SP-leider Lilian Marijnissen

Foto Andreas Terlaak

Interview

De SP moet weer terug naar de klassieke thema’s

Europese verkiezingen De SP stevent af op de derde nederlaag op rij. Haar partij moet zich weer richten op klassieke SP-thema’s als arbeidsmigratie, zegt partijleider Lilian Marijnissen.

SP-leider Lilian Marijnissen wil dat het in haar partij weer vaker over klassieke SP-thema’s gaat, zoals sociale rechtvaardigheid en uitbuiting. Ruim een maand na de nederlaag bij de Provinciale Statenverkiezingen – de partij gaat in de Eerste Kamer terug van negen naar vier zetels – kiest ze minder voor de thema’s waarop ze zich sinds haar aantreden begin vorig jaar op profileerde, zoals vluchtelingen en het klimaat.

In een EU-lezing maandagavond keert Marijnissen zich tegen het „neoliberale paradijs voor grote bedrijven” dat Europa volgens haar nu is. Marijnissen wil de lezing gebruiken om een nieuw overkoepelend verhaal voor haar partij te formuleren.

Dat ze zich als landelijk partijleider in de Europese campagne mengt, is bewust, zegt Marijnissen tijdens een eerder gesprek in haar woonplaats Oss. Voor de SP staat veel op het spel: de partij heeft door een niet heel trouwe achterban relatief veel last van de traditioneel lage opkomst bij de Europese verkiezingen. De verkiezingen, over ruim twee weken, „leven voor nog geen ene meter”, zegt Marijnissen, dus de partij zal zich in de campagne moeten „invechten”.

De SP stevent af op de derde verkiezingsnederlaag op rij onder Marijnissen. Ze erkent dat het „een hele opgave” is om de huidige twee zetels in het Europees Parlement te behouden. Wat niet helpt is de grote onbekendheid van Europa-lijsttrekker Arnout Hoekstra, oud-wethouder in Vlaardingen. Slechts 5 procent van de Nederlandse kiezers kent hem, bleek deze week uit onderzoek van I&O Research.

‘Ziek’ van verkiezingsverlies

Tijdens de Statenverkiezingen halveerde de SP in de meeste provincies. Marijnissen was „ziek van zo’n uitslag”.

Een „eenduidige verklaring” heeft Marijnissen nog niet. Wat ze zelf verkeerd heeft gedaan, vindt ze ook lastig te benoemen. Het is haar in elk geval duidelijk dat de SP „onvoldoende relevant” was in de campagne en in het algemeen te veel een „onderdeel van het systeem” is geworden. In zes van de twaalf provincies bestuurde de SP de afgelopen jaren mee, zonder electoraal succes. Daar wil Marijnissen lessen uit trekken. „We kregen complimenten van andere partijen dat het goed samenwerken was, maar het blijkt lastiger je in zo’n positie te onderscheiden. We willen alleen nog meebesturen als we echt het verschil kunnen maken.”

Op de laatste partijraad, waar het verlies werd geëvalueerd, klonk de roep om een duidelijker eigen verhaal en de wens dat „de handrem eraf gaat” bij de SP.

Lees meer over de laatste partijraad

Marijnissen zegt nu dat het inderdaad „duidelijker en steviger” mag. In haar toespraak gebruikt Marijnissen geregeld grote woorden. Brussel moet met zijn „tentakels afblijven van waar wij prima zelf over kunnen gaan”, waaronder zorg en defensie. Ook keert Marijnissen zich tegen „eurofanatici” en „drammers” aan de ene kant en hun „eurofobe tegenhangers”.

Onder die laatste groep schaart ze FVD-leider Thierry Baudet, aan wie de SP de afgelopen verkiezingen een deel van haar kiezers verloor. Marijnissen wil in deze campagne veel explicieter gaan benoemen dat FVD er volgens haar helemaal niet voor de gewone man en vrouw is. „Als ik Baudet hoor zeggen dat hij geen superstaat wil, maar samenwerking wel belangrijk vindt, denk ik: dat zeggen wij al twintig jaar. En Forum heeft het over de elite en het partijkartel, maar kijk naar hun stemgedrag in de Kamer. Bij de aanpak van belastingontwijking door multinationals of exorbitante topsalarissen geeft Forum niet thuis.”

Lastige onderwerpen

In haar lezing spreekt Marijnissen niet uitgebreid over de vluchtelingen- en klimaatcrisis, „lastige” onderwerpen waarvan ze in haar speech wél zegt dat ze om een Europese aanpak vragen. Marijnissen zegt dat ze in deze Europese campagne kiest voor een thema als de gevolgen van ongereguleerde arbeidsmigratie, „een onderscheidend punt waar je andere partijen nauwelijks over hoort”. Het klimaatvraagstuk „komt volop aan bod, zowat elke dag”, zegt Marijnissen.

De discussie over het vluchtelingenstandpunt liep de laatste maanden binnen de SP hoog op. De linkerflank van de partij had grote moeite met het nieuwe standpunt dat de socialisten openstaan voor migratiedeals met Afrikaanse landen. Marijnissen vindt een discussie in de partij „prima”, maar vindt het ook „belangrijk dat de discussie een uitkomst kent”. Die is er nu, vindt ze, nu een grote meerderheid van de partij zich achter het verkiezingsprogramma heeft geschaard.

Marijnissen ontkent dat ze het vluchtelingenvraagstuk nu uit de weg gaat, maar vindt de problemen met arbeidsmigratie urgenter. De SP wil die reguleren, vanwege uitbuiting van Oost-Europese arbeidsmigranten en de gevolgen van hun komst in Nederland. Ze vindt het „totaal doorgeslagen” dat arbeidsmigratie vanwege het vrije verkeer van personen in Europa nu totaal niet kan worden gereguleerd. De SP bepleit een vergunningenstelsel waarbij werkgevers moeten aantonen dat het binnenhalen van een arbeidsmigrant echt nodig is.

In haar eigen Oss ziet Marijnissen waar de arbeidsmigratie toe kan leiden. Op een ‘Polencamping’ in de stad woont een grote groep Polen. „Ze gaan naar hun werk en komen terug, spreken geen Nederlands en integreren niet. Ik vind het heel kwalijk dat over de gevolgen hiervan niet wordt nagedacht. Wat als er over drie jaar geen vacatures meer zijn?”

Marijnissen vindt arbeidsmigratie „bij een uitstek een links thema”. „Het is antikapitalistische systeemkritiek, werknemers worden tegen elkaar uitgespeeld.” Ze vindt dat de SP niet bang moet zijn over het thema te praten uit angst ‘op het rechtse speelveld te worden geplaatst’. Ze noemt het een voorbeeld van het „radicale andere Europa” dat de partij wil.