Onbuigzaam duo bij altijd verdeelde club

Ajax Ajax-bestuurders Marc Overmars en Edwin van der Sar werden vorig jaar afgeserveerd in media, door supporters en een erelid. Nu maken ze hun eigen ‘irreële’ verwachtingen met Ajax waar.

De jonge voetballer Marc Overmars, in 1992 op handen gedragen door, onder anderen, Edwin van der Sar, toen nog reservedoelman.
De jonge voetballer Marc Overmars, in 1992 op handen gedragen door, onder anderen, Edwin van der Sar, toen nog reservedoelman. Foto Marcel Antonisse/ANP

Edwin van der Sar is al naar huis gereden als hij bericht krijgt dat de spelersbus van Ajax bij het stadion opgewacht wordt door enkele tientallen mannen. Hij springt weer in de auto terwijl de duisternis intreedt en de sfeer rond de bus grimmiger wordt. Er wordt op spelers gescholden, Hakim Ziyech krijgt een duw. Het opstappen van Van der Sar wordt geëist. Het is 15 april 2018 en Ajax is in crisis.

Nadat de directeur zijn gezicht heeft laten zien en het gesprek is aangegaan, mag de bus verder het parkeerdek op bij de Johan Cruijff Arena die dan nog Amsterdam Arena heet. De wanorde bij het stadion vormt een bedroevend slotakkoord van een dramatisch seizoen. De 3-0 nederlaag tegen PSV leek het failliet van de directie die midscheeps een trainer, Marcel Keizer, ontsloeg en chaos oogstte.

‘Wanbeleid Ajax’ stond er in die weken met dikke letters op het voorblad van Voetbal International onder een coverfoto met Van der Sar en Marc Overmars. De eerste had zijn functioneren met zoveel woorden afhankelijk gemaakt van prestatieverbetering onder Erik ten Hag, de trainer die het seizoen van Ajax niet redden kon. De ander, directeur spelersbeleid Overmars, ging zijn vierde seizoen op rij beleven met een selectie zonder prijzen.

Arie van Os, erelid en voormalig penningmeester van Ajax, zei in De Telegraaf dat Van der Sar de eer aan zichzelf moest houden. En Overmars moest zich maar eens achter de oren krabben. „Het moest eens gezegd worden, vond ik. Ook publiekelijk. Ik had het Edwin ook al persoonlijk gezegd”, zegt Van Os nu, een jaar later. „Anders laat je zo’n jongen ook in zijn eigen ellende ten onder gaan. Je moet wel het gevoel krijgen dat er goed geregeerd wordt en dat had ik helemaal niet. Ik was zeker niet de enige. Edwin straalde ook helemaal niet uit dat hij gelukkig was in zijn rol.”

Een staaltje geduldige beleidsvoering

Ze zitten er nog, Overmars en Van der Sar. En het verhaal van Ajax is een sprookje geworden. In een artikel in The Telegraph werd Van der Sar vorige maand geprofileerd als de ideale man om Manchester United te leiden. De auteur noemde de heropleving van Ajax onder Van der Sars leiding „een staaltje geduldig beleidsvoering en voorzichtige planning die fors contrasteert met het schieten met hagel van United en de reactieve cultuur die wortel heeft geschoten in Manchester”. Eerder al werd Overmars, als technisch verantwoordelijke de meest consistente beleidsvoerder bij Ajax, in verband gebracht met een oude liefde, Arsenal. Hij verlengde recent zijn dienstverband bij Ajax.

Zo moet dat er van buiten uitzien wanneer je door je wimpers heen Ajax beschouwt. Achter de mirakels moeten visionairs zitten. Twee jaar geleden werd de Europa League-finale bereikt, nu ligt de club op koers voor de finale van de Champions League. Met een vijfde van de middelen van tegenstanders die uitgeschakeld zijn: Real Madrid, Juventus.

Visionairs? Misschien, misschien niet. Ze hadden wel een plan met Ajax en dekten elkaar. Toen de bus werd opgewacht na PSV-uit was Overmars al ver in onderhandeling met Dusan Tadic en Daley Blind, twee geroutineerde krachten uit de Premier League die het jonge team moesten schragen en ‘Europa-proof’ moesten maken. Het salarisbudget werd opgerekt, zestig procent meer dan een jaar daarvoor: van 25 miljoen naar 41 miljoen in de halfjaarcijfers (inclusief spelersbonussen voor het behalen van de Champions League). Contracten werden opengebroken om zoveel mogelijk talenten binnenboord te houden, wat nog lukte ook. Alleen Justin Kluivert vertrok afgelopen zomer.

