Wopke Hoekstra: Duitsland mag wat assertiever worden

Interview De EU is een groot succes, stelt CDA-minister Hoekstra deze dinsdag in Berlijn. Maar het „smeulende gevaar van implosie” is niet ver weg.

De EU is kennelijk niet aantrekkelijk genoeg voor de Britten – en Noorwegen en Zwitserland willen er niet bij horen. Dat zijn zaken die de EU zichzélf mag aantrekken, vindt minister Wopke Hoekstra.
De EU is kennelijk niet aantrekkelijk genoeg voor de Britten – en Noorwegen en Zwitserland willen er niet bij horen. Dat zijn zaken die de EU zichzélf mag aantrekken, vindt minister Wopke Hoekstra. Foto David van Dam

Begin 2017 schetste Emmanuel Macron – toen nog net niet gekozen tot Frans president – in de zogenaamde Humboldt-lezing in Berlijn zijn toekomstvisie op Europa. Deze dinsdag is het de beurt aan Wopke Hoekstra om deze speech te houden. „Een grote eer”, vindt de minister van Financiën en CDA-prominent de uitnodiging, en niet alleen omdat het net verkiezingstijd is voor de Europese verkiezingen eind mei. Hij wil „een breder perspectief” op de toekomst van de EU schetsen.

Daar wordt naar uitgezien, ook in zijn partij, die de laatste tijd nogal in debat is over de koers. Hoekstra wordt binnen het CDA gezien als mogelijke toekomstige partijleider. De enige andere minister die af en toe in het buitenland een visie op Europa schetst, is premier Mark Rutte zelf. De VVD-leider noemde zich daarin een „bekeerling” die meer is gaan geloven in de Europese Unie.

Er wordt ook naar uitgezien in de rest van Europa. Daar wordt Hoekstra gezien als de Nederlandse dwarsligger bij uitstek, die hervormingen van de eurozone maar al te vaak probeert tegen te werken. Op zijn ministerie in Den Haag ontvangt hij de dag voor de speech buitenlandse kranten. En NRC. Dus kom maar op. Wat is de Europavisie van Wopke Hoekstra?

Hoekstra’s speech begint als lofzang op de Europese samenwerking. „Het Europa van na de Tweede Wereldoorlog is natuurlijk een fenomenaal succes”, zegt de minister in zijn werkkamer. „Je moet flink zoeken in de Europese geschiedenis naar zo’n periode van vrede, laat staan van voorspoed. Daar heeft de NAVO natuurlijk een cruciale rol in gespeeld, maar ook de EU.”

Lees ook: ‘Europese burgers hebben nu juist meer macht’

Tegelijk maakt hij zich grote zorgen. „Om het onvermogen van Europa om grote onderwerpen aan te pakken die ons in het gezicht slaan en te maken hebben met bedreigingen van buiten. Ik vind het heel ingewikkeld dat Europese NAVO-landen zelf onvoldoende in staat zijn het continent te verdedigen. Een van de eerste verantwoordelijkheden van een staat.”

Europees streven geschrapt

Meer samenwerking dus? Zo’n pleidooi ligt gevoelig. Vorige week schaarde een brede Kamermeerderheid zich achter een motie om het in Europese verdragen vermelde streven naar een ‘ever closer union’ te schrappen. Ook Hoekstra’s eigen CDA steunde deze oproep aan de regering. Het zit de minister duidelijk niet lekker. „Ik wil best wat over dat zinnetje zeggen maar nu zitten we wéér over een binnenlands thema te praten. Ik ga een ander, breder verhaal vertellen in Berlijn.”

Na enig aandringen: „Ja, ik vind dat je op een aantal specifieke thema’s meer de samenwerking zal moeten zoeken.” Zoals: migratie, klimaat, grensbewaking. En het „keurig aangeharkte continent”, dat ook nog veroudert, moet meer gaan investeren in innovatie, big data, nanotechnologie. Landbouw kan juist minder. Ook al voert Europees CDA-lijsttrekker Esther de Lange nu juist campagne bij Nederlandse boeren. „Dat is helemaal aan haar om dat te doen”, zegt Hoekstra. „Ik hou deze speech.”

Aan Hoekstra’s ideeën over Europa valt op dat vooral andere landen veel moeten doen. Zo roept hij in zijn speech Duitsland op assertiever te worden op het wereldtoneel. „Ik denk dat het wel helpt als Duitsland zo nu en dan wat van zijn schroom laat varen”, legt hij uit. „Geopolitiek is Europa kwetsbaar. We zijn niet goed in staat onze buitengrenzen te verdedigen. We hebben geen eerlijke afspraken weten te maken over migratie. We hebben allemaal de klimaatafspraken van Parijs ondertekend maar we hebben geen gemeenschappelijk plan.”

Het belangrijkste land

En dan is er ook nog de Brexit van het Verenigd Koninkrijk. „Geostrategisch het belangrijkste land.” Een EU die kennelijk niet aantrekkelijk genoeg is voor de Britten? Waar Noorwegen en Zwitserland niet bij willen horen? En waarvan Zweden en Denemarken de euro niet willen invoeren? Het zijn zaken die de EU zichzélf mag aantrekken, vindt de minister.

Lees ook: Halfhartigheid Rutte over Europa blijft scepsis voeden

Veel van wat Hoekstra wil is ook kabinetsbeleid. Zo wil hij een einde maken aan „cherry picking”: landen die in Nederlandse ogen meeprofiteren van Europese gelden maar niet de regels naleven. Dat dit mogelijk is in de EU noemt hij „heel ingewikkeld” – Hoekstriaans voor ‘ergerlijk’. Het verdrag van Schengen, dat de Europese binnengrenzen afschaft, wil hij afhankelijk maken van het meewerken van landen aan migratiebeleid. „Ik denk dat onze burgers in de lidstaten daar onmiddellijk intuïtief de redelijkheid van inzien.” Volgens Hoekstra is het stellen van meer eisen aan elkaar noodzakelijk als de EU „succesvol wil zijn in de toekomst” en het „smeulende gevaar van implosie” tegen wil gaan. Ook wil hij landen die niet genoeg hervormen en bijvoorbeeld de pensioenleeftijd juist verlagen, wat Italië nu overweegt, financieel korten.

Recent pleitte een groep CDA-prominenten in een manifest juist voor een principiëlere pro-Europese koers. En in het bijzonder voor een ‘schokfonds’, een stabilisatiebudget waarmee extreme economische klappen kunnen worden opgevangen. De dollar heeft zulke schokdempers, en herstelde daardoor sneller van de crisis. De Europese Commissie is vóór, de meeste andere EU-landen ook. Maar Nederland staat op de rem. En Hoekstra is het gezicht van dat verzet, tot grote spijt van de manifestschrijvers, die willen dat het CDA zich constructiever opstelt.

Ook dat zit de minister niet lekker. „Ik kan 364 dagen per jaar praten over wat specifiek bij mijn portefeuille hoort, maar niet op deze ene dag.” Is hij dan niet blij met de discussies binnen zijn partij? „Volgens mij heeft CDA de aspiratie om een debatpartij te zijn dus dan moet je ook tevreden zijn als er debat is.”