Opinie

Boetevrij geld witwassen in Europa

In Europa

Wie er ook president wordt van de volgende Europese Commissie, hij/zij krijgt een prachtige taak: stevig Europees bankentoezicht optuigen om witwaspraktijken te stoppen. Bankentoezicht met tanden, dát is wat Europa nodig heeft. Nu komt er vuil geld binnen, en Europees toezicht staat machteloos.

Nationale toezichthouders letten prima op bankenbuffers. Maar als het om witwaspraktijken gaat, schieten ze ernstig tekort: eerst schonden ze afgelopen jaren Europese bankregels door elkaar cruciale informatie over witwassen te onthouden – en daarna, toen hun zwakke Europese coördinator er wat van zei (de European Banking Authority, EBA), stemden ze bijna unaniem tegen een voorstel voor extra inspecties en wellicht gerechtelijke stappen.

Je moet een dief niet achter de kassa zetten en een alcoholicus niet achter de bar. Volgens dezelfde logica moet je nationale toezichthouders niet de kans geven om een vlijmscherp rapport over hun eigen flaters en onverantwoordelijk gedrag te torpederen. Maar dit is precies wat er op 16 april gebeurde: 27 nationale toezichthouders, gouverneurs in de board van EBA, stemden een rapport van onafhankelijke experts over witwassen van Russisch geld bij Danske Bank de doofpot in. Schluss, geen pottenkijkers graag. Dit rapport was keihard over de manier waarop de Deense en Estse toezichthouders op dat witwassen hadden gereageerd.

Eén rotte bank kan heel Europa infecteren. Met een paar muisklikken.

Veel West-Europese banken kochten na 1989 Oost-Europese banken op. Scandinavische banken hebben de Baltische bankensector grotendeels in handen. Bij Danske werd er, via het filiaal in Estland, tussen 2007 en 2013 200 miljard euro aan Russisch geld witgewassen. Bank en nationale toezichthouders keken de andere kant op. Toen het eindelijk uitkwam produceerde Danske, in plaats van puin te ruimen, statements dat het wel meeviel. De gebruikelijke cover-up die we kennen uit de kredietcrisis.

De les van die crisis was: als banken Europees mogen zijn, moet het toezicht ook Europees zijn. Nationale autoriteiten die zelfs in dit soort flagrante gevallen de deur dichtgooien voor Europese inspectie zijn het vertrouwen van Europese rekeninghouders niet waard. Hopelijk stapt de Commissie met dit rapport naar het Europese Hof.

Eén rotte bank kan heel Europa infecteren. Dat gaat met een paar muisklikken. Nationale toezichthouders blijven cruciaal, maar als zij niet optreden, komt er een moment waarop iemand voor het algemeen belang (rekeninghouders in heel Europa) moet opkomen. De EBA kan dit niet. Dat is een technische coördinator die adviseert over wetgeving, geen firma ‘binnen zonder kloppen’. En de échte Europese toezichthouder, het SSM dat onder de Europese Centrale Bank valt, mag zich niet met witwassen bemoeien. Dat hebben de lidstaten zo beslist. De reputatie van de ECB kan hen kennelijk weinig schelen.

Na corruptiezaken bij Litouwse en Maltese banken zijn Europese bankenregels onlangs aangescherpt. Maar A: het witgewassen geld is Europa niet uit. Het zit nu in andere lidstaten. Daarom willen veel toezichthouders geen Europese inspectie. En B: de lidstaten, die in Europa alles beslissen, zijn zo slim geweest om niet het SSM meer macht te geven, maar de tandenloze EBA. Dus de EBA heeft er net tien mensen bijgekregen – maar niet om scherper toe te zien op witwassen.

De Russen lachen zich een kriek. Sinds de annexatie van de Krim gebruiken zij geld als geopolitiek wapen. Ze zetten alles en iedereen onder druk. Nog gênanter: het zijn de Amerikanen die in Europa witwaspraktijken aan de paal nagelen. Met torenhoge boetes ook nog. Waarom kunnen wij dat zelf niet?

Toekomstig Commissievoorzitter: doe hier wat aan. De lidstaten kunnen het zelf niet. De volgende keer dat er eentje faalt, moet de Europese toezichthouder naar binnen kunnen – mét Europol, voor de broodnodige justitiële nazorg.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.