Meer geld voor jeugdzorg na noodkreet gemeenten

Open brief gemeenten Het kabinet zal dit jaar 350 miljoen euro extra uittrekken voor de jeugdzorg. Gemeenten zeggen dat er meer nodig is.

Gemeenten geven veel meer uit aan jeugdzorg dan begroot en dreigen op allerlei voorzieningen te moeten bezuinigen.
Gemeenten geven veel meer uit aan jeugdzorg dan begroot en dreigen op allerlei voorzieningen te moeten bezuinigen. Foto Ans Brys

Het kabinet maakt honderden miljoenen extra vrij voor de jeugdzorg. Voor dit jaar is 350 miljoen euro beschikbaar en voor de drie jaar daarna jaarlijks 190 miljoen, bevestigden Haagse bronnen woensdagavond.

Het bericht over het extra geld komt na een open brief van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in het Algemeen Dagblad en regionale dagbladen. Jongeren met problemen en psychisch kwetsbare mensen dreigen de dupe te worden van de grote tekorten in de jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg (ggz), aldus de VNG. Ook dreigen volgens de gemeenten bezuinigingen op tal van voorzieningen, langere wachtlijsten en toenemende overlast.

De gemeenten zetten het conflict met de rijksoverheid over de zorgkosten op scherp door in de brief te dreigen de verantwoordelijkheid voor jeugdzorg en ggz terug te leggen bij het Rijk.

De toezegging van het kabinet is „substantieel minder” dan de 490 miljoen per jaar waar de VNG om vraagt. Als het Rijk niet met nog meer geld over de brug komt, zegt een VNG-woordvoerder, dan zal de koepelorganisatie „het gesprek aangaan” over het teruggeven van de verantwoordelijkheid voor jeugdzorg en ggz. „Er moet een meerjarige oplossing komen, anders kunnen wij onze taken niet uitvoeren.”

Dat de gemeenten daadwerkelijk afstand doen van jeugdzorg en ggz is onwaarschijnlijk: de zorgtaken zijn bij wet geregeld. De woordvoerder zegt dat de brief „een noodkreet” is om „een signaal af te geven”.

Sinds gemeenten in 2015 verantwoordelijk werden voor taken op het gebied van werk, zorg en jeugd, heeft het kabinet daar flink op bezuinigd. Met name bij de jeugdzorg: in drie jaar tijd haalde het Rijk 15 procent af van het budget van vóór de decentralisatie. Het idee was dat de gemeente problemen zou signaleren voordat ze onhanteerbaar groot worden. Preventie en lichte hulp aan huis zouden dure, specialistische zorg deels overbodig maken. Maar de vraag naar zorg nam juist toe: het aantal jongeren dat jeugdhulp krijgt, is sindsdien met 12 procent gestegen.

Financiële problemen

Dit brengt lokale overheden in financiële problemen. Eind vorige maand bleek al uit een reeks rapporten in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid dat driekwart van de Nederlandse gemeenten veel meer geld kwijt is aan jeugdzorg dan begroot. Een op de vijf gemeenten kampt met een tekort van meer dan 40 procent. Vorig jaar deden 88 gemeenten een beroep op een eenmalig fonds van 200 miljoen euro, ter compensatie van zorgtekorten. 77 gemeenten kregen daadwerkelijk geld. Zij kwamen samen 490 miljoen euro tekort.

Lees ook: Meer geld alleen helpt de jeugdzorg niet vooruit

Volgens de VNG ontstaan er door de tekorten wachtlijsten en kan overlast in wijken toenemen. Er is „meer zorg nodig” voor mensen met psychische problemen en verward gedrag, die na hun ontslag uit de kliniek of forensische instelling vaak rechtstreeks in de maatschappelijke opvang belanden. „Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gemeente hen kan helpen.”

De forse tekorten leiden bij gemeentelijke bestuurders en ambtenaren tot „onbegrip, frustratie en zelfs woede”, schrijft de VNG. Veel gemeenten halen geld elders weg, melden lokale media. Ze overwegen te bezuinigen op cultuur en sportcomplexen, denken er over bibliotheekfilialen te sluiten of de onroerendezaakbelasting te verhogen. De gemeente Utrechtse Heuvelrug is van plan de burgemeesterswoning te verkopen.

Ook op andere vlakken zijn er gevolgen. Woordvoerder Angela de Jong van de VNG zegt dat door het dreigend geldgebrek mogelijk „veel minder kan in de energietransitie”. Dat kan problemen opleveren voor het kabinet omdat het de gemeenten hard nodig zal hebben bij de uitvoering van het Klimaatakkoord.

De onderhandelingen over de Voorjaarsnota, de halfjaarlijkse aanpassing van de Rijksbegroting, zijn inmiddels afgerond. Het kabinet heeft extra geld toegezegd, laat VNG-woordvoerder De Jong weten. Dit is echter „substantieel minder” dan de 490 miljoen per jaar waar de VNG om vraagt. Mocht het Rijk niet met extra geld over de brug komen, dan zal de koepelorganisatie met het kabinet „het gesprek aangaan” over het teruggeven van de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg en ggz. „Er moet een meerjarige oplossing komen, anders kunnen wij onze taken niet uitvoeren.”

Te strikt

Ongeacht hoeveel geld erbij komt, gemeenten moeten ook zelf maatregelen nemen, benadrukt de VNG. Bijvoorbeeld door administratieve lasten terug te dringen. Ook is er kritiek op de manier van aanbesteden: de SGP en GroenLinks in de Tweede Kamer dienden eind vorig jaar een initiatiefwet in om gemeenten meer vrijheid te geven bij de inkoop van complexe zorg. De partijen vinden dat Nederland de Europese regels te strikt naleeft.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) stuurt later deze maand een brief naar de Kamer over de kwestie.

M.m.v. Pim van den Dool