Opinie

Hoe houden we het OM heel?

De Rechtsstaat

Ik stel voor het rapport van de commissie-Fokkens over ‘Betrokkene 1’ en ‘Betrokkene 2’ in de top van het Openbaar Ministerie nog even bovenop de stapel te houden. Dit gaat over gezag, integriteit, fatsoen en dus over de rol van het OM in de rechtsstaat. De conclusie is snoeihard (‘gebrek aan ethisch leiderschap’) en het OM zou nu aangeslagen zijn, zich schamen, etc. Uit het rapport doemt een gesloten, hiërarchische organisatie op, met weinig doorstroming, een bedrijfscultuur van loyaliteit en onaantastbaarheid, waarin de baantjes onderling worden verdeeld.

Kortom, het OM heeft net als het Amsterdamse brandweerkorps een eigen kazernecultuur die vreet aan de kerntaak – samen veilig blussen. Zij het dat de problemen hier in de top zitten, terwijl de werkvloer zich ongelijk behandeld voelt en niks durft te zeggen.

Ongetwijfeld volgen er nu disciplinaire maatregelen. Op basis van wat ik in het rapport lees over het geschut dat ‘betrokkenen’ in stelling brengen, kunnen we een uitputtingsslag verwachten. Laat dat maar aan juristen over. Ik zie er niet naar uit. Van mij mogen de ‘betrokkenen’ morgen weer aan het werk. Mits de fouten zijn ingezien en excuses zijn gemaakt. Gewoon zaken vervolgen – in verschillende ressorten, dat lijkt me wel beter. Verlies kun je ook nemen, nietwaar. Inzicht kan voortschrijden. En de OM-top is bepaald niet vlekvrij gebleven. Maar zo zal het wel niet gaan.

De echte patiënt waar we ons zorgen over moeten maken is het OM zelf. Hoe houden we dat heel? Ieder ‘jaarbericht’ bevatte deze inventarisatie: terrorisme, cybercrime, georganiseerde criminaliteit (drugs, mensenhandel) en de bijbehorende ‘ondermijning’. Intussen neemt het bereik van het strafrecht af – er komen almaar minder zaken voor de strafrechter. En er zijn zorgen over het ‘vastlopen van de keten’. Strafzaken die te lang duren, te bewerkelijk zijn, met te vaak een onzekere afloop. Het zogeheten ‘pluk ze-beleid’ is geen succes. De drugshandel groeit onstuimig. Handhaving en repressie worden overgenomen door openbaar bestuur en bedrijfsleven.

Er is bovendien door Rutte c.s. stevig bezuinigd. Het gevoel dat de strafrechtspleging niet toereikend is en het strafrecht niet meer doelmatig is, wordt algemener. Het OM hengelt nu naar de mogelijkheid van ‘vonnisafspraken’ om zaken makkelijker zelf te kunnen afdoen, met een beperkte rechterlijke toets.

Uitgerekend deze beide ‘betrokkenen’ waren samen verantwoordelijk voor de schikking van 70 miljoen in 2013 met de Rabobank over de Libor-rente fraude. Dat je met zulke kwesties op tafel je kwetsbaar maakt met een verzwegen relatie is achteraf bijna niet te geloven. Weten we wel alles? Als ik ‘De Betrokkenen’ voor een tv-serie mocht bewerken, had ik er zo een verhaallijn bij. Hoe de schikking lager uitviel omdat de Rabobank opving wat in het hele Openbaar Ministerie werd gesmiespeld. Die Twee Zijn Een Stel.

Ik mag hier graag het bedrag citeren dat toenmalig OM-topman Herman Bolhaar en destijds burgemeester van Amsterdam Jozias van Aartsen in 2017 noemden om de criminaliteitsbestrijding op niveau te krijgen. Een miljard euro extra, om de „tienduizenden zaken” die nu opzij gelegd worden uit te zoeken. Dat is er niet gekomen. Dat het OM ‘onder druk’ staat is dus een eufemisme.

Luister ook deze podcast van NRC: Hoe het Openbaar Ministerie jarenlang bleef liegen

En dan blijken twee topmensen zichzelf chantabel te maken door hun relatie niet te melden. En daarover te blijven liegen. Als het dreigt uit te komen, organiseert Bolhaar een cover-up met een carrousel van overplaatsingen, in één weekend. Daarover worden dan leugens verteld, nota bene ook door het Hoofd van het Bureau Integriteit. Betrokkene 1 „vond het leuk” om te worden overgeplaatst naar Rotterdam, jokte ze tegen de krant. Ja, vast. Voor de liefhebbers: te vinden op blz. 71 van het rapport.

En dan is er nog het losse eindje van het geheim gehouden hoofdstuk 4. Omdat het te privacy-gevoelig zou zijn. Het OM ‘streeft ernaar’ dit nog te publiceren. Wordt dus vervolgd. En ik denk verder na over een tv-script.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.