Wie gaf nog een cent voor Ajax in de Champions League? Vier jaar geleden zei Overmars in VI dat hij geloofde in cycli. Tussen 1973, de laatste Europa Cup I, en de Champions League-zege in 1995 zat 22 jaar. Tussen 1996, de laatste finale, en nu zit 23 jaar. „Ik blijf geloven dat het mogelijk is”, zei hij al in 2015. „Dat zit in mijn kop. En dat krijgt niemand eruit.” Erik ten Hag, dinsdagmiddag tijdens de persconferentie over de aanstaande wedstrijd tegen Tottenham-Hotspur, kan er wel om lachen. „Het is grappig: mensen die het eerder hebben gepresteerd, hebben altijd gedacht dat het nu nog kon. Cruijff, Van Gaal. Marc Overmars ook.” Hoe is het om te werken onder een technische directeur die zoiets ireëels gelooft? „Marc denkt altijd groot, dat kan ik wel waarderen.”

Irreëel is het allemaal niet meer. Woensdagavond is de return in de halve finale Champions League tegen Tottenham Hotspur, in Londen won Ajax met 1-0. Twee jongens die in voetbalbroek de cup in 1995 boven hun hoofd hielden staan als bestuurders ineens niet gek ver van een herhaling, in een tijd waarin dat niet meer voor mogelijk gehouden werd. Ze zijn niet van de grote gebaren. Overmars geeft amper interviews, Van der Sar is het boegbeeld maar vaak op pad, als bestuurslid van European Club Association. Drie weken geleden liet Ajax weten dat de algemeen directeur momenteel te druk is om te praten over de organisatie en zijn eigen ontwikkeling daarin. Internationale media gaan voor in deze hectische tijd van onwaarschijnlijk Europees succes.

Foto Olaf Kraak/ANP

Empathisch? Als er ruimte is

Overmars begon in de zomer van 2012 aan zijn directiefunctie bij Ajax, in een tijd waarin Johan Cruijff de club naar zijn hand had gezet. Even later stapte ook recordinternational Van der Sar in, die in een commerciële rol proefde aan het leidinggeven. Van der Sars vuurdoop was een ontslaggesprek voor de geliefde teamchef David Endt, hoewel dat feitelijk in het domein van Overmars lag. Het was typerend voor hun rolverdeling. Onbuigzaam worden ze genoemd. Empathisch? Als daar ruimte voor is.

„Het was een andere tijd”, zegt Dolf Collee, oud-commissaris en algemeen directeur van Ajax voordat Van der Sar dat werd. Cruijff leefde nog, Wim Jonk en Dennis Bergkamp zaten in het technisch hart. Collee: „Ze stonden onder curatele van de raad van commissarissen, waar ik ook deel van uit maakte. Die bemoeide zich overal mee. Ze hebben zich daar inmiddels handig onderuit gespeeld.” Overmars en Van der Sar werden een tandem, een twee-eenheid in een chronisch verdeelde club. Collee: „De loyaliteit van die jongens is al in de kleedkamer gesmeed, die banden zijn hecht.”

Lees ook: Mannenzender Veronica lift mee op het succes van Ajax

Maar de interne clashes waren bikkelhard. Collee was zelf directeur toen hoofd jeugdopleiding Jonk op straat gezet werd, na een conflict in de technische leiding over met name aankoopbeleid. De breuk tussen de ‘voetbaljongens’ viel niet te lijmen, dus greep Collee in. Daarmee was ook Cruijff klaar met Ajax. Eind 2017 braken Overmars en Van der Sar met een andere Ajax-grootheid, Dennis Bergkamp. En ineens waren ze nog met z’n twee. Overmars bevestigde twee maanden geleden dat hij zich bevrijd voelde van stroperig besluitvorming in transferzaken. „Het is goed dat er één baas is.”

Terwijl Overmars het verloren vorig seizoen in de schaduw opereerde, beleefde Van der Sar zijn darkest hour in het volle licht. Eind juni 2018 volgde een pijnlijke persconferentie waarin Ajax erkende dat er fouten zijn gemaakt in de eerste minuten bij de behandeling van Abdelhak Nouri, op het trainingsveld in Oostenrijk een jaar eerder. Na een ‘third opinion’ van Leidse medische experts, aangevraagd door Ajax onder druk van een dreigende arbitragezaak door de familie Nouri, kon niet langer worden volgehouden dat de clubarts en verzorgers adequaat gehandeld hadden na de hartstilstand. ‘Appie’ Nouri liep ernstige, blijvende hersenschade op.

