Opinie

We zitten helemaal niet te wachten op oplossingen

Maxim Februari

Een helderziende schreef me een mail. „Als u een groot probleem hebt (liefde, geld, geluk) waar u last van hebt”, schreef ze, „kan ik u helpen snel een gelukkige oplossing te vinden”. Het kostte ook nog eens helemaal niets. Maar hoewel ik beslist in de verleiding kwam – ‘vraag hier om uw Gratis Helderziendheid’ – heb ik het uiteindelijk niet gedaan.

Ik heb geen behoefte aan het oplossen van mijn problemen. Door mijn hoofd spookt hardnekkig een onderzoek van De Correspondent over bezwaren daartegen. Officieel streven we allemaal naar voorspoed en wereldvrede, naar gelukkige oplossingen voor grote problemen, terwijl we daar officieus helemaal niet op zitten te wachten.

Het Correspondent-artikel van Jesse Frederik en Maurits Martijn gaat over een nogal mondain probleem. In het kort: het gaat over de vraag of online advertenties winst opleveren. Oprichter Eric Schmidt van Google beloofde begin van deze eeuw dat hij die vraag kon beantwoorden; dat Google de winst kon voorspellen en vermeerderen. „In ons bedrijf is alles meetbaar. We weten dat als jij X dollar aan advertenties besteedt, je er Y dollar aan omzet voor terugkrijgt.”

Nu blijkt dat die claim helemaal niet kan worden waargemaakt. Economen stellen dat het effect van online adverteren onmeetbaar is en waarschijnlijk niet bijster groot. Maar de adverteerder blijkt dat „geen zier” te interesseren. Althans, de marketingafdeling van bedrijven wil niet horen dat adverteren zinloos is, die wil geen oplossing, geen miljoenenbesparing; ze wil kapitalen blijven verspillen aan advertenties, want „die afdeling wil namelijk een zo groot mogelijk budget”.

Officieel willen we oplossingen voor problemen, willen we dat het met de dingen goed komt, officieus hopen we op een zo groot mogelijk budget. En als het voor dat grote budget nodig is dat het misgaat, dan hopen we dat het misgaat. Het is een onderbelicht fenomeen, maar daarom niet minder waar: soms heb je meer aan problemen dan aan oplossingen, en dus streeft de mensheid niet vanzelf naar het goede.

Denk eens aan de verkeersboetes. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft baat bij zo veel mogelijk boetes en dus bij zo veel mogelijk overtredingen van de wet. Aan brave burgers heb je niets, aan overtreders van de verkeerswet des te meer. Een paar jaar geleden werd bekend dat het departement hoopte welgeteld 20 miljoen euro extra binnen te krijgen door wetsovertreding. De Engelstaligen, altijd beter in pakkende termen dan wij, noemen dit ‘policing for profit’.

Ook oorlogen zijn zoals bekend winstgevend: Biotechbedrijven verdienen aan de dreiging van bioterrorisme en aannemers aan verwoesting. Vliegtuigfabrikanten als Boeing en Airbus aan handel in oorlogsmaterieel. CNN floreerde door reclame-inkomsten tijdens de Golfoorlog, raakte daarna in de versloffing en begon weer winst te maken toen president Donald Trump het netwerk tot vijand verklaarde.

Dit is allemaal gemeengoed, maar laat managementboeken en beleidscursussen het eindelijk eens tot uitgangspunt nemen. Neem het officieel op in de beleidsdoelen en de programma’s van politieke partijen: dat we niet hopen op wereldvrede, maar op lucratieve ellende.

Farmaceuten hebben baat bij diagnoses: hoe meer mensen depressies en allergieën krijgen hoe beter. De ziektes worden speciaal voor de gelegenheid gecreëerd, zodat de farmaceuten met een medicijn kunnen komen. Broken – needs fixed, noemen die grappige Engelstaligen dat: je hebt een probleem, en laat ik nu toevallig net de expert zijn die je daarbij kan helpen. Het veiligheidscomplex en private gevangenissen teren op misdaad, dus is het zaak wereldwijd zo veel mogelijk gedrag strafbaar te stellen. Journalistiek leeft van in elkaar stortende politieke partijen.

Digitale technieken claimen Gratis Helderziendheid en beloven voor al onze problemen snel een oplossing te vinden. Maar gelukkig kunnen ze dat helemaal niet. Google zegt je met zijn navigatie netjes van A naar B te brengen, maar in feite stuurt het systeem je via een omweg langs vreemde wegen en verleidingen. Langs een restaurant dat betaald heeft om je kilometers te laten omrijden, door een stad die wil dat je dwars door het centrum fietst.

En zo blijft de boel draaien. Digitale navigatie zal ons op verzoek van Justitie steeds vaker door rood laten rijden, en als we kwaad worden over de verkeersboetes, stemmen we op politici die vervolgens hun hand in de partij- of subsidiekas steken, en als we ons daarover opwinden, heeft de farmaceutische industrie een pil voor ons, en als we daarvan doordraaien en oorlogszuchtig worden, komt dat uiteindelijk allemaal de economie ten goede.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.