Jacob Zuma begroet aanhangers in een township, tijdens eem bezoek aan Shakaskraal in april. Zuma zelf is niet verkiesbaar maar voert campagne voor zijn partij ANC.

Foto Rajesh Jantilal/AFP

Jacob Zuma over zijn jaren als president: ‘Bewijs maar dat ik corrupt was’

Jacob Zuma, oud-president van Zuid-Afrika Het ANC probeert hem in de verkiezingscampagne te vergeten met de belofte van een Nieuwe Dageraad. In zijn villa in Nkandla bijt hij van zich af. „Ik ben niet bang voor de gevangenis.”

Ook al doet Jacob Zuma niet meer mee, de parlementsverkiezingen gaan woensdag nog steeds over hem. De negen Zumajaren zijn synoniem geworden voor corruptie in Zuid-Afrika, de uitverkoop van de staat, de plundering van staatsbedrijven verantwoordelijk voor elektriciteit, transport, pensioenen.

Niet alleen de oppositiepartijen profileren zich door zich af te zetten tegen die puinhopen, ook Zuma’s opvolger en partijgenoot Cyril Ramaphosa. „We hebben grote misstappen gemaakt in het verleden. We moeten onszelf vernieuwen. We moeten de fouten rechtzetten die we hebben gemaakt”, zegt Ramaphosa daags voor de verkiezingen voor een zaal vol hooggehakte gasten en ANC-coryfeeën in het zakendistrict Sandton. Er wordt champagne geschonken, er worden selfies gemaakt voor gele posters.

Heel het ANC is er, behalve één.

De grote afwezige die avond, zit deze zaterdagochtend uitgezakt op zijn leren fauteuil in zijn villa in Nkandla, op het platteland van KwaZulu Natal. Buiten rookt koeienvlees op een weldadig vuur. Zaterdag vierde de Jacob Zuma Foundation in besloten kring de 77ste verjaardag van uBaba, vader, zoals hij hier in het Zulu wordt genoemd. Vrouwen hebben doeken met de afbeelding van Zuma om hun hoofd gebonden. De mannen dragen zwarte T-shirts: ‘unapologetically black’ staat er op de rug geschreven.

Gevraagd naar de Nieuwe Dageraad-campagne van zijn opvolger begint Zuma te kuchen. „Ik wil daar eigenlijk niet over praten. Daar is niemand bij gebaat. Ik heb al eerder gezegd over die negen jaren, ten eerste, dat het niet waar is.”

Het is niet waar dat u corrupt bent?

„Die negen jaar zijn zinvol geweest. En niet corrupt. Het zijn corrupte mensen die dat over mij zeggen. Dit duurt nu al tien jaar en niemand heeft ook maar het minste bewijs geleverd dat Jacob Zuma corrupt is geweest. Het is propaganda. Niemand heeft nog laten zien: dit is wat Zuma heeft gedaan. Als we een goede rechtsgang hadden, moeten mensen verantwoordelijkheid nemen voor wat ze over me zeggen.”

Zuma wil het eigenlijk niet meer, dit soort een-op-een-interviews met journalisten. Sinds hij in februari 2018 door het partijbestuur van het ANC werd gedwongen af te treden als partijleider en president van Zuid-Afrika heeft hij zijn buik vol van – wat hij noemt – „de propaganda” tegen hem. Eind vorig jaar begon hij zijn eigen Twitteraccount. Onlangs deelde hij een foto van zichzelf en een van zijn dochters in een zwembad met een citaat van Muhammad Ali: „Float like a butterfly, sting like a bee”. Als een middelvinger tegen iedereen die de afgelopen jaren iets te zeggen had over de verbouwing van zijn villa hier in Nkandla, die Zuid-Afrikanen 246 miljoen rand (16 miljoen euro) kostte.

Lees meer over de corruptie en ‘de maffiapraktijken’ in het hart van het ANC

Pay-back-the-money, werd de slogan waarmee de links-populistische oppositiepartij EFF hem jaren de mond snoerde in het parlement. Na een onderzoek van de ombudsman droeg de rechter Zuma op 7,8 miljoen rand terug te betalen.

Gaat u dat geld terugbetalen?

„Ik ben nu door de rechter gedwongen iets van het geld te betalen. Payback is een verkeerde uitdrukking. Ik heb geen geld gestolen, dat nu door mij moet worden terugbetaald. Ik heb dat niet gedaan. Er waren drie instanties die Nkandla hebben onderzocht. Niemand heeft gezegd dat ik ook maar een cent ontvangen heb.”

Het was nogal een dure verbouwing…

„Nee, nee, nee, ik zeg dat ik nooit een cent heb ontvangen. Niemand zegt dat.”

De bouwbedrijven hebben toch 200 miljoen rand ontvangen…

„Wij hebben als familie besloten dit huis te verbouwen. Toen we de beslissing namen, was Zuma geen president maar vicepresident. Toen het werk begon, werd ik president van het land. Toen had de regering de plicht voor de veiligheid van de president te zorgen. Dus toen moesten ze terug naar de tekentafel. Het was niet mijn business. Het was niet eens mijn taak te checken wat er op die lijst [van benodigdheden] stond.”

Het bracht u in grote problemen…

„Nee, daarom leg ik het nu uit. Waarom zou dat mij in problemen brengen? Als het niks met mij te maken heeft?”

Omdat het uw huis is…

„Nee, ik was mijn huis al aan het renoveren. Ik heb niet gezegd: kom mijn huis renoveren. Omdat er al die vragen waren, is er onderzocht of ik enig geld heb ontvangen. Nooit. Er was niks.”

