Geweld Israël-Palestijnen escaleert vlak voor Songfestival

Israël en Gaza beleefden een weekeinde van dodelijk geweld. Maar voor Israël zijn de alternatieven voor een door Hamas gecontroleerde Gazastrook niet aantrekkelijk. Maandagochtend leek de rust er wedergekeerd, dankzij een staakt-het-vuren.

De vrouw van een van de omgekomen Israëliërs, Moshe Agadi, wordt getroost op zijn begrafenis zondag in Ashkelon. Het slachtoffer kwam om na raketvuur vanuit Gaza op een fabriek.
De vrouw van een van de omgekomen Israëliërs, Moshe Agadi, wordt getroost op zijn begrafenis zondag in Ashkelon. Het slachtoffer kwam om na raketvuur vanuit Gaza op een fabriek. Foto ABIR SULTAN/EPA

Zeker zeshonderd raketten vanuit de Gazastrook richting Israëlische steden, meer dan 320 Israëlische luchtaanvallen op doelen in Gaza. Zeker 23 doden aan Palestijnse zijde, vier aan Israëlische kant, in totaal bijna driehonderd gewonden. Is het geweld van afgelopen weekeinde de zoveelste ronde in een serie escalaties of is er dit keer meer aan de hand?

Het begon afgelopen vrijdag. Twee Israëlische militairen raakten gewond toen een Palestijnse scherpschutter het vuur opende. Vervolgens doodde Israël twee Hamasstrijders bij vergeldingsacties. Dezelfde dag waren twee Palestijnen gedood tijdens demonstraties. Zaterdagochtend vroeg brak het geweld echt los, om het hele weekend niet meer op te houden.

Naast militanten vonden aan Palestijnse kant zeker vijf burgers de dood: twee zwangere vrouwen, twee baby’s en een jongen van twaalf. Volgens het Israëlische leger kwamen een zwangere vrouw en haar nichtje om door per ongeluk ontplofte explosieven van Hamas en niet door een luchtaanval, zoals van Palestijnse zijde werd gezegd.

Voor het eerst sinds de vorige Gaza-oorlog in 2014 werden ook Israëliërs gedood door raketten. Daarnaast moesten zeker 128 Israëliërs naar het ziekenhuis, onder wie een tachtigjarige dame die granaatscherven in haar gezicht kreeg. Volgens het door Hamas geleide ministerie van Gezondheid raakten in Gaza zeker 154 mensen gewond.

De Verenigde Naties, Egypte en Qatar stuurden zondag aan op een staakt-het-vuren. Israëlische media berichtten zondagavond dat Hamas akkoord zou zijn. Later kwamen van Palestijnse zijde soortgelijke berichten. Het bestand zou om 04.30 uur (Nederlandse tijd) zijn ingegaan.

Strategische overwegingen

Het lijkt soms willekeurig wanneer en hoe het geweld oplaait. Toch zitten er wel degelijk strategische overwegingen achter. De militante Hamasbeweging die de macht heeft in Gaza, weet dat het Israëlische leger de beweging kan wegvagen of op zijn minst veel schade toebrengen. Maar ze weet ook dat Israël dat hoogstwaarschijnlijk niet zal doen. Behalve dat het inzetten van grondtroepen een besluit is dat niet licht wordt genomen, heeft Israël er geen belang bij dat Hamas de controle verliest in de Gazastrook.

Ook in maart was er gewed in de Gazastrook. Netanyahu en Hamas profiteren van een beetje escalatie

Voor Hamas is dit een strategisch moment. Met over anderhalve week het Eurovisie Songfestival en deze week de Israëlische Onafhankelijkheidsviering heeft zelfs de schijn van onrust voor Israël al negatieve gevolgen. Hoewel een Israëlische minister op de radio zei dat het festival „geen factor is in de militaire overwegingen”, zijn raketbeschietingen tijdens het evenement niet gunstig voor Israëls reputatie bij de duizenden bezoekers en miljoenen tv-kijkers. Met handgemaakte raketten zet Hamas haar eisen kracht bij.

Leiders van Hamas en Islamitische Jihad, de belangrijkste militante organisatie in de Gazastrook na Hamas, waren vanaf donderdag voor besprekingen in de Egyptische hoofdstad Kairo. Egypte en de Verenigde Naties bemiddelen al maanden tussen Israël en Hamas. Volgens de officieuze wapenstilstand zou Israël de visserijzone verruimen, de doorgang van goederen en mensen versoepelen, en infrastructurele projecten faciliteren.

Voor Hamas is dit een strategisch moment, nu Israël in de schijnwerpers staat

Bovendien zou Israël de doorvoer van geld toelaten van megadonor Qatar, zo’n 30 miljoen dollar per maand, zodat onder meer ambtenarensalarissen betaald konden worden. De betaling liet echter op zich wachten, terwijl de dure maand ramadan begint.

Hoe ver reikt controle Hamas?

Op de achtergrond speelt het voortdurende conflict tussen Hamas in de Gazastrook en de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever, die zelf onder grote economische druk staat en regelmatig voor Gaza bedoelde fondsen vasthoudt.

Daarnaast is de vraag hoe ver de controle reikt die Hamas over rivaliserende bewegingen in de Gazastrook heeft.

Het waren hoogstwaarschijnlijk strijders van Islamitische Jihad die vrijdag op Israëlische soldaten schoten. De door Iran gesteunde beweging vuurde dinsdag al een raket af richting Israëlische kust en een zaterdag vernietigde tunnel was volgens het Israëlische leger ook aangelegd door Islamitische Jihad. Mogelijk geeft Iran via zijn lokale bondgenoot de boodschap dat de Verenigde Staten de sanctiedruk niet ongestraft kunnen opvoeren.

De alternatieven voor Hamas als belangrijkste machtsfactor in Gaza – een mengelmoes van andere militante groepen, nog grotere chaos, of volledige inname van de Gazastrook – zijn voorlopig minder aantrekkelijk voor Israël. Toch moet Israël tegenover zowel Hamas als de buitenwereld laten zien dat het niet aarzelt om de beweging met geweld aan te pakken.

Dat geldt andersom ook voor Hamas. Zondag bleef het luchtalarm dan ook loeien; beide zijden gingen ervan uit dat het geweld de komende dagen zou doorgaan. Met het staakt-het-vuren leek maandagochtend vroeg niettemin de rust wedergekeerd.

Palestijnse hulpverleners staan bij het wrak van de auto van een lid van Hamas die is geraakt bij een Israëlische luchtaanval, zondag in de Gazastrook. Foto Mahmud Hams/AFP

Het aantal slachtoffers is op zondagavond om 22.20 uur naar boven bijgesteld.

Dit artikel is op maandagochtend om 07.00 uur geactualiseerd.