Cuba, maar dan zonder romantiek

Zap Yuri Capetillo Hardy emigreerde vijftien jaar geleden naar Nederland. In de VPRO-serie Cuba na Castro keert hij terug naar zijn geboorteland. Klassieke reisjournalistiek, maar ook pijnlijk en persoonlijk.

Yuri Capetillo Hardy in Cuba na Castro.
Yuri Capetillo Hardy in Cuba na Castro. Beeld VPRO

Zondagavond raakte tijdens de eerste aflevering van de VPRO-reisserie Cuba na Castro de ondertiteling in het ongerede – de tekst liep minuten vooruit op de beelden. Het gaf me een nostalgisch gevoel. Ik verheugde mij op het moment dat ik de kinderen kon laten kennismaken met een klassiek geval van ‘Even geduld A.U.B.’

Maar dat gebeurde niet. Is een uitzending stilzetten in het digitale tijdperk verboden of onmogelijk? Na minuten en minuten Babylonische ondertitelverwarring verschenen sporen van reparatiewerk: de ondertiteling verdween een tijdje en begon weer – weer verkeerd. Halverwege de uitzending gooide de VPRO de handdoek in de ring en verscheen de mededeling dat de uitzending volgende week wordt herhaald. Het minst slechte besluit, maar zo’n synchronisatieprobleem zou toch oplosbaar moeten zijn?

U moet wel kijken, volgende week. Cuba na Castro is een bijzondere ervaring. Een verhaal waarin niet de revolutionaire romantiek (oude auto’s, sigaren en een scheutje Mulisch) centraal staat, maar het Cuba van na het vallen van de Muur. Daarop volgde de ‘speciale periode’: de jaren waarin het land door het verdwijnen van de communistische bondgenoten in een diepe economische crisis belandde. „Ik at vaak kat”, zegt een geïnterviewde.

Televisiereiziger van dienst is Yuri Capetillo Hardy, die vijftien jaar geleden in de ‘speciale periode’ Cuba ontvluchtte en in Nederland woont. Terug in zijn geboorteland voelt hij zich zichtbaar ongemakkelijk als zijn opa het over Fidel Castro als ‘Mi jefe (mijn chef) en ‘mi dios’ (mijn god – ik heb deze ondertiteling gecheckt) noemt.

Er verschijnen veel tevreden Cubanen voor de camera, die hun land verdedigen tegen de aanmerkingen van de emigrant. Ze hebben gratis onderwijs, gratis gezondheidszorg en de armoede op hun heilseiland wordt consequent verbonden met wat een oudere man charmant ‘el bloquéito’ (het blokkadetje) noemt – het 57 jaar geleden door de VS ingestelde handelsembargo. Het is een bekend verhaal, een onaf verhaal ook, dat volautomatisch wordt afgedraaid – als een gebed, een bezwering.

Intussen concludeert Yuri dat er meer eten in de winkels ligt dan hij zich kon herinneren – al hebben de meeste Cubanen een bonnenboekje voor eerste levensbehoeften. Wanneer hij met Mariana (een juist vanuit Europa naar Cuba gemigreerde violiste) in een winkel een gesprek over geld voert, worden ze door een passant terechtgewezen: géén politiek.

In dat opzicht is het door Maaike de Gruyter geregisseerde Cuba na Castro klassieke reisjournalistiek uit de VPRO-school. Maar de eerste aflevering was ook een pijnlijk persoonlijk document. Dat verhoudt zich moeizaam tot het journalistieke verhaal, al begrijp je dat het onmogelijk was het níet te vertellen.

Een deel van de persoonlijke geschiedenis van Yuri is afschuwelijk, wordt duidelijk als hij het huis bezoekt waar hij is opgegroeid. Het is de plaats waar zijn moeder, enkele jaren na zijn vertrek, een einde maakte aan haar leven. Ze was ziek, maar in de verhalen van buren en vrienden hoort Yuri steeds dat haar wereld helemaal om hem draaide. En hij was weg.

Ook zonder die getuigenissen begrijp je wel dat deze zoon zich altijd schuldig zal voelen. Het geeft een extra laag aan een vraag die Yuri zich daarvoor al een paar keer heeft gesteld, maar dan in een economische context. Terwijl Yuri Capetillo Hardy door het grotendeels vervallen huis naar de vijfde verdieping klimt, krijgt die vraag zijn volle, persoonlijke gewicht: heeft hij er goed aan gedaan om Cuba te verlaten?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.