Rond Fortnite ontstaat een hele nieuwe sociale werkelijkheid

Fortnite Het schietspel neemt voor miljoenen mensen de plek in van sociale media. Jongeren zoeken er hun vrienden op. „Het is daar intiemer dan op Instagram.”

illustratie Mat

Fortnite is ideaal om af te spreken met mensen die je wel aardig vindt maar met wie je in de echte wereld niet gezien durft te worden, zegt student en Fortnite-speler Jop Kokkedee (22) uit Delft. „In de echte wereld zitten ze in verschillende groepjes en vindt de een de ander bijvoorbeeld niet cool genoeg, maar in het spel is het toch anders.”

Student Matthijs van Bodegom (22) uit Amsterdam spreekt zijn neef uit Rotterdam vooral in Fortnite. „Als we samen spelen hebben we het in de chat zeker niet alleen maar over het spel, maar ook over het leven.” Voor Van Bodegom en zijn vrienden neemt de game de laatste tijd zelfs de rol van de kroeg over. „Het gebeurt regelmatig dat we in het weekend niet uitgaan, maar samen in iemands huiskamer met muziek aan en een biertje gaan zitten Fortniten. Natuurlijk gaan we ook nog wel eens stappen, maar Fortnite neemt wel vaak die plek in.” En als ze dan weer eens in een echte club staan, doen ze voor de gein Fortnite-dansjes na.

Rond Fortnite, een uitgebreid cartoon-achtig schietspel, begint een hele nieuwe sociale werkelijkheid te ontstaan. Het is voor een snel groeiend aantal mensen een ontmoetingsplaats, een plek om rond te hangen. Spelers maken er gezamenlijk digitale bouwwerken, gebruiken de chat om met verre vrienden af te spreken en nieuwe mensen te leren kennen. Ze uiten zich met outfits voor hun personage, van skeletten- tot bananenpakken, en grappige dansjes. Het spel, waarvan de eerste versie in 2017 uitkwam, heeft naar eigen zeggen 250 miljoen gebruikers en dat aantal steeg de laatste vijf maanden met een kwart. En, uitzonderlijk voor een schietspel, ongeveer 35 procent van de spelers is vrouw.

De oprichter van Netflix zei onlangs dat hij Fortnite als zijn grootste concurrent ziet. Fortnite, dat zowel op smartphones als op spelcomputers wordt gespeeld, is een nieuwe virtuele wereld die snel de rol overneemt van andere games en misschien zelfs van Facebook, Snapchat en Instagram.

Verslaafde kroost

Veelzeggend was wat er eerder dit jaar gebeurde toen de buiten de gamewereld relatief onbekende Amerikaanse dj Marshmello een concert gaf in Fortnite. In samenwerking met Fortnite-ontwikkelaar Epic Games bouwde hij een virtueel podium, waarop hij live zijn elektronische muziek voor een digitale massa draaide. Ruim tien miljoen spelers stroomden toe om gratis naar het optreden te kijken – bijna 600 keer een volle Ziggo Dome. Epic Games schakelde bij het concert voor de zekerheid wel even de schietfunctie uit, om een virtuele massaschietpartij te voorkomen.

Het was het allereerste, en vooralsnog enige, concert in Fortnite maar het is wachten op meer grote namen die via Fortnite miljoenen fans willen bereiken. Bekende YouTubers en rappers gebruiken het spel al om met hun fans een potje te spelen en te chatten.

Lees ook: Voor school willen ze nog snel een potje Fortnite spelen

Op webfora over opvoeding circuleren vragen van bezorgde ouders die niet goed weten wat ze aan moeten met hun aan Fortnite verslaafde kroost. Het spel is gratis te spelen, en het verleidt met slim ingebouwde beloningen spelers om steeds langer te gamen en uitbreidingsopties te kopen. Eerder dit jaar bleek uit een onderzoek van DVJ Insights in opdracht van RTL Nieuws dat 40 procent van de Nederlandse ouders van kinderen die Fortnite spelen, zich zorgen maakt om het verslavende karakter ervan. Een kind verbieden de game te spelen is vaak te simplistisch gedacht. Een kind de toegang ontzeggen tot het spel is voor sommige een garantie op sociaal isolement. Fortnite geeft niet hetzelfde opvoeddilemma als de Game Boy, maar als de smartphone.

Fortnite-humor

„Fortnite is een nieuwe manier om samen te chillen”, zegt student Jop Kokkedee. Daardoor ontstaan ook nieuwe vormen van typische Fortnite-humor. Je kunt je karakter bijvoorbeeld tijdens de ontknoping van een belangrijke aanval een belachelijke outfit aantrekken. „Soms spreken grote groepen spelers met elkaar af om niet op elkaar te schieten maar samen een raar groepsdansje te doen”, vertelt Kokkedee. Het clubje dat begint dijt uit tot een uitzinnig dansende groep van tientallen spelers. Soms proberen andere spelers de stoet neer te schieten, maar die saboteurs worden dan meestal zelf afgeknald.

