Guaidó had nog maar één optie: een interne legercoup uitlokken

Venezuela De VS omarmden oppositieleider Juan Guaidó als nieuwe leider, maar verlengden zo de impasse in Venezuela. Dus poogde Guaidó een legercoup.

Zelfverklaard interim-president Juan Guaidó dinsdag bij vliegbasis La Carlot in Caracas.
Zelfverklaard interim-president Juan Guaidó dinsdag bij vliegbasis La Carlot in Caracas. Fernando Llano/AP

Voor de korte legerputsch, dinsdag in Venezuela, werd een eerste kiem geplant op 15 februari 2017, in het Witte Huis. Krap vier weken na zijn aantreden als president ontvangt Donald Trump die avond zijn partijgenoot Marco Rubio voor een diner. De Cubaans-Amerikaanse senator uit Florida heeft een speciale gast bij zich: Lilian Tintori. Zij is de vrouw van Leopoldo López, de bekendste politieke gevangene van Venezuela.

Trump zet na het eten een foto op Twitter waarop hij poseert met Tintori en Rubio. In het bericht roept hij Venezuela op tot „onmiddellijke vrijlating” van López.

Het blijft niet bij die tweet: de interesse van Trump voor Venezuela blijkt gewekt. Hij zal hij zich blijven uitspreken over het olierijke land. Trump oppert meermaals militair ingrijpen tegen het autocratisch bewind van de linkse Venezolaanse president Nicolás Maduro. Zowel openlijk als in vertrouwelijke gesprekken met Latijns-Amerikaanse leiders spreekt hij erover.

Lees ook: Maduro leunt op een waaier aan strijders
Juan Guaidó, de ‘interim-president’
Foto Reuters
Leopoldo López, oppositiekopstop en de bekendste politieke gevangene van Venezuela
Foto EPA
Marco Rubio, Republikeinse senator in Florida (VS)
Foto Reuters
De oppositie: orkestreerde de putsch in Venezuela
Foto’s Reuters/EPA

Ontsnapt aan huisarrest

Ruim twee jaar na het Witte Huis-etentje lijkt het dinsdag tot een militaire couppoging te zijn gekomen, waarbij Leopoldo López plots een hoofdrol opeist - een ernstige escalatie van de politieke crisis in het land is.

Het is López die de coup wereldkundig maakt als hij dinsdagochtend om kwart voor zes lokale tijd een video op Twitter zet. Zijn account heeft dan twee jaar lang gezwegen. López kwam in juli 2017 weliswaar uit de cel, maar staat sindsdien onder huisarrest, waarbij hij streng bewaakt wordt door de geheime dienst Sebin.

In de video spreekt parlementsvoorzitter Juan Guaidó omringd door militairen het Venezolaanse volk toe. Hij claimt op een luchtmachtbasis te staan in het rijke oostelijke deel van hoofdstad Caracas, niet ver van Chacao, het rijke stadsdeel waarvan López begin deze eeuw burgemeester was. Guaidó geldt als politieke leerling van López: beiden zijn actief in oppositiepartij Voluntad Popular. Maar bovenal daagt Guaidó sinds begin dit jaar als ‘oppositiepresident’ het bewind uit.

In de video zegt Guaidó dat ‘Operatie Vrijheid’ is afgetrapt. De „belangrijkste eenheden van ons leger” zouden begonnen zijn een eind te maken aan Maduro’s bewind. Maar nog opmerkelijker is wie er schuin achter hem staat: zijn politieke mentor Leopoldo López. Dat hij op vrije voeten is, is spectaculair nieuws. Zijn ontsnapping of bevrijding uit huisarrest voedt de suggestie dat een deel van het veiligheidsapparaat Maduro niet meer steunt. Dat zet de machtsclaim van Guaidó kracht bij.

