De wanhoop onder boeren is door heel India voelbaar

Zelfmoorden op het Indiase platteland Lage voedselprijzen gecombineerd met stijgende kosten zetten de kwetsbare boerenbevolking verder onder druk. De crisis op het Indiase platteland gaat gepaard met een depressiegolf. „Ze hebben hem onder de boom gevonden.”

Droogte is een vaak terugkerend probleem voor boeren op het Indiase platteland.
Droogte is een vaak terugkerend probleem voor boeren op het Indiase platteland. Foto Haris Tyagi/EPA

De eerste keer dat de geldverstrekker bij Ganga Bai Tulshiram, 30, voor de deur stond, had ze geen idee waarvoor hij kwam. Ze wist dat ze een schuld hadden bij de bank. Haar man had alleen niet verteld dat hij elders nog een lening was aangegaan voor hun oogst. 60.000 roepies, bijna 800 euro, somde de persoon voor haar deur ongeduldig op. En dat wilde hij graag terug. Nu. Tulshiram wimpelde hem af met het beetje geld dat ze had.

In de weken erop bleef de man terugkomen. Eerst ongeduldig, toen dreigend. Haar eigen man begon tegen haar te schreeuwen. „Hij was erg gestrest.” De dag dat hij naar hun veld verdween om niet meer terug te komen, was Tulshiram net opgenomen in het ziekenhuis, hoogzwanger van het ernstig kijkende meisje dat naast haar zit. Zachtjes: „Ze hebben hem onder de boom gevonden.”

Naast hem de fles pesticide die hij had opgedronken.

Schulden, stress en gif vormen een bekende cocktail in Mangurda, een dorpje in het zuiden van India waar kippen en koeien grazen tussen huizen die in vrolijke kleuren zijn geschilderd. Tulshirams man was niet de eerste boer uit de buurt die zich het leven benam, en ook niet de laatste. Yavatmal, het district waaronder Mangurda valt, telde vorig jaar 255 ‘agrarische zelfdodingen’. Het jaar daarvoor 242.

De wanhoop onder boeren is door heel India voelbaar. Lage voedselprijzen gecombineerd met stijgende kosten voor zaden, mest en pesticiden hebben de afgelopen decennia een toch al kwetsbare bevolkingsgroep nog verder onder druk gezet. Klimaatverandering met haar stijgende temperaturen deed de rest. Vooral in Maharashtra, India’s rijkste deelstaat, maar ook een van haar dorstigste. Regen dicteert hier het geluk.

Lange protestmars

De zelfmoorden zijn hier zo talrijk, dat ze zelden nog het landelijke nieuws halen. Dat lukte wel toen vorig jaar naar schatting 25.000 boeren naar de deelstaathoofdstad Mumbai marcheerden, een tocht van zes dagen. Ze eisten onder meer dat al hun schulden zouden worden kwijtgescholden door de lokale regering. Die is, net als de centrale overheid, in handen van de Bharatiya Janata Partij (BJP).

De woede op het platteland is onmogelijk te negeren voor premier Narendra Modi, die hoopt te worden herkozen tijdens de verkiezingen die nu plaatsvinden. In december leed zijn partij nog een nederlaag bij lokale verkiezingen in drie deelstaten waar boeren een belangrijke kiezersgroep vormen. In Maharashtra, dat 48 parlementszetels te vergeven heeft, wil de BJP een soortgelijke uitkomst koste wat kost voorkomen. „De regering heeft geprobeerd actie te ondernemen”, zegt Suvarna Damle, directeur van Prakriti, een lokale ngo. Zo verhoogde ze in Delhi vorige zomer de minimale prijzen die boeren voor bepaalde producten horen te krijgen, terwijl in Mumbai werd beloofd dat voor miljoenen dollars aan schulden zouden worden kwijtgescholden.