Jacob Zuma begroet aanhangers in een township, tijdens eem bezoek aan Shakaskraal in april. Zuma zelf is niet verkiesbaar maar voert campagne voor zijn partij ANC.
Foto Rajesh Jantilal/AFP
Jacob Zuma begroet aanhangers in een township, tijdens eem bezoek aan Shakaskraal in april. Zuma zelf is niet verkiesbaar maar voert campagne voor zijn partij ANC.
Foto Rajesh Jantilal/AFP
Jacob Zuma begroet aanhangers in een township, tijdens een bezoek aan Shakaskraal in april. Zuma zelf is niet verkiesbaar maar voert campagne voor zijn partij ANC.
Foto Rajesh Jantilal/AFP

Nkandla bracht Zuma niet ten val. Het leiderschap van het Afrikaans Nationaal Congres dwong hem in februari 2018 af te treden. Twee maanden eerder had Zuma’s kandidaat-opvolger, zijn ex-vrouw Nkosazana Zuma, met iets meer dan 200 stemmen verschil de strijd om het partijleiderschap verloren van de charismatische ex-vakbondsleider en nu multimiljonair Cyril Ramaphosa. Sindsdien blijven de kranten schrijven over geheime ontmoetingen in hotellobby’s en Zuma’s huis in Nkandla tussen hem en andere hooggeplaatste ANC’ers.

Sunday Times legde dit weekend de hand op een beëdigde verklaring waarin wordt bevestigd dat Zuma met de secretaris-generaal van de partij, Ace Magashule, achter de oprichting zit van een partij die moet concurreren met Ramaphosa’s ANC: de African Transformation Movement, afgekort als ATM, pinautomaat.

Denkt u over aansluiting bij een andere partij?

„Me aansluiten bij een andere partij? Wat is dat nu?”

Zuma maakt nieuwe plannen, wordt geschreven…

„Ik ben het ANC, ben erin opgegroeid. En ik zal daar eindigen. Dat is dus onzin.”

Maar het ANC heeft u ten val gebracht…

„Nee”, hij kucht, „niet het ANC…”

De leiders van het ANC…

„Sommige leiders hebben dit besloten. Niet het ANC als partij. De meerderheid in de partij was het daar niet mee eens…”

Bent u boos op die leiders?

„Nee hoor. Politiek kan soms wreed en heel oneerlijk zijn. Als je de politiek in gaat dan kun je die dingen verwachten.”

De revolte tegen Zuma kreeg momentum na onthullingen over zijn nauwe banden met de Indiase zakenbroers Gupta. Hun invloed ging zo ver, dat ze beslisten over kabinetsbenoemingen, zoals diverse ministers nu hebben getuigd voor een speciale onderzoekscommissie die is ingesteld sinds Zuma’s aftreden en Ramaphosa’s belofte schoon schip te maken. Eind 2015 crashte de aandelenbeurs nadat Zuma zijn minister van Financiën ontsloeg en wilde inruilen voor een parlementslid dat veel bij de Gupta’s over de vloer kwam.

Waarom heeft u zich ingelaten met de Gupta’s?

„Iedereen is bevriend geweest met die familie. Waarom vraag je dat aan mij? Zij waren in eerste instantie vrienden van president Mandela. Toen waren ze vrienden van president Mbeki. Toen werden ze vrienden van Zuma. Waarom zou je die vraag alleen aan Zuma stellen?”

Hoe kunnen zij bepalen welke minister van Financiën er benoemd moet worden?

„Wie zegt dat?”

Dit is wat je overal leest in de krant.

„Niemand heeft enig bewijs geleverd.”

Dus dat is niet waar?

„Niemand heeft bewijs geleverd. Dat zij zeiden: ‘wij gaan deze minister benoemen’.”

Ik heb zelf met politici gesproken die vertelden dat ze naar het huis van de Gupta’s zijn genomen, waar hun werd verteld dat ze minister konden worden…

„Dat moet je aan de Gupta’s vragen, of dat is gebeurd. Als er mensen naar het huis van de Gupta’s gingen? Dat is toch niet mijn huis, mijn familie. Dus waarom zou het mijn probleem zijn?”

Er is nu een rechtszaak wegens corruptie tegen u gaande. Bent u bang om naar de gevangenis te gaan?

„Ik heb al eens tien jaar in de gevangenis gezeten [tijdens de strijd tegen apartheid]. Het issue is niet of ik bang ben. Maar: wat heb ik gedaan? Welke misdaad heb ik begaan. Dat is het grote punt.”

Uw financieel adviseur, Schabir Shaik is in 2005 veroordeeld tot 15 jaar voor het geven van geld aan u, zodat u hem kon helpen met wapencontracten. Daarom wordt gezegd dat u ook…

„Nee. Waar heeft hij geld voor mij georganiseerd? Waar? Nee, nee, nee. Daarom zeg ik: het is niet de juiste vraag of ik bang ben voor de gevangenis. De gevangenis is er voor mensen die misdrijven plegen. Heb ik een misdrijf gepleegd?”

Hij schudt zijn hoofd.

Mist u president van Zuid-Afrika te zijn?

„Nee, niet per se. Maar om het beleid van het ANC te kunnen uitvoeren, had ik nog wel een nieuwe kans gewild. Dat is waar het mij allemaal om te doen was. Niet om president te zijn. Maar om als dienaar van het ANC het beleid van de partij te kunnen uitvoeren. Als ik die kans zou hebben gehad, dan waren we verder gekomen.”