger kwam ik aan. Nu val ik af.”

Favoriet bij veel moslims die vasten is soep. Marokkaanse harira-soep – goed gevuld en gekruid – is een must voor vrijwel alle vastenden van Marokkaanse afkomst. Toub: „Ik neem eerst een dadel en een glas melk. Zo deed onze profeet dat. Dan ga ik bidden. En dan soep. Wat later op de avond neem ik nog iets.”

Van Hoda Hamdaoui hoeft de soep niet zo. Ook zij breekt het vasten met een dadel en gaat dan bidden. „Met een volle maag kan je niet bukken.” De moeder van Hoda Hamdaoui heeft voor de ramadan veganistische loempiaatjes gemaakt. En m’semen, dunne Marokkaanse pannenkoeken. Traditioneel worden die gevuld met vlees, maar met groenten en bonen is het een veganistisch alternatief. Ingevroren kan ze zo een maandlang gevarieerd eten. Zelf maakt ze een salade.

Hamdaoui en haar moeder hebben chebakia, Marokkaanse gefrituurde krulkoekjes die vervolgens in honing en sesamzaad worden gedoopt, gemaakt met ahornsiroop. Hamdaoui eet sinds kort geen honing. „Dat was de laatste stap. Ik vind het wel lekker om ’s avonds iets zoets te eten bij de koffie”, zegt ze.

In veel families lopen ramadan oude en nieuwe stijl door elkaar. „Jongeren kunnen niet zonder smoothies, sappen en shakes”, zegt culinair schrijver Zerouali. En zo staan de jongeren voor hun iftar smoothies te mixen van verschillende fruitsoorten en spinazie en avocado, terwijl de gevulde bladerdeegflapjes in de oven staan.

Romantisch idee

Traditioneel eten hoeft niet slecht te zijn, zegt diëtiste Fatma Alakay. Ze geeft voorlichting over gezond eten in de ramadan. Haar ouders komen uit zuidoost-Turkije en waren van huis uit gewend om gezond te koken. „Veel verse groenten en kruiden. Olijfolie. En alles werd zelf gemaakt. Nooit voorverpakte sauzen of iets uit een pakje.”

Alakay vindt de nadruk op gezond leven juist in de ramadan „heel mooi”. Ze vertelt mensen dat als ze dertig dagen gezond en matig hebben gegeten, het makkelijker is om dat vast te houden ná de ramadan. „Dan ben je er al aan gewend.”

Deegproducten met boter kent de Turkse keuken ook, zegt ze. Börek gevuld met kaas, vlees of aardappel bijvoorbeeld. Soms eten mensen brood bij hun rijst of friet. Het valt haar op dat Turkse Nederlanders moeilijk afscheid kunnen nemen van vlees. Zelf hoeft haar moeder niet elke dag vlees, dat vindt ze te zwaar. Maar als er bezoek komt, maakt ze het liefst een vleesgerecht. Alakay: „Het hoort erbij. Al kun je eigenlijk alle gerechten ook vegetarisch maken.”

Ouderen hebben vaak nog zo’n romantisch idee bij een schaap of kip, zegt Nadia Zerouali. Ze merkt dat aan haar eigen ouders. „Ze denken bij vlees aan de dieren die vroeger in het dorp rondscharrelden.”

In Nederland komt het halalvlees van bio-industriedieren. Dat past niet bij gezond en duurzaam eten, vindt ze. „Je kunt je zelfs afvragen of vlees van dieren die een rotleven hadden en op een afschuwelijke manier aan hun einde kwamen, wel halal is. Ook al is er dan een imam bij geweest die ‘bismillah’ heeft geroepen.”

Haar oma, vertelt ze, at één keer per jaar vlees. Met het offerfeest werd een schaap geslacht en dat werd dan met de hele familie in een paar dagen tijd van kop tot kont opgegeten.

Hoe fit en hip de jongeren ook de ramadan doorkomen, voor ouderen kan het een fikse belasting zijn. Wie niet gezond is, hoeft niet te vasten. „Zeg dat maar eens tegen mijn moeder”, zegt diëtiste Fatma Alakay. Haar vader is onlangs overleden, haar moeder kampt met haar gezondheid. Alakay: „Toch vindt ze niet meedoen zwaarder dan wel meedoen.”