Extraatjes voor de top: gratis aandelen en riante vertrekdeals

Beloningskloof Wat voor beloningen en extra’s krijgen topmanagers van grote Nederlandse ondernemingen? Een inventarisatie van de jaarverslagen.

Illustratie Istock, bewerking NRC

Beloningen van topmanagers trekken steevast de aandacht. En leiden tot verontwaardiging en politiek rumoer, zoals vorig jaar bij de (later ingetrokken) 50 procent extra voor topman Ralph Hamers van ING. Maar topbeloningen zijn meer dan verhogingen en spelen bij meer dan alleen bij banken. De commissarissen van grote ondernemingen die over beloningen beslissen, moeten voortdurend keuzes maken over salarissen, bonussen, vertrekregelingen of feestelijke extraatjes. Van gratis aandelen tot zachte criteria om een bonus te verdienen. Een mozaïek uit de jaarverslagen van 2018.

Gratis bier? Gratis aandelen!

De belofte van gratis bier is voor sommigen het ultieme populisme. Maar kaartenmaker TomTom gaat nog een stap verder: gratis aandelen. Op de aandeelhoudersvergadering van 17 april gingen beleggers akkoord met de wijziging van de beloningsafspraken met het bestuur. De bestuursleden kregen tot voor kort gratis opties, dat zijn kooprechten op aandelen. Nu krijgen ze die aandelen meteen. Ze hoeven er verder niks voor te doen, alleen maar drie jaar in dienst te blijven. Prestatievoorwaarden zijn er niet. Want? „Het bleek lastig voor een bedrijf als TomTom in een snel veranderende marktniche” om prestatiecriteria voor een langere periode te formuleren, zeggen de commissarissen. Ook de beloningen van de lagere managementechelons worden aangepast, want aandelenbeloftes blijken een superieur instrument om het topkader bij het bedrijf te behouden.

Verzekerd met bonus...

Zin in een topbeloning? Solliciteer bij verzekeraar NN. Banken liggen onder een vergrootglas, maar deze verzekeraar gaat zijn gang. Bestuursvoorzitter Lard Friese van verzekeraar NN (14.312 medewerkers) kreeg vorig jaar 15 procent meer vast salaris: naar 1,64 miljoen euro. Financieel directeur Delfin Rueda deed het nog wat beter. De commissarissen verhoogden zijn vaste salaris per 1 januari 2018 met 10 procent en deden er per 1 juni 2018 nog eens 20 procent bovenop. Z’n vaste salaris staat voor ruim 1,32 miljoen euro in het jaarverslag. Bij de verhogingen schermen de commissarissen met vergelijkbare bedrijven die beter betalen, zonder overigens hun namen te noemen. De verhouding tussen de totale beloning van Friese van 2,28 miljoen (inclusief bonus, pensioen en spaarregeling) ten opzichte van de gemiddelde NN-medewerker was vorig jaar 33-1.

..of zonder?

Vorig jaar haalde verzekeraar ASR zich de hoon op de hals toen de beloning van de top driest werd verhoogd. Topman Jos Baeten kreeg er bijvoorbeeld 109.000 euro bij en steeg naar 652.000 euro. De arbeidsmarkt voor topkader dwong het af, was toen het verweer van commissarissen.

Nu gooit de verzekeraar (3.683 medewerkers) het over een compleet andere boeg. De bonus gaat helemaal in de ban en de verhoging van de vaste salarissen moet blijvend afgeremd worden. Ook ASR schermt met een groep bedrijven waaraan de topbeloningen worden gespiegeld. ASR noemt in tegenstelling tot NN wél namen. Dat zijn louter Nederlandse bedrijven, waaronder banken en verzekeraars zoals NN. Die rem is dus wel van belang, want anders schiet de beloning van de ASR-top net zo gemakkelijk omhoog als die van NN. Een extra rem is dat de verhouding tussen de beloning van topman Jos Baeten en die van de doorsnee ASR-medewerker duidelijk onder 20-1 moet blijven. In 2018 was de totale beloning van Baeten 0,96 miljoen euro, dat was nog geen 11 maal de beloning van de doorsnee medewerker.

Eindeloos genieten (1)

Een topman die afscheid neemt, is niet onmiddellijk weg. Dick Boer trad vorig jaar per 1 juli terug als bestuursvoorzitter van supermarktconcern Ahold Delhaize. Hij blijft tot medio dit jaar in dienst van het concern en is beschikbaar om advies te geven. Hij kan de komende jaren nog aanspraak maken op de uitbetaling van langlopende aandelenbeloningen uit de periode dat hij topman was. Ahold Delhaize heeft de lopende en verwachte kosten van zijn salaris, pensioenpremie en bonussen alvast opgevoerd in zijn jaarrekening over 2018: alles bij elkaar 8,6 miljoen euro.

