Wat is er Surinaams aan bananenketchup?

Voeding Surinaamse bananenketchup, Surinaamse eiersalade, Surinaamse peutervoeding. Hebben al die producten iets met Surinaams eten te maken? Comedian Howard Komproe proeft.

Foto NRC

Verstegen, van de kruiden en specerijen, heeft iets nieuws: Surinaamse bananenketchup. Bananenketchup? Bestaat dat? Als je erachter probeert te komen wat je al die jaren gemist hebt, kom je al snel op een video van Howard Komproe, comedian en theatermaker.

Op zijn YouTube-kanaal Komproeven is te zien hoe Komproe op bezoek gaat bij Verstegen om te kijken waar dit ‘authentieke recept’ vandaan komt. „Ik heb mijn moeder gebeld. Die heeft er nog nooit van gehoord.”

Komproe, van Surinaamse afkomst, houdt het luchtig en laat Verstegen-directeur Michel Driessen in zijn eigen val trappen. Oké, bananenketchup is niet Surinaams, het is eigenlijk Caribisch. Om precies te zijn: het komt uit Saint Lucia. Maar Verstegen heeft nu eenmaal een nieuwe Surinaamse barbecuelijn. „En die smaken uit Suriname, daar zijn wij zo mega-enthousiast over, echt fantastische gerechten, fantastische smaken, daar past die bananenketchup waanzinnig bij”, zegt Driessen.

„Volgens jullie”, zegt Komproe. „Maar is er in dat proces ooit een Surinamer betrokken geweest?”

Zeker, zegt Driessen. Komproe: „We waren heel erg verrast dat we van jullie een recept cadeau kregen dat we niet kennen.” Nou ja, een cadeau, dat wil Driessen niet zeggen. Hij noemt het „een hommage aan Surinaamse smaken”.

Komproe krijgt vervolgens wat Surinaamse hapjes voorgezet, mét bananenketchup. „Ik moet eerlijk zijn, het is niet nasty.” Best lekker zelfs. Maar nogmaals, hoe Surinaams is het? Een vraag waarop het antwoord eigenlijk al gegeven is. Niet.

Niet vies, maar ook niet Surinaams

Nergens laat Komproe de woorden ‘culturele toe-eigening’ vallen, zoals hij ook in de andere afleveringen van Komproeven wegblijft bij politieke kwalificaties. „Ik ben van show, don’t tell. Trek zelf je conclusies”, zegt hij, als we hem bellen. Hij vindt het leuk om te proeven. Hij is niet boos, zegt hij. Hij laat zien waarover hij zich verbaast.

Komproe maakte tot nu toe ongeveer 40 video’s van gerechten en producten waarbij „de wenkbrauwen omhoog gaan”. Hij proeft gerechten op plekken waar je ze niet verwacht (oliebollen op Curaçao), producten die verwarren (boerenkool-stamppot-sushi) of producten die iets beloven dat ze meestal niet waarmaken. Vooral veel producten waar ‘Surinaams’ op staat. ‘Surinaamse’ kip- en eiersalade bijvoorbeeld. ‘Surinaamse’ roti. ‘Surinaamse’ saoto soep. ‘Surinaamse’ pom. Soms in opmerkelijke combinaties: een patatje roti-stoof („echt verschrikkelijk”) of een pom-tosti met kaas, wél lekker. „Sommige mensen worden daar heel boos over, zonder te proeven. Maar kaas op pom is niet vies! Het is alleen niet Surinaams.”

Dit zijn dus geen sperziebonen, maar kousenband. Foto NRC

De zogenaamd Surinaamse gerechten uit de supermarkt die Komproe proeft leggen het duidelijkst bloot waar het in de voedingsindustrie aan schort. En de gasten met wie hij proeft, verwoorden dat scherp.

