Opinie

Zwerfonderbroeken

Christiaan Weijts

Wie een minibiebje aan z’n gevel spijkert, met glazen deurtjes en een zelfgeschilderd puntdakje, is doorgaans geen ontiegelijke hufter. Nee, zo’n knutselwerk zegt: hier wonen ont-zéttend leuke mensen. Daarom begreep ik eerst niet goed wat me zo tegenstond aan de Hema. Die plaatste deze week kinderzwerfboekenkasten in 55 filialen. Goed, ze zijn wat steriel, prefab van acht witte vakken onder een rood fronton. Alsof de Ikea een gestandaardiseerd vrijmarktpakket voor Koningsdag zou aanbieden. De charme van zelfgemaakte kneuterigheid in één klap weg.

Maar het gaat veel verder. Een blogbericht van Ted van Lieshout verwoordde het treffend.

Ook hij juicht die kleinschalige kastjes toe, maar nu een winkelketen als de Hema ze neerzet, is dat een ondermijning voor hem als kinderboekenschrijver: „Ze gaan alleen ruilhandelen in producten waar ze zelf niet in hebben geïnvesteerd, namelijk de handelswaar van boekhandels, uitgeverijen en kinderboekenmakers.”

Ik bel hem op, en leg hem voor dat de Hema Foundation de kastjes neerzet tegen laaggeletterdheid. Daarom staan ze vooral in achterstandswijken. „Maar kinderen komen helemaal niet bij de Hema”, zegt hij. „Zeker niet zonder hun ouders. Ze gaan wel in hun eentje naar de bibliotheek. Die is voor hen gratis.” En juist die worden door het hele land steeds maar bedreigd met sluiting. Als de Hema echt aan leesbevordering wil doen moet ze niet in hetzelfde vaarwater gaan zitten, maar met een actie komen die kinderen naar de bieb lokt.

Vier jaar geleden riep de VVD in Amsterdam dat bibliotheken best mochten sluiten: boeken had je ook op Marktplaats. Nog even en die stupide redenering herleeft: zie je wel, de markt neemt de overheidstaken wel over!

Ik bezoek de Hema’s van Amstelveen en Haarlem Schalkwijk. Allebei gevestigd in zo’n winkelcentrum waarvan ons land er honderden heeft en dat zo mooi harmonieert met de druilregen. Het goede nieuws is dat de kast in Amstelveen helemaal leeg is. Om de hoek zit een prachtige bibliotheek, onder één dak met een boekwinkel: stampvol. In Haarlem Schalkwijk, vijf minuten lopen vanaf de plaatselijke bieb, is het kastje wel goed gevuld. Een halve Kameleonreeks is er gedropt, wat verdwaalde Pinkeltjes, prentenboeken, sprookjes van Grimm.

Van Lieshout: „In die kastjes zie je altijd oude boeken, maar mij gaat het om het principe.” Op Facebook kreeg hij wel steun van een enkele collega of bibliothecaris, „maar niemand durft hier iets tegen te zeggen. Ik doe dat wel. Ze vinden me toch al een zuurpruim.”

Wat moet er nu gebeuren? „Bij de bibliotheken komt nu een plankje vrij. Daar moeten ze dan maar gratis Hema-spullen gaan omruilen. Onderbroeken en zo.”

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.