Mekka: de stad die ook nooit slaapt

tentoonstelling Iedere moslim moet ooit naar de heilige stad Mekka. In het Tropenmuseum kun je ervaren hoe het is om daar te zijn.

Magnetism II van Ahmed Mater, 2012.
Magnetism II van Ahmed Mater, 2012.

Mohsin Amdaouech (29) zat bij zijn vader op schoot naar de Arabische televisie te kijken toen hij voor het eerst de biddende mensenmassa in Mekka zag. „Hier ga jij ook een keer heen”, zei zijn vader. Afgelopen februari was het zover.

Amdaouech besloot zijn ouders te verrassen toen zij in de heilige stad waren. Hij had al langer dan een jaar over de wereld gereisd. Of hij nu in Mexico, Peru of Australië was, met behulp van het kompas op zijn telefoon bad hij altijd richting Mekka. En toen stónd hij daar ineens.

Soortgelijke verhalen zijn te horen op de tentoonstelling Verlangen naar Mekka in het Tropenmuseum in Amsterdam. In video’s vertellen tien Nederlandse pelgrims over hun Mekka-ervaring. Hoe hebben zij zich voorbereid? Hoe verliep de bedevaart? En wat heeft de reis hen gebracht? De videoschermen zijn geplaatst tussen 300 stukken uit verschillende islamitische kunstcollecties.

Een 19de-eeuwse draagstoel bijvoorbeeld, die door kamelen werd getorst in de karavaan van Kaïro naar Mekka. De historische objecten zijn afgewisseld met moderne voorwerpen, waaronder pelgrimssouvenirs als bidsnoeren en telefoonhoesjes. Ook zijn er selfies van Nederlandse bedevaartgangers te zien, naast de vroegste fotoportretten van pelgrims.

Met een vr-bril kunnen bezoekers zich in Mekka wanen – voor velen de enige manier om te ervaren hoe het is om daar te zijn. Mekka is voor niet-moslims immers verboden toegang. En voor pelgrims kan de tentoonstelling een manier zijn om „iets van hun bedevaart te herbeleven”, zegt conservator Luit Mols. De tentoonstelling moet laten zien wat de aantrekkingskracht van Mekka is, zegt ze. Waarom is de bedevaart zo bijzonder?

Overweldigend

Mekka maakt indruk vanaf het moment dat je het vliegtuig uitstapt, zegt Mohsin Amdaouech, die meedeed aan de campagne voor de tentoonstelling. Iedereen neemt na aankomst de gewijde staat van de pelgrim aan, zegt hij. „Je moet je witte doeken om je heen wikkelen, waardoor je niet ziet of iemand vuilnisman of miljonair is. We zijn moslims, dus we zijn allemaal broeders.” Vervolgens loopt iedereen zeven rondjes om ‘het huis van God’ heen, de kubusvormige Ka’ba in de Grote Moskee. Amdaouech deed er anderhalf uur over. „Het is het belangrijkste heiligdom in het de islam. Het is heel emotioneel.”

Hemd met afbeeldingen van Mekka en Medina, Mogol India of Dekan, 16de of begin 17de eeuw. Foto Khalili Collections, Londen

Volgens de cijfermuren in de tentoonstelling passen er bijna twee miljoen pelgrims in de grote moskee. Hoe overweldigend het is om met zoveel mensen rond de ka’ba lopen, begrijp je als je de vr-bril opzet. Waar je ook kijkt: overal vormen zich kleine treintjes met mensen die elkaar voortduwen. Iedereen staat zo dicht op elkaar gedrukt, dat je in de koran van je buurman kan meelezen als je wil. Dat er in Mekka jaarlijks honderden pelgrims worden doodgedrukt is ineens voorstelbaar. Niet vreemd dat wordt aangeraden om naar Mekka te gaan als je jong en gezond bent.

