‘Istanbul’ wordt test voor Turkse democratie

Burgemeestersverkiezingen De Turkse Kiesraad zal naar verwachting maandag uitspraak doen na klachten van de AK-partij dat de verloren lokale verkiezingen in Istanbul niet eerlijk zijn verlopen.

Aanhangers van Ekrem Imamoglu, volgens de aangevochten uitslag gekozen tot burgemeester van Istabul, luisteren naar hun kandidaat.
Aanhangers van Ekrem Imamoglu, volgens de aangevochten uitslag gekozen tot burgemeester van Istabul, luisteren naar hun kandidaat. Foto Emrah Gurel/AP

De verkiezingen voor het burgemeesterschap van Istanbul zijn uitgelopen op een test voor de Turkse democratie. Na weken van hertellingen wordt de nipte zege van de oppositie nog altijd fel betwist door de AK-partij van president Erdogan en zijn kleine, nationalistische bondgenoot MHP. De AKP spreekt van „georganiseerde fraude” en eist nieuwe verkiezingen. De Kiesraad neemt waarschijnlijk maandag een besluit, dat hoe dan ook zeer controversieel gaat zijn.

De oppositie vindt het ‘buitengewone bezwaar’ dat de AKP heeft ingediend tegen de uitslag van de burgemeestersverkiezingen, ongegrond. Want volgens de AKP was er sprake van ‘algehele chaos’, maar alleen bij het stemmen voor de burgemeester, niet voor de districten of de gemeenteraad. De AKP verloor het burgemeesterschap met 13.000 stemmen verschil, maar won 25 van de 39 stadsdistricten en heeft ook een meerderheid in de gemeenteraad.

„Dus de 25 disctricten zijn allemaal schoon, de stemmen voor de gemeenteraad zijn ook perfect, maar als het aankomt op het burgemeesterschap is er ineens sprake van onregelmatigheden”, zei Ekrem Imamoglu, de burgemeesterskandidaat voor de oppositie, die onvermoeibaar door de stad trekt om kiezers te spreken sinds hij twee weken geleden (onder voorbehoud) zijn mandaat als burgemeester ontving. „We kunnen hier alleen maar om lachen.”

Grote verdeeldheid

De verbeten poging om de verkiezingen te annuleren leidt tot grote verdeeldheid binnen de AKP en spanningen met de MHP, die Erdogan aan een meerderheid helpt in het parlement. Het laat zien hoe hard het verlies van Istanbul is aangekomen. Vijfentwintig jaar nadat Erdogan er burgemeester werd, is het economische en financiële machtsbolwerk niet meer in handen van de islamisten. De seculiere oppositie won ook in de hoofdstad Ankara en andere belangrijke steden in het westen.

Diverse zwaargewichten binnen de AKP hebben zich uitgesproken tegen de wijze waarop de regering de uitslag in Istanbul aanvecht. Abdullah Gül, medeoprichter van de partij en oud-president, zei dat de hertellingen en bezwaren „een schaduw werpen over onze democratie”. Zijn verklaring voedt speculaties dat Gül en andere AKP-kopstukken broeden op de oprichting van een nieuwe partij.

Ook oud-premier Ahmet Davutoglu wordt in dat verband genoemd. Davutoglu spuwde zijn gal in een lange Facebookpost, waarin hij kritiek had op het economische beleid van de regering en op het nieuwe presidentiële systeem, waarbij alle uitvoerende macht in handen is van de president. Hij haalde hard uit naar de kring van loyalisten rond de president „die de partij probeert te beheersen als een parallelle structuur. Ons land kan niet worden overgelaten aan een kleine, egoïstische groep die slaaf is van zijn ambities.”

Schoonzoon

Dit soort kritiek klinkt al langer binnen de AKP, maar werd tot nu toe vooral op fluistertoon geuit. Critici maken zich vooral zorgen over de groeiende invloed van Erdogans schoonzoon Berat Albayrak, die vorig jaar is benoemd tot minister van Financiën. Albayrak en zijn team zouden zich te veel hebben bemoeid met de campagne van oud-premier Binali Yildirim, de burgemeesterskandidaat van de AKP in Istanbul. Dit zou hebben bijgedragen aan zijn nederlaag.

Albayrak zou achter de schermen het meest aandringen op nieuwe verkiezingen. Het bedrijf van zijn familie, Albayrak Holding, verdient veel geld aan bouw- en infrastuctuurprojecten van de gemeente Istanbul. De media die in handen zijn van de familie, zoals Sabah en A Haber, zaaiden de afgelopen week veel twijfel over de verkiezingsuitslag. Sabah-columniste Halil Kaplan verspreidde voortdurend nepnieuws, dat vervolgens door de autoriteiten moest worden ontkend.

Vorige week openden aanklagers in Istanbul onderzoeken naar honderd verkiezingsfuctionarissen, wat de druk op de Kiesraad vergroot om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Maar maanden van politieke en economische onzekerheid, en mogelijk zelfs sociale onrust, is het laatste wat Turkije nodig heeft. De financiële markten snakken naar rust en normalisering van het beleid. Maar Turkije lijkt zich op te maken voor een turbulente periode.