Kok Ramon Beuk zegt bij de roti van Lidl: „Ik denk dat er niet één Surinamer heeft meegekeken.” Met comedian en rapper Murth Mossel eet Komproe Surinaamse roti van Bonduelle, met sperzieboontjes – altijd die sperzieboontjes in plaats van kousenband. „Het smaakt naar teleurstelling”, zegt Mossel. „Er zijn geen excuses meer. Als je wilt weten hoe iets Surinaams is, kun je Surinamers checken.” Acteur Sergio IJssel, die Surinaamse kip- en eiersalades (van Deen) proefde, heeft het idee dat het woord ‘Surinaams’ bedoeld is om „Surinamers te trekken.” Dat wil niet zeggen dat het allemaal oneetbaar is, soms zijn die zogenaamd Surinaamse producten best oké. „Maar Surinaams is het niet”, is telkens weer het eindoordeel.

Lees ook: De bedenker: Een sterrenkok die leerde koken van zijn moeder

Niet in IJsland

Er zijn meer ‘wereldkeukens’ die ten prooi vallen aan de creativiteit (en misinterpretaties) van Nederlandse industriële koks – een Zuid-Afrikaan zal de boboti van Knorr ook niet herkennen als de boboti van thuis – maar in een land met een grote Surinaamse gemeenschap kun je bij dit marketingtrucje weerstand verwachten. Waarom zou een snufje kerrie genoeg zijn om ‘Surinaams’ op de eiersalade te zetten? Of piment en gember in het geval van de saus van Verstegen. „Wij hebben nooit gecommuniceerd dat de bananenketchup een authentiek Surinaams recept is. Wij geven er een twist aan”, zegt een woordvoerder als we Verstegen nog eens bellen. Ze overwegen vooralsnog niet om het woord Surinaams van het etiket te halen. Iets wat Albert Heijn wel deed bij de Surinaamse pindasoep. Die heet nu ‘frisse pindasoep’, zag Komproe.

In veel van zijn video’s gaat het over de groenten in de gerechten. „Het lijkt wel een manier om van de restjes af te komen. Bloemkool? Sperziebonen? Spitskool? Winterpeen? WINTER-peen! Het woord zegt het al!” Terwijl in Nederland ook gewoon kousenband geteeld wordt.

Komproe zegt niet dat wie niet Surinaams is van de Surinaamse keuken af moet blijven. Er zijn Nederlanders die heel goed Surinaams kunnen koken. „Als je het maar met respect doet. Maar je loopt het risico dat je jezelf voor lul zet. Als je lelijke shit maakt, krijg je backfire.”

En dan begint hij zich toch een beetje op te winden. „We wonen niet in IJsland, je kunt er mensen bij betrekken. Je kunt overal in Nederland Surinaams eten. Er zijn Surinaamse chef-koks met Michelin-sterren, zoals Soenil Bahadoer.”

En nee, die slappe aftreksels zijn ook geen laagdrempelige manier om mensen kennis te laten maken met de Surinaamse keuken. Zoals Beuk over de roti van Lidl zegt: „Als mensen dit proeven en zeggen: ik heb vandaag zo lekker roti gegeten: dat doet pijn. Dit moet je gewoon niet doen.”

Lees ook: Plunder elkaars culturen

Waarom fabrikanten te pas en te onpas ‘Surinaams’ op hun producten zetten, weet Komproe niet. Maar arrogant vindt hij het wel. „Het is 300 jaar je kolonie geweest, hoe kun je zeggen: je krijgt deze ketchup cadeau?”

Afgelopen weekend – de video komt binnenkort online – heeft Komproe Surinaamse kipschotel (met sperzieboon) van Olvarit laten proeven aan het eerlijkste testpanel dat je kunt wensen: een stel peuters met Surinaamse wortels. „Eentje klom na één hap uit z’n stoel om verder te spelen.
Een andere zat alleen maar te kreunen, alsof zijn voorvaderen tegen hem schreeuwden: doe het niet!”

In juli staat Howard Komproe live op het podium in Amsterdam met Komproeven. 13 juli in het Vondelpark Openluchttheater met een Japanse kok, 14 juli op Kwakoe Festival met Ramon Beuk en Soenil Bahadoer (De Lindenhof).

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.