Bekende gebaren, volgens Damle. „Ze hebben dat in het verleden vaker gedaan, maar het heeft geen verschil gemaakt. Waarom? Het zijn kortetermijnoplossingen. Het geeft politici iets zichtbaars om mee te zwaaien tijdens verkiezingen, maar het doet niets aan het achterliggende probleem. Wat als de volgende oogst mislukt? Dan moeten boeren wéér lenen en hebben ze wéér een schuld die ze niet kunnen afbetalen als de regen tegenvalt.”

Bovendien, zegt Damle, zien ze een ander belangrijk aspect over het hoofd: de golf aan depressies waarmee volgens deskundigen de crisis op het platteland gepaard gaat.

Zelfhulpgroep

Tulshirams dochter is nu acht. Na de dood van haar man kwam er iets van verlichting in de vorm van 100.000 roepies (zo’n 1.300 euro): een compensatieregeling van de lokale regering. Een groot deel van hun schulden kon zij daarmee afbetalen. Voor wat nog overbleef richtte ze zich tot een zelfhulpgroep, een groepje vrouwen die geld inleggen in een fonds waaruit leningen worden verstrekt aan buurtgenoten.

Maar acht jaar later ligt Tulshiram ’s nachts nog altijd wakker. Het winkeltje dat ze met hulp van een ngo opende, ligt er verlaten bij. De gedroomde stormloop op haar potten koekjes en minizakjes shampoo bleef uit. En nu zit Tulshiram weer met schulden, bij drie zelfhulpgroepen. En een bank, waarvan een medewerker vorig jaar de huizen afging en bewoners goedkoop krediet beloofde. Hoe hoog haar schuld nu is? Tulshiram telt op haar vingers, maar raakt al snel verstrikt in bedragen. „Ik weet het niet precies”, zegt ze.

Praten hierover doet ze liever niet. Ja, in zichzelf. En verder alleen met de 40-jarige Shobha Sonerao Kinake, een even kleine vrouw met een lange vlecht die nu naast moeder en dochter zit. Kinake is een vrijwilliger van Srujan, een ngo die zich bezighoudt met allerhande onderwerpen: kindersterfte, ondervoeding. Begin dit jaar startten zij met een nieuw programma rond geestelijke gezondheid.

Vrouwen als Kinake staan daarin centraal. Zij worden getraind om in hun dorpen een aanspreekpunt te zijn voor mensen met mentale problemen. Gemakkelijk is dat niet, zegt Rajaram Subbian, die vanuit de grote stad Bangalore is gekomen om de trainingen geven. Zeker niet in Yavatmal, waar tribale gemeenschappen een groot deel van de bevolking uitmaken. Subbian: „Mensen die zich gek gedragen, worden hier als bezeten gezien.”

Lukt het hun vrijwilligers al om mensen als Tulshiram te identificeren, dan is volgens Subbian de volgende horde hen naar het ziekenhuis te krijgen. Vooral familieleden maken het lastig, zegt de sociaal werker. „Die sturen iemand liever naar de lokale geloofsgenezer dan naar een psychiater.” Vanwege het stigma dat daaraan kleeft.

De ngo van Suvarna Damle was de eerste die daar een paar jaar terug wat aan probeerde te doen. In Amravati, een nabijgelegen district dat qua zelfmoordstatistieken niet voor Yavatmal onderdoet, trainden zij in dertig dorpen vrijwilligers. Ook werden kampen georganiseerd waar psychiaters indien nodig gratis antidepressiva uitdeelden.

„Het was een pilotproject”, zegt Damle. Ondanks hoopgevende resultaten – na anderhalf jaar was het aantal mensen dat hulp zocht voor hun depressies verzesvoudigd – bleef het daarbij. De hoofdsponsor trok zich terug en nieuwe donateurs vinden lukte niet. Damle: „Zelfmoord is nog altijd een taboe in India.”

