Belgische justitie ligt zwaar onder vuur na dood vrouw

Rechtspraak De moordenaar van een 23-jarige studente was tot vier jaar veroordeeld, opnieuw, maar was vrij in afwachting van zijn hoger beroep.

Politieagenten op maandag 6 mei, tijdens de zoektocht naar de vermiste Julie Van Espen in Antwerpen. Haar lichaam werd maandag door duikers gevonden in het Albertkanaal.
Politieagenten op maandag 6 mei, tijdens de zoektocht naar de vermiste Julie Van Espen in Antwerpen. Haar lichaam werd maandag door duikers gevonden in het Albertkanaal. Foto Jonas Roosens/AFP

‘Veroordeeld, toch vrij’ bij De Morgen en De Standaard. ‘Moord op Julie Van Espen: Justitie in de beklaagdenbank’ bij Le Soir. De voorpagina’s van de Belgische kranten laten er dinsdag geen misverstand over bestaan: er liep iets grondig mis bij de Belgische justitie.

Dat is het breed gedeelde gevoel na de moord op de 23-jarige Antwerpse studente Julie Van Espen. De verdachte, een 39-jarige Antwerpenaar, liep vrij rond in afwachting van hoger beroep tegen een veroordeling in een verkrachtingszaak.

Van Espen was sinds zaterdagavond vermist. Ze fietste van huis naar een afspraak met vriendinnen in Antwerpen, maar kwam daar niet opdagen. Daarna werd een grootschalige zoekactie gestart. Na onderzoek van camerabeelden verspreidde de politie foto’s van een man die ze graag wilde spreken. Een reeks tips hierna leidde ertoe dat Steve B. maandagmiddag in een trein op het station van Leuven kon worden aangehouden. Hij heeft inmiddels bekend. Julie Van Espen werd dood aangetroffen in het Albertkanaal in Antwerpen.

Door de achtergrond van Steve B. rijzen vragen over mogelijke fouten bij justitie. Dinsdag werd al snel duidelijk dat de verdachte een bekende van de Belgische justitie is. Hij zat eerder vierenhalf jaar straf uit voor onder meer diefstal, bedreiging en verkrachting, in 2004. Wat vooral de aandacht trekt, is zijn tweede verkrachtingszaak: die van zijn ex-vriendin. B. werd daarvoor in 2017 tot vier jaar cel veroordeeld. Daartegen ging hij in beroep. In afwachting daarvan is hij vrijgelaten, maar het beroep diende nog altijd niet en was uitgesteld tot juni. In totaal zat B. hiervoor slechts tweeënhalve maand in voorarrest.

De psychiater van de verdachte zag volgens zijn tante ‘geen crimineel’.

Er waren geen aanwijzingen voor vluchtgevaar, zo verdedigt de rechtbank van Antwerpen het besluit om B. niet vast te zetten in De Standaard. Recidivegevaar, de ernst van de feiten of de lengte van de straf zijn geen wettelijke reden om iemand vast te houden, aldus de rechtbank.

De discussie over de staat van het Belgisch justitie-apparaat is met deze zaak flink opgelaaid. „Ik wist dat het eens zou gebeuren, dat hij iemand zou vermoorden. En ik heb iedereen, van gerecht tot psychiater, meermaals gewaarschuwd”, getuigt de vader van Steve B. in Belgische media. Zijn psychiater zag echter, zo zegt een tante van B., „geen crimineel in Steve”.

De Belgische gevangenissen zijn al decennia overvol en de doorlooptijd van strafzaken is door personeelsgebrek een groot probleem. Dat speelde waarschijnlijk ook een rol bij het uitstel van dit beroep. Bij gebrek aan rechters sloot het hof van beroep in Antwerpen onlangs tijdelijk een van zijn vijf kamers.

Minister van Justitie Koen Geens, die er de laatste jaren juist werk van maakte om justitie grondig te hervormen, ligt sinds de berichtgeving in België flink onder vuur. Eind mei worden in België landelijke verkiezingen gehouden; ‘justitie’ is nu in één klap een belangrijk thema geworden.