Turkse oppositie gaat de strijd om Istanbul opnieuw aan

Uitspraak Kiesraad Turkije De Turkse oppositie neemt een risico door zich neer te leggen bij het besluit om nieuwe verkiezingen te houden in Istanbul.

Publiek in Istanbul loopt langs een grote banner waarop de Turkse president Erdogan staat afgebeeld.
Publiek in Istanbul loopt langs een grote banner waarop de Turkse president Erdogan staat afgebeeld. Foto Sedat Suna/EPA

Na het besluit van de kiesraad, maandag, om nieuwe burgemeestersverkiezingen uit te schrijven in Istanbul, stond de kandidaat van de oppositie, Ekrem Imamoglu, onmiddellijk weer in campagnestand. Hij deelde een video vanaf een eenvoudige iftar-maaltijd op de eerste dag van de ramadan. Zijn gastvrouw was een oudere dame met hoofddoek, die in het district woont waar hij burgemeester was. „Verlies de hoop niet”, zegt Imamoglu in de camera. „Het komt allemaal goed.”

De kiesraad besloot de uitslag van de burgemeestersverkiezingen te annuleren omdat sommige verkiezingsfunctionarissen geen ambtenaren waren, zoals de wet voorschrijft. President Erdogan noemt het besluit „de juiste stap voor Turkije”. Maar volgens de oppositie is de kiesraad onder druk gezet door de regering, die geen bewijzen had voor de „georganiseerde fraude” waarvan ze sprak.

Het besluit is hoe dan ook schadelijk voor het toch al wankele vertrouwen van de Turken in het democratische proces – welke partij ze ook steunen. Want hétzij Imamoglu heeft op een frauduleuze manier de verkiezingen gewonnen, wat inhoudt dat de oppositie in staat was om het kiessysteem te manipuleren, óf zijn overwinning was legitiem en wordt op oneerlijke wijze gedwarsboomd, onder druk van de regering.

Democratische weg

Desondanks wil Imamoglu via democratische weg opnieuw de strijd aangaan. Daarmee maakte hij een einde aan de twijfels of zijn CHP de verkiezingen zou boycotten of zich zou neerleggen bij het besluit. De partij neemt daarmee wel een risico. Veel oppositieleden vrezen dat Erdogan’s AKP desnoods oneigenlijke middelen zal gebruiken om te winnen. Erdogan kan het zich niet veroorloven Istanbul een tweede keer te verliezen.

Het is een dilemma waar de CHP al langer mee worstelt. De partij weet dat het speelveld ongelijk is en dat het met zijn deelname een gemankeerde democratie legitimeert. De meeste media zijn op de hand van de regering. De samenstelling van de kiesraad is volgens de Raad van Europa „problematisch” omdat Erdogan er indirect invloed op heeft. Dat geldt ook voor het staatspersbureau Anadolu, dat als enige de verkiezingsuitslagen meldt. Na de lokale verkiezingen is Anadolu onder directe controle van de president geplaatst.

Lokale verkiezingen

Bovendien vermoedt de oppositie dat de AKP bij eerdere verkiezingen ook al heeft gefraudeerd. Zoals bij de lokale verkiezingen in Ankara in 2014, toen de zittende burgemeester van de AKP leek te gaan verliezen – totdat plotseling de stroom uitviel in de stad. En zoals tijdens het referendum over de invoering van het presidentiële systeem in 2017, toen de kiesraad ineens besloot om 2 miljoen ongestempelde stembiljetten mee te tellen – in schending van de kieswet.

Destijds stond de CHP voor dezelfde vraag: gaan we de straat op of niet?

Een deel van de CHP, zoals de latere presidentskandidaat Muharrem Ince, vond dat de partij straatprotesten had moeten organiseren tegen het besluit van de kiesraad. Maar partijleider Kemal Kilicdaroglu wilde voorkomen dat mensen gewond raakten of zelfs omkwamen, zo zei hij tegen NRC tijdens zijn Mars voor Gerechtigheid in 2017, waarbij hij van Ankara naar Istanbul wandelde.

Ook Imamoglu roept mensen op om niet de straat op te gaan. „We zullen onze onvrede niet uiten op onze pleinen. Ze zullen proberen ons te provoceren tot het gebruiken van geweld, maar in plaats daarvan zullen we hen omarmen.” Hij lanceerde dinsdag een website waar mensen zich kunnen aanmelden als verkiezingsvrijwilliger. De belangstelling was zo groot, dat die vrijwel onmiddellijk plat lag.

'Istanbul' wordt een test voor de Turkse democratie

Met deze inclusieve boodschap hoopt de oppositie opnieuw de verkiezingen te winnen. Imamoglu heeft momentum dankzij zijn kalme en vastberaden optreden van de afgelopen weken. Nadat hij (onder voorbehoud) was geïnstalleerd als burgemeester, bezocht hij elke dag een andere wijk of gemeenschap in Istanbul. „We zullen jullie rechten terugwinnen en opnieuw samen winnen”, zei hij maandag.

Imamoglu wordt gesteund door vrijwel alle andere oppositiepartijen. Maar Erdogan zal proberen de oppositie uit elkaar te spelen. Wellicht schuift hij een andere kandidaat naar voren dan Binali Yildirim, die een uitgebluste indruk maakt.

Erdogan sprak dinsdag van een „moedwillige intentie om de uitslag te veranderen” en haalde uit naar „duistere kringen”, „dieven van de wil van de natie. De president verklaarde dat nieuwe verkiezingen zullen „helpen om de schaduw over de verkiezingen in Istanbul weg te nemen”. Volgens hem is Turkije nog altijd een democratische rechtsstaat.