Recensie

Recensie Strips

Het geluid van de oorlog, voor die komt

    • Stefan Nieuwenhuis

Pascal Rabaté maakte een ingetogen en traumatische graphic novel over de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog.

De nederlaag van Pascal Rabat
De nederlaag van Pascal Rabat

De nederlaag is een strip uit twee delen. De beide omslagen zijn vrijwel identiek en tonen een rechte weg met bomen en autowrakken. In het ene geval loopt Videgrain, soldaat van het elfde regiment, in zijn burgerkloffie de lezer tegemoet; op het omslag van deel 2 volgt hij met zijn maten een bewapende Duitser, van de lezer vandaan. Daarmee geeft de Franse stripmaker Pascal Rabaté exact de omtrek van deze ingetogen en traumatische graphic novel aan. De nederlaag is een rustig, bijna onderkoeld verslag van de begintijd van de Tweede Wereldoorlog, juni 1940.

Hoewel De nederlaag een onmiskenbare oorlogsvertelling is, zet Rabaté de lezer daarmee toch op het verkeerde been. De Franse bevolking en het overrompelde, onmachtige leger zijn zich nog nauwelijks bewust van de impact. Dit zorgt voor haast laconieke scènes en een luchtige, absurde toon.

Pagina uit De nederlaag van Pascal Rabat

Onhandige planning

Zo ontmoet de eenzame soldaat Videgrain, die op zoek is naar zijn regiment, schaftende landarbeiders. Zij klagen over de onhandige planning: terwijl ze eigenlijk moeten oogsten, zijn ze vooral bezig met het begraven van lijken. Videgrain hoort het aan en drinkt een glaasje mee. Zijn gelatenheid is exemplarisch. Er staat iets te gebeuren, niemand weet wat.

De oorlogsdreiging is voelbaar, maar zelden ondubbelzinnig. Er vallen doden en er zijn beschietingen, maar Rabaté zet die neer als jammerlijke incidenten, zaken die nu eenmaal bij de oorlog horen. De paniek is steeds tijdelijk, zoals bij een gruwelijk in beeld gebracht bombardement van Duitse vliegtuigen op een konvooi vluchtende Fransen.

Deze manier van vertellen brengt de lezer dicht op de gebeurtenis: wie de chaos overziet, heeft kans te overleven. De nederlaag is daardoor een openhartige en menselijke graphic novel, beleefd door een protagonist tegen wil en dank.

Zijn krasserige, losse stijl is herkenbaar

Rabaté is een veelzijdige kunstenaar. Hij verstripte Tolstoj’s Ibicus of de avonturen van Nevzorov uit 1926, toonde zich in Leve de branding! een chroniqueur van het strandleven à la Bert Haanstra en regisseerde zelf de heerlijke 65+ roadmovie Les petits ruisseaux, een bewerking van zijn geslaagde graphic novel Een tweede jeugd. Zijn krasserige, losse stijl is herkenbaar en opvallend doeltreffend, gezien de grote verscheidenheid van zijn werk. In De nederlaag koos Rabaté voor een enkele tint grijs en een vrij lege bladspiegel. Het levert exact de wezenloosheid op die het nodig heeft. Het is geen klassiek oorlogsverhaal, maar een emotioneel relaas dat de lezer een spiegel voorhoudt. Zeg het maar, wat doet een mens in deze situatie?