Opinie

De grote economische en demografische uitdagingen van de nieuwe keizer

Japan

Met de nieuwe Japanse keizer wordt in het land, letterlijk, een tijdperk afgesloten en breekt een nieuwe tijd aan. De afgelopen dertig jaar zijn voor het land buitengewoon lastig geweest. Eind jaren tachtig was de Japanse economie, en de speculatie in grond en aandelen, op zijn hoogtepunt. Daarna knapte de zeepbel, een fenomeen dat Europa en Amerika pas in 2008 zouden leren kennen. De Japanse aandelenindex staat in 2019 op de helft van dertig jaar geleden.

Japan is een voorbode geweest van de financiële crisis in het Westen. Een rente van nul procent was daar al in 1999 een feit. Er is geleerd van de fouten die in Japan zijn gemaakt bij het bestrijden van de crisis. Maar ook demografisch is het land een voorbeeld van wat andere landen wacht. De vergrijzing is er het verst gevorderd.

Japan bevindt zich steeds meer in de slagschaduw van China. Dat betekent dat het land veel minder opvalt dan vroeger. Dat is onterecht. Het gaat hier, als de eurozone niet als één economie wordt gezien, om de op twee na grootste economie ter wereld. Veel innovaties, maatschappelijk en technisch, komen er nog steeds vandaan. Niet alleen aan het front van de technologische ontwikkeling, maar ook bijvoorbeeld in de ouderenzorg.

Het nieuwe tijdperk zal voor Japan veranderingen brengen. Zonder migratie wordt het moeilijk er een afdoende arbeidsreserve op na te houden, nu de verhouding tussen oud en jong verder scheef groeit. De concurrentie van China wordt groter. Tegelijkertijd zal Japan voorzichtig moeten laveren om niet militair en economisch tussen de grootmachten China en de VS bekneld te raken. Washington is op economisch gebied niet langer automatisch een bondgenoot. De handelsdreigingen van de regering-Trump die Europa treffen, zijn er ook voor Japan. Een van de eerste daden van president Trump op dit gebied was om zich terug te trekken uit het TPP-vrijhandelsverdrag met de Aziatische landen rond China. En dan is er nog de staatsschuld van 237 procent van het bbp, die is opgebouwd na decennia van crisisbestrijding en economische stimulering. Deze wordt weliswaar geschraagd door ruimschootse binnenlandse besparingen. Maar dat wil niet zeggen dat er geen toekomstig probleem zou kunnen dreigen.

Het is Japan gegund dat het komende tijdperk zich voorspoediger voltrekt dan de afgelopen dertig jaar. Het land is er sterk en vindingrijk genoeg voor. Maar het heeft, onder de nieuwe keizer, zijn eigen lot niet langer geheel in eigen hand.