Eindeloos genieten (2)

Paul Polman is op 31 december 2018 gestopt als directievoorzitter van was- en voedingsmiddelenconcern Unilever, maar daarmee is ook hij nog niet weg. Hij is, zoals het jaarverslag dat zegt, beschikbaar om zijn opvolger Alan Jope met raad en daad bij te staan. En hij krijgt ook nog een deel van zijn langetermijn aandelenbeloningen uitgekeerd. Hoeveel hij daarmee kan verdienen is afhankelijk van de prestaties van Jope en zijn team. De laatste aandelenbetaling aan Polman verwacht Unilever te doen in de loop van februari 2022.

Doorwerkbonus

Robert-Jan van de Kraats (1960) nam op 27 maart 2018 afscheid als lid van de raad van bestuur van uitzendgigant Randstad. Hij was 17 jaar de financiële man in de top, de chief financial officer. Hij bleef „operationale taken uitvoeren” zei Randstad vorig jaar bij zijn aftreden als cfo. Zijn contract loopt namelijk tot en met 31 december 2019. Voor Van der Kraats’ werkzaamheden in 2018, die verder niet nader worden toegelicht in het jaarverslag, voert Randstad kosten op voor een bedrag van 1,74 miljoen euro. Over 2018 staat hij ook nog in het rijtje bestuurders met een salaris, bonus, pensioenkosten en aandelenbeloning voor samen bijna 1,2 miljoen euro.

Overwerk, extra betaald?

KLM-topman Peter Elbers moest vorig jaar onverwacht ook aan de bak bij moederbedrijf Air France-KLM. De luchtvaartmaatschappij zat in een stadhouderloos tijdperk: topman Jean-Marc Janaillac stapte begin mei plots op, maar de opvolger, Ben Smith, begon pas halverwege september. Elbers deed zijn plicht en trad toe tot het zogeheten Committee Directive Collegial dat het concern in de tussentijd leidde. De commissarissen van Air France-KLM belonen dat met 30.000 euro extra. Het afgelopen jaar steeg Elbers’ basissalaris ook met 45.000 euro naar 520.000 euro. Daarmee zit hij nog steeds onder het bedrag dat zijn voorgangers verdienden, zeggen de KLM-commissarissen ter verdediging.

De blauwe envelop

Kan de Belastingdienst het nog leuker maken dan bij Wolters Kluwer en diens bestuursvoorzitter Nancy McKinstry? Over 2018 kreeg ze 3.038.776 euro terug van de Belastingdienst vanwege teveel betaalde loonbelasting in de jaren 2016 en 2017. Dat is de hele uitleg in kleine lettertjes in een noot in het beloningsoverzicht. De belastingteruggaaf komt overeen met meer dan tweemaal haar jaarsalaris, in euro’s van 1,28 miljoen euro. De belastingmeevaller ziet eruit als een (gedeeltelijke) compensatie voor haar belastingaanslag over 2016 van meer dan 4,6 miljoen euro, die toen in het jaarverslag werd opgevoerd.

Hard of zacht?

Het cliché is dat bedrijven hun topkader betalen volgens het motto ‘belonen voor prestaties’. Pay for performance, zoals dat in het jargon van de topbeloningen heet. Maar welke prestaties? Wat wordt gemeten?

Neem de variabele beloningen die de bestuurders van KPN over een periode van drie jaar kunnen verdienen. Dat is het zogeheten langetermijn beloningsbeleid. De beloning is in aandelen KPN, niet in contant geld. KPN meet de prestaties op basis van vijf criteria. Drie daarvan hebben een financieel karakter, dat beleggers aanspreekt: aandeelhoudersrendement, winst per aandeel en kasstroomgroei. Twee zijn van maatschappelijke aard: duurzaamheid (gemeten aan verlaging van het energieverbruik van KPN) en reputatie. Op elk van de criteria kunnen de topmanagers aandelen verdienen. Op geen van de drie financiële criteria hebben zij het doel behaald. Op de maatschappelijke criteria scoren zij wel, bij duurzaamheid overtreffen zij het doel zelfs. Daardoor verdienen zij toch nog een bonus van ruim twee ton per persoon. Niet omdat zij de harde doelstellingen gehaald hebben waar beleggers vrolijk van worden, maar vanwege de zachte doelen.