Zonder pukkels op de schoolfoto

Schoolfoto’s Je ziet een kind zelden meer voor een wazig blauw behangetje: de schoolfoto moet iets bijzonders zijn. „Snottebellen en wondjes, die haal je weg.”

Ilustratie Peter Lipton

‘Meester, kom je met je hele lichaam op de foto? Ik heb speciaal deze sokken aangedaan.” Een roodharig meisje met een felgeel shirt laat haar sokken trots zien: zwart met kleurige plaatjes van hamburgers en frietzakjes erop geborduurd. Voor de zekerheid trekt ze ze nog wat verder op.

Groep acht van de Mariaschool in Wierden is aan de beurt voor de schoolfoto. In een leeg lokaal dat dienstdoet als studio zitten de kinderen giechelend en joelend op drie rijen bankjes te wachten tot fotograaf Tessa Sanders hen naar voren roept. Hun haren strak in de gel of kundig ingevlochten, de outfits nonchalant, maar zorgvuldig uitgezocht. Wie aan de beurt is, poseert staand voor een hip behang van witgeschilderde bakstenen. Eén foto met de armen stoer over elkaar. Nog eentje met de handen losjes in de zij. En vooruit, nog eentje met de handen in de zakken.

Er was een tijd dat alle schoolfoto’s er min of meer hetzelfde uitzagen. Een kind dat een beetje onwennig de camera in kijkt. De haartjes keurig in een middenscheiding of met een kaarsrecht geknipte pony. Een voorzichtige glimlach rond een beugel of een paar ontbrekende tanden. Altijd diezelfde vlekkerige blauwe achtergrond die doet denken aan het behang van een goedkoop jaren 80-hotel. Elk jaar gemaakt door dezelfde fotograaf en geleverd in hetzelfde transparante envelopje, waarvan ouders de inhoud vrijwel altijd braaf bestelden.

Maar nu heeft de schoolfoto steeds vaker de uitstraling van een professionele studioshoot. Kinderen worden standaard in verschillende poses gefotografeerd. In hippe decors, op trampolines of zittend op oude fruitkistjes, een schapenvacht of een ouderwetse lessenaar. Oneffenheden als snottebellen, wondjes of waterpokken worden geretoucheerd. En het bestellen gaat niet meer met envelopjes maar via digitale systemen, waarbij ouders behalve uitvergrotingen en zwart-witversies ook gepersonaliseerde producten kunnen bestellen, zoals sleutelhangers, mokken en kussenslopen met hun lachende kind erop.

Toeters en bellen

Sommige ouders vinden al die toeters en bellen overdreven. Vorige maand ontstond op sociale media nogal wat hilariteit om een brief van een schoolfotograaf waarin ouders tips kregen om hun kind voor te bereiden op de aanstaande schoolfoto. Zo kregen ze het advies om samen met hun kind na te denken over de outfit en eventuele bijpassende accessoires. ‘Doe normaal’ en ‘het is maar een schoolfoto’, klonk het eensgezind onder ouders op Twitter.

Maar volgens schoolfotografen zijn het juist de ouders en de scholen die steeds hogere eisen zijn gaan stellen aan de jaarlijkse kiekjes. Joke Backx is al meer dan vijfendertig jaar eigenaresse van schoolfotografiebedrijf Backx Positief in Almelo, dat meer dan driehonderd scholen bedient.

Ze heeft het vakgebied drastisch zien veranderen. „Toen mijn man en ik begonnen, gingen we met één camera, één achtergrond en wat filmrolletjes naar een school. Nu wordt van schoolfotografen verwacht dat ze ter plekke een professionele studio uit de grond stampen, met verschillende achtergronden, decorstukken en attributen.”

Ook worden schoolfotografen volgens Backx geacht in rap tempo mee te gaan met trends. „Heeft de ene school een fotograaf die een shoot doet met een trampoline? Dan wilde de andere school dat het jaar daarop ook. Komt een fotograaf met grote witte kubussen waar de kinderen in kunnen poseren? Dan kunnen andere fotografen niet achterblijven.” De laatste rage: ‘panoramaklassenfoto’s, waarbij kinderen in losse groepjes op de foto gaan en later bij elkaar in één lange foto worden geshopt.

Vijf poses per kind is nu normaal. En scholen willen nog steeds dat je binnen één dag klaar bent.

Ook groep acht van de Mariaschool krijgt zo’n panoramaklassenfoto. Tessa Sanders en haar collegafotograaf voor de dag, Peter Snijders, laten de lange rol wit papier zien waarvoor de kinderen straks in groepjes van vier of vijf zullen poseren, om later aan elkaar te worden geplakt. „Dat is nog best een gedoe”, zegt Snijders. „Bij een gewone klassenfoto zie je in één oogopslag of de compositie goed is. Een roze shirt zet je bijvoorbeeld niet naast een rode trui. Dat vloekt. Bij zo’n panoramafoto moet je er van tevoren over nadenken.”