Ondanks de bewijzen die er al langer overvloedig waren, erkende de club pas een jaar na het ongeval aansprakelijkheid. De tranen staan de algemeen directeur in de ogen op de persconferentie. Eerder die dag had hij de familie van Nouri persoonlijk excuses aangeboden. Nouri was „er mogelijk beter uitgekomen” als volgens protocollen was gehandeld, moest Van der Sar erkennen.

Maar waar was al die maanden de grote geste? Collee, niet meer betrokken bij Ajax, schetst de omstandigheid waarin een verzekeraar afraadt aansprakelijkheid te erkennen tot het echt niet anders meer kan. Rutger Arisz, operationeel directeur en jurist, werd belast met het dossier. Het drama-Nouri werd de zaak-Nouri.

Was Van der Sar te afstandelijk? „Dat geloof ik niet”, zegt Collee. „Als je ziet hoe die zich in zijn spaarzame vrije tijd inzet voor anderen, ongelooflijk. God verhoede dat het ooit nog een keer gebeurt. Maar ik weet zeker dat hij nu anders zou optreden. Bijvoorbeeld door eerder aansprakelijkheid te erkennen. Alles om te voorkomen dat dit een strijd wordt.”

Collee, maar ook anderen die Van der Sar bij Ajax meemaakten, kunnen zich voorstellen dat de handelwijze terug te brengen is op zijn onervarenheid. Van der Sar had het dossier veel eerder naar zich toe moeten trekken, zeggen twee ingewijden onafhankelijk van elkaar. Zoals hij op het einde wel deed. „Van der Sar heeft zich eigenlijk toen pas gerealiseerd wat voor een directeur hij wilde zijn”, zegt een van hen, die anoniem wil blijven.

Brede schouders en een dikke huid

Van der Sar staat al ruim tweeënhalf jaar in de bestuurlijke vuurlinie als algemeen directeur, terwijl hij het voor geld of status niet meer hoeft te doen. Collee noemt hem een „bedachtzaam” bestuurder, „maar als hij eenmaal zijn mening heeft gevormd is hij standvastig”. Een bekende van de twee, die niet met naam in de krant wil, denkt dat die brede schouders en dikke huid precies de reden waren, waarom Johan Cruijff topsporters in het clubbestuur wilde. „Ze weten wat het is om uitgefloten te worden, om neergesabeld te worden in de pers. Hoe je dan niet in de war raakt, je niet van je pad laat brengen. Niet gaat zwalken.”

Lees ook: Bekerwinst als amuse, op naar het hoofdgerecht

Het clubbeleid moest in handen komen van mensen die tientallen interlands hebben gespeeld, de corporate professionals waren allen ter ondersteuning. Cruijff keek altijd verlekkerd naar Bayern München, waar giganten uit de Duitse voetbalgeschiedenis het voor het zeggen hadden gekregen. Karl-Heinz Rummenigge en Uli Hoeness, die overigens ook al zakelijk gefortuneerd was.

Het duo Van der Sar en Overmars etaleert pure voetbalvreugde, zoals in Turijn toen Juventus verslagen was. De buikschuiver van Overmars, de vreugdesprong Van der Sar. Twee jaar geleden, de Europa League-finale was net bereikt na het uitschakelen van Olympique Lyon, stonden ze minutenlang innig tegen elkaar aan. De rijzige Van der Sar achter de wat minder rijzige Overmars, de lange keepersarmen over diens schouders.

Naast Bayern München is er nu geen clubbestuur in de Europese top dat zoveel voetbalverleden in zich herbergt. Het grote gelijk van Cruijff? „Misschien”, zegt Collee. „Of je kan zeggen dat Ajax geluk heeft gehad met deze twee.”

Veronica profiteert ook Media C2

Correctie (8 mei 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Ajax zijn vijfde seizoen ging beleven zonder prijs. Dat moest zijn: vierde.
Correctie (10 mei 2019): In een eerdere versie stond dat het salarisbudget met veertig procent is opgerekt. Dat moet zijn: zestig procent (dat is inclusief spelersbonussen voor het bereiken van de Champions League).