De jonge Guaidó (35) is sinds eind 2018 voorzitter van de door de oppositie gecontroleerde Nationale Assemblee. Op 23 januari roept hij zich tijdens een massaprotest in Caracas uit tot ‘interim-president’. Eerder die maand heeft Maduro zich voor een nieuwe termijn laten beëdigen na omstreden, internationaal amper erkende verkiezingen, in mei 2018.

Guaidó stelt dat Maduro zich de macht onrechtmatig heeft toegeëigend en eist het presidentschap zelf op. Hij wordt bijna gelijk erkend door Trump, wat er op duidt dat de constitutionele coup met de VS is voorbereid. In de uren, dagen en weken erna volgen tientallen andere westerse landen het voorbeeld van Washington.

Volg de laatste ontwikkelingen via ons liveblog

Hulpactie en sancties

Maduro houdt echter de steun van grootmachten Rusland en China. En bovenal van de legertop. Pogingen van Guaidó om militairen van het regime los te weken, mislukken. Hij biedt hun amnestie aan, maar het aantal deserties blijft beperkt. Ook probeert hij westerse hulp het land in te krijgen via Colombia. Maduro wijst die af als verkapte invasie. Guaidó nodigt militairen uit over te lopen door de hulp toe te laten. Die gaan er mondjesmaat op in. De hulp blijft in Colombia.

Tegelijkertijd blijven de humanitaire crisis en economische chaos zich verdiepen. Langdurige stroomstoringen vergroten de nood. Volgens Maduro hacken de VS het Venezolaanse elektriciteitsnet.

Ook Rubio blijft zich met de crisis bemoeien. Daar heeft hij ook binnenlands-politieke motieven voor. In zijn staat wonen veel Cubaanse en Venezolaanse ballingen. Een harde lijn tegen Maduro (die een belangrijke bondgenoot van Havana is) moet hen in 2020 naar de stembus krijgen. Florida is bij presidentsverkiezingen altijd een cruciale swing state.

Rubio dicteert het Latijns-Amerika-beleid van Trump. De invloedrijke senator heeft goede banden met minister Pompeo van Buitenlandse Zaken en Trumps nationale veiligheidsadviseur Bolton. Elke paar weken wordt Venezuela getroffen door nieuwe sancties.

Doel is dat schuldeisers China en Rusland met Maduro breken. En dat het leger zich van Maduro afkeert. Officieren omdat er niet langer genoeg is te stelen uit de staatskas. Lagere militairen omdat honger en hyperinflatie ook de kazernes bereiken. Maar het leger blijft Maduro steunen. Binnen het regime leeft wel kritiek op zijn rampzalige aanpak van Venezuela’s vele plagen. Maar hem inruilen voor de ‘imperialistische marionet’ Guaidó gaat veel chavistas (aanhangers van Maduro’s illustere voorganger Hugo Chávez) te ver. Zo lijkt de Amerikaanse inmenging de impasse juist te verlengen.

Interne legercoup als enige optie

Guaidó, die donderdag honderd dagen ‘interim-president’ zal zijn, heeft de kwestie Venezuela weer internationaal op de agenda gezet. Maar regionale bondgenoten – en zelfs de VS – noemen een militaire interventie ook na de mislukte actie met de noodhulp niet opportuun. Guaidó lijkt momentum te verliezen. Een interne legercoup uitlokken blijft zijn enige optie.

Dinsdag stelt Guaidó op de Amerikaanse tv-zender CNN dat hij „een flink deel” van het leger achter zich heeft. En dat dit „de komende uren” de macht verder naar zich toe zal trekken. Of dat meer dan bluf is, blijft echter onduidelijk. De Amerikaanse minister Pompeo stelt in de loop van de avond – zonder bewijs te leveren – dat Maduro al bijna op een vliegtuig zat om het land te verlaten, maar dat Rusland aandrong dat hij bleef. Niet veel later verschijnt Maduro echter op staatszender VTV om de coup als mislukt te verklaren.

Die uitkomst kan niet alleen Guaidó’s eigen lot bepalen, maar ook dat van de Venezolanen die dezer dagen gehoor geven aan zijn oproep de straat op te gaan.