Tieners blijven elkaar doodsteken in Londen, en een simpele oplossing is er niet

Criminaliteit Zondag werd in Londen opnieuw een tiener gedood met messteken, al het negenentwintigste slachtoffer dit jaar. Ook de daders zijn vaak tieners. „Jongeren zijn buiten het zicht van de maatschappij geraakt.”

Demonstranten van de actiegroep Operation Shutdown dragen foto’s van slachtoffers van het hardnekkige straatgeweld mee, op een betoging vorige maand in hartje Londen.
Demonstranten van de actiegroep Operation Shutdown dragen foto’s van slachtoffers van het hardnekkige straatgeweld mee, op een betoging vorige maand in hartje Londen. Foto WILL OLIVER/EPA

Het is laat op de avond als hij het telefoontje krijgt. „Ik moest zo hard schreeuwen, het kwam uit mijn tenen. Ik kon het niet geloven”.

Even wordt de blik van Leon Green (35), twee glimmende oorbellen in zijn oren en een zwart Nike-trainingspak aan, glazig. Veertien jaar was zijn neefje. Begin januari werd Jaden Moodie slachtoffer van een brute mesaanval in een buitenwijk van Londen.

In een druk koffiecafé in Oost-Londen praat Green over de dood van zijn neef. Jaden werd om het leven gebracht in Leyton, een wijk in het stadsdeel Waltham Forest, waar slecht onderhouden rijtjeshuizen met troep in de voortuin zich aaneenrijgen. Op Bickley Road werd de tiener er rond etenstijd van zijn brommer gereden door een zwarte Mercedes. Drie inzittenden stapten uit. Jaden werd binnen dertig seconden zeven keer in zijn rug gestoken. Veertig minuten later verklaarde ambulancepersoneel hem dood.

De politie sprak van een ‘gerichte aanval’. Maar waaróm Jaden werd neergestoken, weet Leon Green nog altijd niet. Volgens zijn familie was Jaden niet bij criminaliteit betrokken. De verdachten deden het ook niet voor het geld, want toen Jaden door hulpdiensten werd gevonden, had hij al zijn spullen nog. Twee weken na zijn dood werd een verdachte aangehouden in het noordwesten van Londen. Hij was vier jaar ouder dan zijn slachtoffer. Vorige week werd een tweede aangeklaagd voor moord, hij is 21.

Zachtaardige jongen

„Jadens dood heeft een enorme impact op onze familie gehad”, vertelt Leon Green. „Hij was een zachtaardige, ondeugende jongen, z’n klasgenootjes waren gek op hem. Hij wilde later bokser worden en kleding ontwerpen.”

In de Britse pers stond de afgelopen maanden steeds dezelfde foto van Moodie. Een zwarte scholier in een fel oranje trainingsjack met een ondeugende blik. Een kind.

Jaden Moodie is het jongste slachtoffer van de messteekincidenten die de Engelse hoofdstad blijven teisteren. In 2018 vielen er 76 dodelijke slachtoffers, eind maart dit jaar stond de teller op 28 doden. Zondagavond viel het 29ste slachtoffer; een achttienjarige werd doodgestoken in Southwark. Maandag trof de politie in Noord-Londen twee zwaargewonde tieners aan, met messteken.

Het geweld doet zich niet alleen in de hoofdstad voor, ook in Birmingham, de tweede stad van Engeland, vielen doden. Eind februari werden daar binnen drie dagen drie tieners gedood.

Het aantal slachtoffers door mesgeweld was in Engeland en Wales nog nooit zo hoog sinds het ministerie van Binnenlandse Zaken in 1946 begon met tellen. Wat opvalt is hoe jong ze zijn. Vergeleken met 2012 en 2013 werden er vorig jaar 55 procent meer jongeren tussen de 10 en 19 jaar in het ziekenhuis opgenomen na een aanval met een mes.

De Britse politiek wil maatregelen. Zo willen premier Theresa May en haar minister van Binnenlandse Zaken Sajid Javid scholen en ziekenhuizen verplichten om jongeren bij de autoriteiten te melden als er vermoedens van criminaliteit bestaan. Om iets van de onrust weg te nemen organiseerde May begin april een speciale top met de Londense burgemeester Sadiq Khan en honderd experts uit de jeugdzorg. Maar erg veel tijd en aandacht op de parlementaire agenda is er echter niet – vanwege Brexit.

Wel gaf het Home Office begin vorige maand groen licht voor de ontwikkeling van mobiele metaalscanners. Twee universiteiten in Leicestershire en Nottingham kregen samen 500.000 euro voor de ontwikkeling van camera-apparatuur die met elektromagnetische straling in kleding verstopte messen detecteert.

Buiten de deur is voor tieners weinig te doen

De aanpak van het steekgeweld wordt bemoeilijkt doordat de oorzaken verre van eenduidig zijn. „Een ziekte” noemde minister Javid het. „Er is geen rechtlijnige oplossing, er is geen kortere weg mogelijk”, gaf hij recent toe.

Door de dood van zijn neefje verdiepte maatschappelijk werker Leon Green zich verder in de levensomstandigheden van jongeren uit Londens achterstandswijken. Veel kansarme kinderen komen uit eenoudergezinnen, waar moeders met meerdere baantjes de eindjes aan elkaar knopen en dus vaak afwezig zijn. Door de woonproblematiek hebben gezinnen thuis weinig ruimte. In Waltham Forest in Oost-Londen, waar Moodie werd gedood, ligt het loon onder het Londense gemiddelde. Er zijn veel daklozen, zo’n tweeduizend gezinnen wonen in tijdelijke accommodaties zoals bed-en-breakfasts.

