Opinie

Dag van de vrijheid – maar niet voor allen

Lotfi El Hamidi

Op 8 mei 1945 capituleerde nazi-Duitsland. Een feestdatum dus, althans, in Europa. Want op dezelfde dag dat in de Parijse binnenstad de definitieve overwinning op de nazi’s werd gevierd, vond in de Algerijnse stad Sétif een demonstratie plaats voor onafhankelijkheid. Betogers hoopten op een einde aan het koloniale bestuur, maar toen sommigen met de verboden Algerijnse vlag zwaaiden en onrust ontstond, werd de menigte rücksichtslos door de Franse gendarmerie overhoop geschoten. Er vielen honderden doden, in de dagen erna nog eens duizenden.

„Ik heb u tien jaar vrede gegeven”, had generaal Duval de Franse regering verzekerd nadat zijn troepen de ‘opstand’ hadden neergeslagen. Maar ruim tien jaar later, toen de onafhankelijkheidsoorlog begon, zouden de erfgenamen van de Algerijnse slachtoffers zich wreed wreken. De Algerijnse Oorlog begon in hun ogen niet op 1 november 1954, maar op 8 mei 1945.

De gebeurtenis in Sétif is dramatisch in beeld gebracht in de Franse film Hors-la-loi uit 2010, geregisseerd door de Frans-Algerijnse Rachid Bouchareb. De expliciete scène van de koelbloedige moorden door de Fransen, die daarna de doorzeefde lijken in een lange rij langs de weg hadden gelegd, zorgde voor opschudding in Frankrijk. Boucharebs weergave zou niet historisch verantwoord zijn geweest. Het leverde in ieder geval een discussie op over ‘8 mei’.

Niet alleen de datum maakt de gebeurtenis zo onwerkelijk. Net als in de Eerste Wereldoorlog werden ook in de strijd tegen de nazi’s koloniale troepen ingezet, waaronder ruim 130.000 Algerijnen. In de oorlogsfilm Indigènes uit 2006, ook door Bouchareb geregisseerd, is te zien hoe Noord-Afrikaanse soldaten zich doodvechten voor de bevrijding van het Franse ‘moederland’ – om vervolgens geconfronteerd te worden met discriminatie binnen het Franse leger. Vrijheid, gelijkheid en broederschap, maar alleen als je dezelfde huidskleur hebt.

Eén van de Algerijnse soldaten die mee vocht was Ahmed Ben Bella (later de eerste president van Algerije) die voor zijn heldendaden tijdens de slag bij Monte Cassino een onderscheiding ontving uit handen van Charles de Gaulle zelf. Na ‘Sétif’ keerde Ben Bella zich tegen de Fransen en werd één van de oprichters van het Front de Libération Nationale (FLN), de verzetsbeweging die een bloedige oorlog zou uitvechten met het Franse leger.

De Franse geschiedenis is Europese geschiedenis, en aandacht voor de manier waarop Frankrijk met het verleden omgaat, leert ons hier wellicht het eigen koloniale verleden onder ogen te zien. ‘8 mei’ betekende weliswaar een einde aan de Duitse tirannie, maar niet het einde aan de onvrijheid van veel mensen elders in de wereld. Opdat we niet vergeten.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl@Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.