Het is hard aanpoten, beaamt fotograaf Odette Willigers uit Monster. „Vijf verschillende poses per kind is nu normaal. En scholen willen nog steeds dat je in één dag klaar bent. Dus je hebt eigenlijk maar een paar seconden per foto. Je zit dan van half negen tot vijf uur met een camera tegen je oog te klikken, terwijl je ook nog probeert om elk kind er zo leuk, spontaan en ontspannen mogelijk op te krijgen.”

En de lat voor wanneer een kind er goed opstaat, is steeds hoger komen te liggen. Het retoucheren van littekens is optioneel, het wegpoetsen van tijdelijke oneffenheden is gebruikelijk. Willigers: „Snottebellen en wondjes, die haal je standaard weg. Ouders verwachten dat. Ze willen dat hun kind erop staat als zichzelf, maar wel als de beste versie van zichzelf.”

Dat ouders steeds hogere eisen stellen aan schoolfoto’s, heeft volgens fotografen vooral te maken met de opkomst van de smartphone. „Ze hebben honderden foto’s van hun kinderen op hun telefoon staan”, zegt Backx. „Dus van de schoolfoto verwachten ze iets heel bijzonders. Die moet perfect zijn. Of in elk geval professioneler dan de foto’s die ze zelf kunnen maken. Anders bestellen ze gewoon niets meer.”

Crisis

Ook de financiële crisis zorgde ervoor dat schoolfotografen steeds meer uit de kast moeten trekken om overeind te blijven. „Tijdens de recessie gingen veel fotografen bijklussen met schoolfotografie”, zegt Odette Willigers. „Ineens was er heel veel concurrentie. En iedereen bood hetzelfde aan. Dus gingen fotografen van alles doen om zich te onderscheiden van de rest. Meerdere poses, originele decors, extra service. En zo kwam de lat voor wat een schoolfotograaf moest kunnen leveren hoger en hoger te liggen.”

Niet alle fotografen hadden daar zin in. Reggie Goole uit Aardenburg deed jarenlang regelmatig schoolfotografie, maar daar is hij sinds een jaar mee gestopt. „Ik houd van pure fotografie. Geen moeilijke decors, maar een simpele foto in de klas of in de buitenlucht. En dan een kind ontspannen op de foto krijgen, precies zoals hij of zij is. Dat is een kunst op zich, waar je de rust voor moet kunnen nemen.” Daar is volgens hem steeds minder ruimte voor. „Vroeger kwam de schoolfotograaf in de klas. Terwijl de kinderen één voor één op de foto gingen, keken de andere kinderen mee. Als fotograaf kon je er echt een feestje van maken. Nu is het de bedoeling dat defotograaf de lessen zo min mogelijk verstoort. Kinderen worden vaak in groepjes uit de klas gehaald, gaan op de foto en moeten, hup, weer terug. Als je dan ook nog vijf poses per kind moet doen wordt het echt lopendebandwerk. Dat is niets voor mij.”

Ook de verplichte digitalisering stond hem tegen. „Ik werk het liefste op de klassieke manier: zelf de mooiste foto’s uitkiezen, die mooi bewerken, afdrukken en in een envelop doen en aan de ouders geven. Op die manier verkoop je het meest, omdat ouders de foto’s dan al in hun handen hebben gehad. Dan voelt het alsof die foto’s al van hen zijn.” Nu willen veel scholen alleen werken met fotografen die een digitaal bestelsysteem bieden. Goole: „Mijn ervaring is dat ouders dan veel minder bestellen. Zo’n inlogcode is te vrijblijvend. Ze vergeten het of ze bestellen maar één foto. Dan haal je al die gewerkte uren er niet uit.”

Lees ook: Naar de rechter om een klassenfoto? Dat is hypermodern

Volgens Odette Willigers bestellen ouders online niet zozeer minder als wel anders. „Ze nemen niet meer altijd het standaardpakket van de portret- en de klassenfoto, dat klopt. Je moet ze verleiden door veel keuze te bieden. Hoe meer je aanbiedt, hoe groter de kans dat je iets verkoopt.”

Ook Backx benadrukt het belang van service. „Wij hebben daarom een webshop met een enorm aanbod. Alleen het digitale bestand bestellen kan ook. Als je in staat bent om mee te bewegen met wat ouders en scholen willen, blijf je overeind.”

Dat betekent overigens niet dat de eenvoud helemaal uit de schoolfotografie verdwenen is. Snijders: „Sommige scholen proberen een keer zo’n trampoline, maar zeggen daarna dat ze toch liever weer een wat simpeler concept willen. Een kind springend leuk op de foto krijgen is namelijk nog helemaal niet zo gemakkelijk. Met minder toeters en bellen houd je meer tijd over voor persoonlijke aandacht en heb je meer kans dat die ene topfoto ertussen zit.”