Foto Haris Tyagi/EPA
Foto Haris Tyagi/EPA
Een herinnering aan de 19-jarige boer Mukesh Yadav, die als veel wanhopige boeren zelfmoord pleegde met een pesticide, hangt op zijn voormalige boerderij.
Foto’s Harish Tyagi/EPA

Vacature voor psychiater

Er kwam wel een vervolg, zij het uit een andere hoek. In 2015 lanceerde de toen nieuwe deelstaatregering ‘Prerna Prakalp’: een soortgelijk project om depressie tegen te gaan in districten waar zelfmoorden onder boeren veelvoorkomend zijn. Maar vanaf het begin liepen de goede bedoelingen vast op allerhande zaken, een gebrek aan personeel voorop.

In Yavatmal staat de vacature voor een psychiater al bijna twee jaar open. „Niemand wil hierheen komen”, foetert Tarangtushar Ware (49), Yavatmals hoogste ambtenaar op het gebied van zorg. Ze bedoelt: uit Mumbai en Pune, de enige plekken in Maharashtra waar momenteel psychiaters worden opgeleid.

Ware snapt heus dat het leven daar een stuk comfortabeler is dan in het dorre landschap van Yavatmal. Daarom is het salaris ook „royaal” voor een overheidsbaan, zegt ze: 70.000 roepies per maand (900 euro). Blijkbaar is dat niet genoeg. Ware: „Nu kan ik wel medicijnen kopen, maar zonder psychiater kan ik ze niet uitdelen.”

Yogini Dolke, een vrouw met een permanent vrolijk gezicht, is onverbiddelijker. „De overheid neemt het niet serieus”, zegt de oprichtster van Srujan, die met haar team van vrijwilligers het gat enigszins probeert te dichten. Toch weet ook zij maar al te goed hoe moeilijk het is psychiaters hierheen te halen. Zelf probeert ze het al maanden. „Ze zeggen nooit ‘nee’ als ik ze bel”, vertelt Dolke. Ze bellen daarna alleen nooit terug.

Maar Dolke heeft haast. Ze vertelt over een wanhopige boer uit de buurt die vorig jaar midden in de lokale bank pesticide dronk. „Zijn dochter zou gaan trouwen, maar een schuldeiser had al het geld voor de bruiloft ingenomen.” En Dolke weet hoe slechte regens – die afgelopen seizoen niet vielen toen ze moesten vallen en later wegspoelden wat net begon te groeien – boeren met een minimale oogst hebben laten zitten.

Kleermakerszit

Een zak linzen van 50 kilo. Dat is alles wat Ayyu Potu Attram in februari heeft geoogst. Vorig jaar waren dat er drie. Attram heeft geen idee hoe oud hij is. Zestig, zeventig jaar. Zijn pezige lijf heeft hij in de schaduw van een boom in een kleermakerszit gevouwen. Even verderop wachten zijn twee ossen om de gortdroge aarde vol keien verder om te ploegen. Hij heeft niets om ze te voeden, zegt Attram. Hetzelfde geldt voor zijn gezin.

Lees meer over de verkiezingen in India: een democratische monsterklus

De magere oogst kon niet op een slechter moment komen. Vorig jaar trouwde Attrams dochter, een festijn dat de boer 80.000 roepies kostte. Dat bedrag moest hij bovenop zijn al uitstaande banklening bij elkaar schrapen. Hoe hij dat gaat terugbetalen? „Geen idee. Ik heb geen cent.” Maar zolang Attram dat niet doet, geeft de bank hem geen nieuwe lening. En die heeft hij nodig om nieuwe zaden en mest te kunnen kopen. Dan blijven alleen de geldverstrekkers met hun torenhoge rentes nog over.

God heeft hem bedrogen, verzucht de boer. Thuis erover praten doet-ie niet. „Dan krijgen we alleen maar ruzie.” Laatst hoorde Attram wel iets hoopgevend rondgaan in zijn dorp. „Ze zeggen dat premier Modi onze schulden gaat kwijtschelden.” Of het waar is, weet Attram niet. Het zou wel mooi zijn. Dan kan hij ten minste weer naar de bank.

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl

Met medewerking van Vandana Khavadiya.