In juni is er een wereldkampioenschap Fortnite, met een totale prijzenpot van 40 miljoen dollar, betaald door Epic Games en sponsors. Goede Fortnite-spelers trekken een groot digitaal publiek: op Twitch, waar gamers naar andere gamers kijken, behaalde Fortnite het afgelopen kwartaal ongeveer 300 miljoen streams.

„Fortnite creëert nieuwe manieren van samenkomen,” zegt filosoof Alexander van Wijnen, die bij denktank FreedomLab onderzoek doet naar nieuwe digitale werelden. „Het is het pleintje van vroeger. Het is één van de heel weinige plekken waar jongeren compleet buiten het zicht van ouders tijd kunnen doorbrengen.” Juist in een tijd van helicopter parenting, van ouders die altijd en overal meekijken, kan volgens hem een wereld waar ouders niets van weten (en snappen) een uitkomst zijn.

Maar de grote rol die Fortnite plots speelt in het dagelijks leven van miljoenen mensen werpt ook moeilijke vragen op. De Britse politie waarschuwt bijvoorbeeld al een tijdje voor kindermisbruik via Fortnite. Kwaadwillenden kunnen vrij makkelijk toegang tot jongeren krijgen en die verleiden tot verder contact.

Nieuwe virtuele werelden creëren altijd hun eigen problemen. Dat is de laatste tijd het geval bij Facebook, en was ook al zo bij Hyves, Habbo Hotel en Minecraft. Van verslaving tot pesten en van grooming tot nepnieuws: het komt in de echte wereld voor, en dus ook in de virtuele.

Soms worden bepaalde problemen versterkt door de eigenschappen van het platform. Welke specifieke problemen liggen er op de loer in Fortnite? „Communicatie is in Fortnite op een bepaalde manier intiemer dan op de grote sociale mediaplatforms als Instagram,” zegt Van Wijnen. „Het contact vindt vaak plaats in relatief kleine groepen van bekenden, het spelen van een gezamenlijk spel smeedt snel een band. Dat kan er ook voor zorgen dat mensen zich nog meer dan nu in kleine afgebakende sociale groepen gaan bewegen.”

Veel mensen spelen in Fortnite toch vooral met mensen die ze al kennen, beamen ook spelers Kokkedee en Van Bodegom. De relatief kleine Fortnite-groepen, een spel telt maximaal honderd spelers, ontwikkelen hun eigen humor, taal en sociale codes. Als dat doorzet kan dat leiden tot nog meer verschillen tussen groepen in de samenleving, denkt Van Wijnen. Niet heel vergezocht als je de effecten ziet van Twitter en Facebook: daar lopen politieke discussies meer dan eens uit de hand.

Fortnite als ‘metaversum’

Maar met dit soort kritiek, en de mogelijke keerzijdes van het succes, lijkt Epic Games nog niet erg bezig. Het Amerikaanse bedrijf is vooral gericht op uitbreiden. De bedenker van het spel, Tim Sweeney, vertelde vorige maand dat hij Fortnite wil uitbouwen tot een „metaversum”: een compleet digitaal universum. Daarover gaf hij nog weinig details, al ligt het voor de hand dat er veel meer grote evenementen zullen komen, zoals het concert van Marshmello. De terminologie van een metaversum doet wat denken aan de Hollywood-film Ready Player One.In dat sciencefictionverhaal neemt een game de rol van de echte wereld bijna helemaal over.

Lees ook: Niemand kan winnen van de populaire game Fortnite

Spelers brengen vrijwel hun hele leven door in de digitale wereld om uit de dystopische werkelijkheid te ontsnappen. „Er bestaat momenteel niets dat op zo’n metaversum lijkt”, zei Sweeney. „Het gaat vanaf dit jaar gebeuren. Het is spannend.”

Intussen zagen nieuwe concurrenten als Apex Legends en PUBG aan de stoelpoten van Fortnite. Apple, Google en Facebook investeren miljarden in eigen game-platforms. Het kan dus nog alle kanten op.

De technologie ontwikkelt zich snel, en de nieuwe technische mogelijkheden kunnen de grens tussen het fysieke en het digitale steeds verder oprekken. Dat kan bijvoorbeeld met virtual reality, kunstmatige intelligentie, en zogeheten haptische technieken die spelers fysiek laten voelen wat hun karakter in het spel voelt, denkt filosoof Alexander van Wijnen: „Als de grote ambities van Fortnite uitkomen, werpt dat uiteindelijk de vraag op of het onderscheid tussen de echte en virtuele wereld over een tijdje überhaupt nog relevant is.”

In de tussentijd vervult het spel ook nog gewoon wat alledaagser functies. Het is bijvoorbeeld ook een beproefde remedie tegen een kater. In het Delftse corpshuis van Jop Kokkedee is dat het moment dat het spel het huisleven pas echt domineert. „Als we brak zijn, dan zitten we er soms hele dagen op.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.