Sportclub

Buiten de deur is voor tieners weinig te doen. Geld voor een sportclub is er vaak niet, jeugdverenigingen verdwijnen door bezuinigingen.

Een groot deel van het leven van jongeren in Waltham Forest, maar ook in andere achtergestelde gebieden van groot-Londen, speelt zich daarom af op straat. In parken, in winkelcentra of in McDonald’s. „Daar is het overleven”, zegt Green. Zelf heeft hij geluk gehad, vindt hij. „Als ik uit school kwam, was mijn moeder er. Voor mij was er altijd aandacht en begeleiding, bijvoorbeeld als het ging om wat ik later ging doen.”

Op Bickley Road, de stille zijstraat waar Jaden Moodie werd doodgestoken, is niets dat nog aan hem herinnert. Aan de ene kant is een bouwmarkt en aan de overkant een parkje waar de nieuwe speeltoestellen investeringen van de gemeente in de wijk bewijzen. De populariteit van Waltham Forest groeide de afgelopen jaren. Veel sociale woningbouw wordt door het stadsbestuur vernieuwd, huizen worden duurder. Soms moeten buurthuizen dan wijken voor nieuwbouw.

Volgens experts is fysiek ruimtegebrek voor jongeren in achtergestelde woongebieden, thuis en buitenshuis, een van de oorzaken van het onderlinge geweld. Omdat zij nergens een eigen plek hebben, gedragen ze zich op straat territoriaal. Je vertonen in een postcodegebied van een ander, al is het in een winkelcentrum, kan levensgevaarlijk zijn. Nieuwe aanwas moet zich invechten. Een recent slachtoffer in Waltham Forest was de 16-jarige Amaan Shakoor. Hij werd begin april gedood omdat hij volgens zijn vrienden „op de verkeerde plek aan het chillen was”.

Daarnaast zijn jongeren die opgroeien in armoede en veel op straat hangen vatbaar voor de groomers van drugsbendes, zegt Leon Green. Alleen al in het stadsdeel Waltham Forest, waar 271.000 mensen wonen, opereren twaalf ‘gangs’, de meeste drugsgerelateerd. Soms zijn hun leden nog maar twaalf jaar.

„De bendes lokken jongeren door ze wat geld te geven. En ineens verdienen ze honderden ponden per week, kunnen ze eten waar ze maar willen en dure kleding kopen. Bovendien kunnen ze met het geld hun gezin helpen”, zegt Green. „De wetenschap dat er doden vallen en zij zelf de volgende kunnen zijn, nemen ze daarbij voor lief.”

De straat in het Londense stadsdeel Waltham Forest waar de veertienjarige Jaden Moodie in januari werd doodgestoken, vlak na de moord.

Foto Jack Taylor/Getty Images

Engeland is niet het enige deel van het Verenigd Koninkrijk dat met mesgeweld te maken heeft. In 2005 merkte de World Health Organization het Schotse Glasgow aan als ‘moordstad’ van Europa, nadat het jaar ervoor in en rondom de stad 83 moorden werden gepleegd door overwegend jonge, witte jongens.

Sindsdien wisten de Schotten steekgeweld terug te dringen door op allerlei vlakken hulp te bieden aan jongeren. Niet uitsluitend meer politie op straat, maar ook meer jeugdwerkers, sportclubs en contact met scholen.

„Onze filosofie was: beschouw het geweld als een virus dat van persoon op persoon overspringt”, vertelt Alastair ‎Muir telefonisch. Hij was plaatsvervangend chef van de speciale politie-eenheid die Glasgow in het leven riep ter bestrijding van het steekgeweld. Muir: „We zochten jongeren op en zeiden: ‘Je hebt nu twee keuzes: je gaat dood of je wordt opgepakt. Wij geven je een derde optie. Werk met ons mee. Stap uit het geweld.’ Dat werkte. Altijd in angst leven is heel hard werken.”

Het duurde jaren voor de Schotten resultaat zagen, volgens Muir onder meer omdat het voor instanties lastig is om met deze groep in contact te komen. Jongeren die bij bendes betrokken zijn en zelf slachtoffer van geweld worden, gaan nu eenmaal niet naar de politie.

Muir: „In Glasgow werden sommigen met een mes in hun gezicht toegetakeld. Bij de eerste hulp van enkele grote ziekenhuizen hebben we daarom extra hulpverleners neergezet. Zodra ze medisch waren geholpen, spraken onze hulpverleners ze aan: ‘Wij kunnen je helpen.’ Zo maakten we contact.”

Leon Green, die de ‘Jaden Moodie Foundationoprichtte om jongeren in Oost-Londen te helpen, verwijst in zijn aanpak regelmatig naar Glasgow. Door jongeren carrièrebegeleiding te bieden en ze buiten school iets te doen te geven, valt nog een hoop te redden. Van een verloren generatie in Londen wil hij niet spreken. Maar boos over gemiste kansen maakt Green zich wel: „Deze jongeren zijn uit het zicht van de maatschappij geraakt. Dat is een proces van jaren. Toen ze tien waren, keek de samenleving niet naar ze om. Nu zijn ze zes, zeven jaar ouder en geven ze problemen. Maar zie die jaren van ellende en verwaarlozing nu nog maar eens recht te trekken.”