Poetin en Zelensky bieden met paspoorten tegen elkaar op

Oekraïne Poetin provoceert zijn kersverse Oekraïense collega met de uitgifte van paspoorten in de Donbas. Die bijt hard van zich af.

Inwoners van de ‘Volksrepubliek Donetsk’ mogen van president Poetin een Russisch paspoort aanvragen.
Inwoners van de ‘Volksrepubliek Donetsk’ mogen van president Poetin een Russisch paspoort aanvragen. Foto Sergey Averin/HH

Volodymyr Zelensky wordt pas volgende maand geïnaugureerd als president van Oekraïne, maar het eerste conflict met zijn toekomstige Russische ambtgenoot dient zich al aan. Vorige week wekte Poetin verontwaardiging met een maatregel inwoners van de zelfverklaarde volksrepublieken in de Oekraïense regio’s Donetsk en Loehansk versneld een Russisch paspoort te geven. „Ter bescherming van mensen- en burgerrechten” van de inwoners van de Donbas, verklaarde Poetin.

Het kwam hem internationaal op felle kritiek te staan. In Kiev, Brussel en Washington klonk het verwijt dat hij de Oekraïense soevereiniteit opzettelijk ondermijnt. Poetin liet zich niet afschrikken. Zaterdag gooide hij olie op het vuur met de mededeling te overwegen álle Oekraïeners Russisch staatsburgerschap aan te bieden.

Zelensky beantwoordde de provocatie op scherpe toon. „Ik raad de Russische autoriteiten aan hun tijd niet te verspillen”, schreef hij op Facebook in het Oekraïens én Russisch („opdat iedereen ons begrijpt”). „Wij Oekraïeners hebben vrijheid van meningsuiting, vrije pers en vrij internet. Daarom weten wij heel goed wat een Russisch paspoort eigenlijk inhoudt.”

Namelijk, aldus een cynische Zelensky, „het recht om gearresteerd te worden tijdens vreedzame protesten, het recht op onvrije en oneerlijke verkiezingen en om überhaupt alle rechten en vrijheden maar gewoon te vergeten”. De post kreeg 36.000 likes.

Zondag leek Zelensky zich voorbij te galopperen door de Oekraïense nationaliteit te beloven aan ieder „die lijdt onder autoritaire en corrupte regimes”, in de eerste plaats aan Russische burgers, „die het meest lijden van allen”. Op zijn beurt suggereerde Poetin maandag tegen journalisten „gezamenlijk staatsburgerschap” voor Oekraïeners en Russen, waarvan beide volken zouden „profiteren”.

De paspoortentactiek is beproefd. De voorbije jaren verstrekte Moskou tienduizenden paspoorten aan inwoners van ex-Sovjetrepublieken. Een demografische truc om het aandeel Russisch georiënteerde minderheden in buurlanden te vergroten en zo politieke invloed uit te oefenen.

Al in 2002 beschuldigde Georgië Rusland van een ‘stille annexatie’ toen Moskou paspoorten verstrekte aan inwoners van de opstandige regio’s Abchazië en Noord-Ossetië. Toen Rusland en Georgië in 2008 in een conflict belandden, greep Moskou militair in om zijn Russische ‘medeburgers’ te beschermen.

Dat Poetin dit nu doet in Oekraïne lijkt een poging tot ondermijning van Zelensky’s vredesbelofte. Die onderstreepte met Rusland te willen onderhandelen over de status van de Donbas en de Krim. Een oplossing voor het conflict, dat al 13.000 levens eiste, is een verkiezingsbelofte.

Een oplossing lijkt ver weg

Poetin, die weigerde zijn nieuwe collega met zijn verkiezingszege te feliciteren, zinspeelde ook op gesprekken. „Als wij een ontmoeting hebben, of onderhandelingen beginnen, wat ik niet uitsluit, dan zullen wij eerst moeten spreken over een beëindiging van het conflict in het zuidoosten van Oekraïne”, zei Poetin vorige week. Maar door de paspoortenruzie lijkt een oplossing nu verder weg.

In de Donbas openen deze week de eerste loketten waar de 3,7 miljoen inwoners een Russische pas kunnen aanvragen. Het decreet werd door de separatistenleider Poesjilin enthousiast onthaald. Het is de vraag of inwoners van de regio er iets mee opschieten. Dubbel staatsburgerschap is in Oekraïne verboden, Rusland is te duur om naar toe te verhuizen en ouderen ontvangen hun pensioenen aan de Oekraïense kant van de frontlinie.