De Rojava Film Commune nodigt mensen uit voor filmvertoning in de Koerdische regio in Syrië

Foto Rojava Film Commune

Koerdische filmmaker Diyar Hesso verwerkt oorlogstrauma’s tot kunst

Diyar Hesso Sinds 2015 maakt een Koerdische filmcommune verhalen over de regio in Noord-Syrië. „We hebben geen professionele acteurs: de verhalen lijken sterk op de levens van de hoofdrolspelers, dus hoeven ze alleen zichzelf te zijn.”

‘Kunst bepaalt een identiteit”, zegt de Syrisch-Koerdische filmproducent Diyar Hesso (26). Hij is in Nederland voor een evenement in het Van Abbemuseum in Eindhoven, over kunst en journalistiek in de Koerdisch-Syrische regio Rojava. Hesso komt een presentatie aan fondsen en musea geven over de Rojava Film Commune, waarvan hij de oprichter is. Dit collectief ging van start in 2015 in de Koerdische regio Rojava in Noordoost Syrië. Het door oorlog geteisterde gebied, waar veel Koerdische films gemaakt werden, moest weer een bron van verbeelding worden, bedacht Hesso. Jarenlang was er weinig mogelijk, mede door censuur. Rojava is na jarenlange strijd tegen IS een passend decor voor films om de trauma’s van de bevolking te verwerken, maar ook om de Koerdische cultuur en idealen over te brengen.

Inmiddels zijn er vijf documentaires en twee fictiefilms gemaakt. Hesso: „Cultuur is een essentieel onderdeel van onze revolutie. Wij geloven dat we door middel van artistieke werken de ideeën van de revolutie in de praktijk kunnen brengen.”

De Commune-film ‘Stories of Destroyed Cities’ uit 2016 gaat over het verwoestende effect van oorlog op het leven van gewone mensen. Was het moeilijk om daar acteurs te vinden?

„Voor die film werkten wij niet met professionele acteurs. De hoofdrolspelers acteerden voor het eerst in een film. De verhalen die ze vertellen lijken sterk op hun eigen levens, dus hoefden ze alleen zichzelf te zijn. Voor sommigen was het moeilijk om traumatische ervaringen te herbeleven, maar meewerken aan een film als deze maakt het wel makkelijker om te praten over wat je hebt meegemaakt. Je kunt beter over je persoonlijke trauma’s heen komen als je ze verwerkt ziet in een kunstwerk. Dat geldt voor de acteurs, maar ook voor het publiek. Ze herkennen de zware onderwerpen die wij in onze films bespreken en zien zichzelf in de personages.”

Syrisch-Koerdische filmmaker Diyar Hesso (26) van de Rojava Film Commune

Foto Rojava Film Commune

De film bestaat uit drie hoofdstukken: één documentaire en twee fictieve verhalen. Welk genre beschrijft de omstandigheden van de Koerden het beste?

„Dat verschilt. Onze films zijn altijd van, voor en over het volk. Zelfs onze fictieverhalen bevatten elementen van een documentaire. Het verzonnen plot voegt waargebeurde gebeurtenissen samen tot een lopend verhaal. Het is een manier om een ander verhaal te vertellen. De regio krijgt veel internationale media-aandacht, maar dat is eenzijdig. Een journalist loopt hier één of twee dagen rond, interviewt de eerste mensen die hij of zij tegenkomt. Dan krijg je standaard het volgende verhaal: ‘de Koerden zagen zich gedwongen zich te verdedigen tegen IS’. Maar zo zit het niet, verzet komt niet zomaar tot stand.

„Voordat IS onze regio binnenviel, hadden ze al Irakese steden als Mosul belegerd. Overal sloegen mensen op de vlucht. Dan kun je als volk niet blijven toekijken vanaf de zijlijn. De Koerden zijn georganiseerd en hebben een eigen politieke en ideologische visie. Het gaat om het behouden van onze culturele identiteit. Daar hoor je in de media niets over. En dat is waar onze films over gaan: de culturele identiteit, het verhaal vanuit regionaal perspectief.”

Is het sinds 2015 gemakkelijker geworden jullie verhaal internationaal over het voetlicht te krijgen?

„Het is moeilijker geworden, dat komt door de dreiging van Erdogans regime in Turkije. Zijn leger is het op een na grootste binnen de NAVO. Als hij de mogelijkheid krijgt, zal hij Rojava binnenvallen. Hij probeert de media ervan te overtuigen dat er terroristen in de regio zijn. De internationale gemeenschap schenkt hier geen aandacht aan en is vooral bezig met haar eigen interesses. Rusland wil wapendeals sluiten met Turkije en de Europese Unie wil dat Turkije de migratiestromen tegenhoudt. De Koerden laten ze aan hun lot over. En dat terwijl we hebben gevochten tegen IS, samen met de Arabieren en de Assyriërs. Dat deden we niet alleen voor het behoud van ons bestaan. We gingen namens de hele wereld de strijd met ze aan, want terroristische aanslagen vonden overal plaats.

„De artistieke invulling is dan ook een lastige in zo’n situatie, maar ik ben ervan overtuigd dat dit de beste manier is om onze visie over te brengen. In de films is er een verteller die zegt: ‘vroeger leefden Arabische, Koerdische mensen goed samen’. Dat is wat we opnieuw willen bereiken.”

De boodschap staat dus voorop?

„Ik geloof dat de boodschap in elke kunstvorm het belangrijkste is. Al sinds het begin van de mensheid, speelt kunst een centrale bij de vorming van de culturele identiteit. Zo ontdekten archeologen in 2011 in Turks Koerdistan de overblijfselen van een tienduizend jaar oude tempel. In het gebouw zagen ze alleen afbeeldingen van wilde dieren. Dat toont aan dat de mensheid al permanent in nederzettingen woonde toen we nog jagers waren, voor de uitvinding van landbouw. Kunst en religie lagen toen niet ver uit elkaar. Een kunstenaar was ook een priester. Griekse tragedies waren religieuze rituelen. Koning Oedipus van Sophocles is geen politieke propaganda, maar een werk dat staat voor gemeenschappelijke identiteit. Pas in de moderne tijd vond men dat kunst autonoom en tegen het systeem in moest gaan.

„Wij vinden dat kunst wel een boodschap moet hebben. Cinema is daar een geschikte kunstvorm voor, omdat het visueel is. Literatuur is abstract en open voor interpretatie, maar beelden zijn krachtig doordat ze confronterend en onontkoombaar zijn.”

Bekijk hier een selectie korte films op het YouTube-kanaal van de Rojava Film Commune.