‘Beginnersfouten’ nekken bioboeren

Bioboeren Een deel van de biologische boeren hield zich niet aan de regels. Wat ging er precies mis en wat deed de toezichthouder?

Door fouten van bioboeren zijn er producten in (biologische) supermarkten terechtgekomen terwijl ze soms niet voldeden aan de regels.
Door fouten van bioboeren zijn er producten in (biologische) supermarkten terechtgekomen terwijl ze soms niet voldeden aan de regels. Foto Chris Keulen

Een deel van de biologische boeren hield zich in 2017 en 2018 niet aan de regels voor biologische landbouw, meldde RTL Nieuws dinsdag op basis van inspectierapporten van toezichthouder Skal. Daardoor kwamen producten als biologisch in de supermarktschappen te liggen, terwijl ze soms niet voldeden aan de Europese eisen voor biologische landbouw, bijvoorbeeld op het gebied van dierenwelzijn of gebruik van gewasbescherming.

  1. Wat ging er fout?

    De regels voor biologische landbouw zijn strenger dan die voor ‘reguliere’ boeren. Onder meer is vastgelegd dat dieren meer ruimte krijgen, alleen biologisch voer mogen eten en kunstmest verboden is.

    RTL Nieuws meldde meer dan 1.500 inspectierapporten te hebben opgevraagd over 2017 en het eerste halfjaar van 2018. Het grootste deel van de „ernstige en kritieke” overtredingen – bijna 1.300 op de ruim 1.500 – is administratief van aard.

    Maar in ruim 200 gevallen gingen boeren volgens RTL ook in de praktijk in de fout. Het zijn geen fouten die een gevaar vormen voor de volksgezondheid, maar het gaat om overtredingen van biologische voorschriften.

    Zo was bij veertig bedrijven het dierenwelzijn in het gedrang. Inspecteurs troffen dieren aan die te weinig ruimte hadden in de stal. Ook stonden dieren vast aan een touw, terwijl dat niet mocht. En kregen koeien tegen de regels in preventief medicijnen toegediend.

    In 2018 trok Skal, door de overheid als toezichthouder voor de biosector aangewezen, slechts vier keer een certificaat in. Volgens RTL overtraden meerdere bedrijven bijna een jaar lang de regels, en verkochten zij hun producten al die tijd wel als biologisch.

  2. Hoe reageert de toezichthouder op biologische bedrijven?

    Skal vindt dat RTL Nieuws „onterecht” het beeld schetst dat dierenwelzijn in de biologische sector niet op orde is. De gevallen die RTL uitlichtte zijn volgens de toezichthouder „uitzonderingen”. Ook moeten boeren volgens Skal de gelegenheid krijgen om fouten te herstellen.

    Skal zegt dat een deel van de overtredingen „beginnersfouten” zijn, van boeren die recentelijk zijn overgestapt op biologisch. Dat zijn er nogal wat: sinds 2011 groeide de sector met 48 procent. Daarnaast kwamen 64 overtredingen door gebruik van het verboden middel fipronil, dat in 2017 een groot probleem bleek voor de hele kippensector.

    Ook Bionext, de brancheorganisatie van de biologische sector, nuanceert delen van de berichtgeving van RTL. Een ‘lichte afwijking’ zoals een bon die ontbreekt in de administratie wordt door Skal in een volgend jaar gezien als ‘ernstige of kritieke afwijking’, merkt een woordvoerder van Bionext op. RTL meldde dat van de 5.000 biologische ondernemingen – niet alleen boerenbedrijven maar bijvoorbeeld ook voedselverwerkers – bijna 1.000 ‘ernstige’ overtredingen zijn aangetroffen. Ook zegt Bionext dat het aantal niet-administratieve overtredingen bij boeren een derde kleiner is dan de 207 die RTL noemt.

  3. Lees ook: Met On the way to Planet Proof zou je producten kopen die het milieu ‘minder zwaar belasten’. Maar wat betekent dat in de praktijk?
  4. Moet er strenger gehandhaafd worden?

    Mogelijk wel, zegt toezichthouder Skal, ondanks kritiek op RTL’s berichtgeving. Directeur Nicolette Klijn: „Misschien moeten we sneller rode kaarten gaan geven.” De toezichthouder gaat onderzoeken of certificaten bij boeren sneller ingetrokken moeten worden, vooral bij overtredingen op dierenwelzijnsgebied. Ook heroverweegt Skal sancties en de termijnen die bedrijven krijgen om hun fouten recht te zetten.

    Ook de overheid wil dat Skal regels strenger toepast. Dit komt ook aan bod in een vorig jaar verschenen rapport in opdracht van het ministerie van Landbouw, over het functioneren van Skal tussen 2010 en 2016. Daarin staat dat de toezichthouder „over het algemeen zorgvuldig” handelt, maar dat „het totale palet aan handhavings- en sanctiemogelijkheden” niet optimaal wordt toegepast.

  5. Is het duidelijk om welke producten van overtredende bioboeren het gaat?

    Nee. RTL Nieuws meldde dat Skal niet wil meedelen bij welke bedrijven overtredingen zijn aangetroffen. Het is daarom ook niet na te gaan om welke producten het gaat, al kwam RTL in inspectierapporten onder meer eieren, melk, honing, zuivel en mango tegen. Daarbij ligt de periode waarover de inspectierapporten opgevraagd werden (tot juli 2018) alweer een tijdje in het verleden.

    Overtredingen van bioboeren worden op dit moment niet aan de supermarkten en andere afnemers gemeld. Zo lang een certificering van een boerenbedrijf of verwerker niet wordt afgenomen, mag een product ook gewoon biologisch heten.

    De branchevereniging voor supermarkten, CBL, noemt het „wenselijk” dat supers in de toekomst wél op de hoogte gebracht worden van overtredingen en eventuele opgelegde sancties. De branche-organisatie oppert dat een openbaar register een goed idee zou kunnen zijn. „Juist de biologische sector zou in transparantie voorop moeten lopen”, zegt CBL-directeur Marc Jansen.