In een van de videofilmpjes vertelt Jihad Alariachi (35) dat zij tien jaar geleden met haar man naar Mekka ging. Zij vond de bezinningsdag op de vlakte van Arafat, twintig kilometer buiten Mekka, het meest bijzonder, vertelt ze aan de telefoon. „Tot zonsondergang heb je de tijd om alles te vragen. Je staat stil bij je zonden, denkt na over wat je van het leven wil.” Van familie en vrienden kreeg ze smeekbedes mee: de een wilde gezondheid, de ander een kind. Ze zocht een hoekje op en ging alles van haar papiertje voorlezen, zegt ze. „Iedereen had zijn handen naar de lucht geheven, en was zachtjes aan het prevelen. Ik zag oude mannen met baarden die nat waren van tranen. Ik vond dat zo mooi. Ik moest huilen. huilen, huilen. Wat je voelt is liefde, de aanwezigheid van Allah.”

Luxer en commerciëler

Alariachi had zich voorbereid door jongeren die al waren geweest bij haar uit te nodigen. Zij gaven haar praktische tips. Dat ze bij de Zeeman een dikke niet-doorschijnende panty kon kopen die wel lekker luchtig is, bijvoorbeeld. Geen overbodige luxe als op je gezicht en handen na alles bedekt moet zijn, terwijl het 40 graden is. En ze las zich in over de rituelen die ze moest doorlopen. „Ik wilde weten wat ik kon skippen als we in tijdnood zouden komen. Straks zou mijn bedevaart niet geldig zijn. Dan is het dag vijfduizend euro.”

In beeld: Miljoenen moslims reizen naar Mekka voor de hadj

De Nederlandse pelgrim betaalt gemiddeld 4.400 euro voor de reis naar Mekka, meldt de tentoonstelling. De hadj is dan ook steeds luxer en commerciëler geworden, is een van de conclusies die je op basis van de tentoonstelling moet trekken. Het tentendorp waar veel pelgrims verblijven is voorzien van airconditioning en voedselpakketten. Er worden miljoenen verdiend aan de verkoop van souvenirs. En rond de grote moskee zijn vijfsterrenhotels verrezen.

Ook Alariachi’s hotel stond vlakbij de moskee. „Als je honderdduizenden mensen om vijf uur ’s ochtends ziet bidden voor het ochtendgebed, denk je echt ‘wow’. New York is de city that never sleeps, wordt weleens gezegd. Maar als één stad nooit slaapt is het Mekka wel.” Ook ’s avonds zag het zwart van de mensen, als de voorganger de avondgebeden uitsprak.

Even een cultuurshock

Maar we moeten niet denken dat het in Mekka alleen maar „bidden, bidden, bidden” is, zegt Amdaouech. „Aan de rand van de moskee heb je gewoon Starbucks, McDonald’s en KFC. Ik heb veel nieuwe vrienden gemaakt. Ik heb om 12 uur ’s nachts zelfs nog gevoetbald met Nederlandse profvoetballers.”

Eigenlijk moet je het als een spirituele vakantie zien, zegt Alariachi. En een heel praktische bovendien. „Je hoeft niet telkens naar het hotel om te bidden. Dat kan gewoon op straat.”

Vier weken lang was ze intens gelukkig, zegt ze. Terug in Nederland was ze het liefst meteen teruggegaan. Het was ook even een cultuurshock. „Toen we onze wijk inreden zag ik een hele grote foto van een vrouw in een bikini in een bushokje hangen.” Inmiddels heeft ze een excuus gevonden om nogmaals te gaan: „Ik was zo bezig met alles op de juiste manier te doen dat ik niet alle rituelen volledig beleefde. Ik heb al een voldoende, maar ik wil een goed.”

Mohsin Amdaouech geniet nog na, zegt hij. „Ik voel me dichter bij God. Ik wil een nog betere moslim zijn en mijn ziel versterken. Soms dwaal je af. In Mekka realiseerde ik me dat je de islam overal kan uitoefenen door gewoon de dingen te doen die je als moslim moet doen. Ik dacht weleens dat ik het te druk had om vijf keer per dag te bidden maar dat is onzin, want ik heb op een app gezien dat ik tien uur per dag op mijn telefoon zit.”